Łukašaniec pra pierakład statutaŭ: Śpiecyfičnyja teksty — śpiecyfičny padychod

Niadaŭna ŭ šerahu ŚMI źjaviłasia infarmacyja ab pierakładzie niekatorych vajskovych statutaŭ na biełaruskuju movu. U presu trapili niekatoryja prykłady biełaruskamoŭnych kamand.

Jany adrazu vyklikali chvalu abmierkavańniaŭ na forumach. Pierakładam statutaŭ zajmaŭsia Instytut movy i litaratury imia Jakuba Kołasa i Janki Kupały NAN Biełarusi. «NN» pahutaryła z hetaj nahody ź jaho kiraŭnikom, Alaksandram Łukašancam.

«NN» Jak uvohule źjaviłasia ideja pierakłaści vajskovyja statuty na biełaruskuju movu? Chto byŭ inicyjataram hetaha?

AŁ: U kancy minułaha hoda, pavodle zakazu Ministerstva abarony, Instytutam movy i litaratury byŭ zrobleny pierakład ahulnavajskovych statutaŭ na biełaruskuju movu. Nakolki ja viedaju, Ministerstva abarony pravodziła śpiecyjalny tendar, i ŭ vyniku pierakład statutaŭ byŭ daručany našamu Instytutu. Nad pierakładam pracavała hrupa našych supracoŭnikaŭ. Byli pierakładzieny Statut unutranaj słužby, Statut harnizonnaj i karavulnaj słužb, Dyscyplinarny statut i Strajavy statut. Čatyry asnoŭnyja statuty i ŭsie nieabchodnyja dadatki da ich.

Pierakład ažyćciaŭlaŭsia ŭ adpaviednaści z normami sučasnaj biełaruskaj litaraturnaj movy i novymi praviłami arfahrafii i punktuacyi.

«NN» Ci isnujuć płany pierakładu ŭsich vajskovych statutaŭ i inšych dakumientaŭ US RB?

AŁ: Pra heta nie mahu dakładna skazać. Spadziajusia, što hetaja rabota budzie ažyćciaŭlacca ŭ dalejšym. Kali zychodzić z pryncypu dziaržaŭnaha dvuchmoŭja, to ŭsie aficyjnyja dakumienty takoha typu pavinny być uvasobleny ŭ dźviuchdziaržaŭnych movach. Ź ciaham času heta pavinna być zroblena.

«NN» Čamu mienavita zaraz, tolki praz 20 hadoŭ niezaležnaści, biełaruskaja mova zmahła prabicca ŭ biełaruskaje vojska?

AŁ: Ja dumaju, što heta abumoŭlena śpiecyfikaj dadzienaj śfiery, jakaja tradycyjna była faktyčna poŭnaściu ruskamoŭnaj. Ale tut ja chacieŭ by źviarnuć uvahu na prysutnaść biełaruskaj movy ŭ biełaruskim vojsku i da hetaha času. Apaznavalnyja znaki, našyŭki na abmundziravańni i raniej vykonvalisia na biełaruskaj movie. Rota hanarovaj varty rehularna vykarystoŭvaje biełaruskuju movu.

Pierakład statutaŭ śviedčyć ab pašyreńni hetaj prysutnaści. Buduć biełaruskamoŭnyja teksty i luby vajennasłužačy zmoža vykarystoŭvać ich padčas svajoj słužby.

Heta dastatkova vidavočny zruch u bok pašyreńnia biełaruskaj movy ŭ śfiery vajskovaj dziejnaści.

«NN» U internet pratačylisia niekatoryja pierakłady vajskovych kamand, zroblenyja Instytutam movy i litaratury. U pryvatnaści takija, jak «Śmirna!», «Krokam marš!» i «Strojsia!». Jany vyklikali chvalu abureńnia siarod biełaruskamoŭnaj publiki, jakaja pryzvyčaiłasia vykarystoŭvać varyjanty «Zvažaj!», «Krokam ruš!» i «Šychtujsia!». Jak by Vy prakamientavali takuju reakcyju?

AŁ: Sapraŭdy, u ŚMI i internecie raspaŭsiudziłasia infarmacyja ab pierakładzie statutaŭ i źjavilisia kamientaryi, časam rezkija, adnosna pierakładu niekatorych kamandaŭ. Z adnaho boku, siońnia ŭ pryncypie nielha havaryć pra toje, što mnohija pryzvyčailisia da inšych kamandaŭ, pakolki jany da hetaha času nikim praktyčna nie vykarystoŭvalisia. Pa‑druhoje, ja chacieŭ by skazać, što ŭ mianie niama sumnieńniaŭ, što krytyki nie bačyli ŭvieś tekst pierakładu. Pa asobnych słovach nielha mierkavać ab jaho jakaści ŭ cełym. Tekst voinskich statutaŭ adnosicca da śpiecyfičnych tekstaŭ. Tut nieabchodna terminałahičnaja dakładnaść, sensavaja adnaznačnaść u razumieńni i sistemnaść. Tamu asobnyja frahmienty pierakładu tekstaŭ statutaŭ taksama nieabchodna ŭsprymać u sistemie.

Ja pierakanany, što vybranyja najbolš aptymalnyja varyjanty biełaruskich kamandaŭ.

Jany adpaviadajuć sučasnamu stanu biełaruskaj movy i zrazumiełyja jaje nośbitam. Tak, kamanda «Raŭniajsia!» (forma zahadnaha ładu ad dziejasłova raŭniacca) — absalutna zvyčajnaje i pašyranaje biełaruskaje słova. Jana dakładna pieradaje patrabavańnie ab nieabchodnym dziejańni. Inšyja varyjanty mohuć być niezrazumiełymi ŭ sučasnym vojsku. Naprykład, słova «Šychtujsia!», jakoje prapanujecca ŭ jakaści alternatyŭnaha varyjanta, źjaŭlajecca zapazyčyańniem i sučasnamu nośbitu biełaruskaj movy pieravažna niezrazumiełaje. Akramia taho, u sučasnaj biełaruskaj movie iśniuć słovy šychta (niam. Schicht), šychtavać i inš., jakija adnosiacca da śfiery hornazdabyvajučaj terminałohii, a nie vajskovaj. Što datyčyć kamandy «Śmirna!», to možna ŭ peŭnym sensie ličyć jaje rusizmam. Adnak hetaje słova słavianskaha pachodžańnia i tamu moža ličycca i biełaruskaj spadčynaj. Jano dobra zrazumiełaje i adnaznačnaje. Sprava ŭ tym, što śpiecyfika vajskovych statutaŭ zaklučajecca ŭ tym, kab dakładna pieradavać paniaćci. U biełaruskaj movie hetaje słova vykarystoŭvajecca tolki ŭ vajskovaj śfiery i tamu adpaviadaje hetamu patrabavańniu. Alternatyŭny varyjant «Zvažaj!» u sučasnaj biełaruskaj movie pa svaim sensie ź inšaj siemantykaj, i faktyčna aznačaje «źviarni ŭvahu». Akramia taho, kamanda «Zvažaj!» jak adpaviednik ruskaha «Śmirno!» sustrakajecca tolki ŭ

«Ruska‑biełaruskim słoŭniku» pad redakcyjaj Aleksandroviča (1937), jaki adnaznačna ličycca rusifikatarskim.

Što datyčyć vyrazu «Krokam marš», jaki taksama padviarhajecca abstrukcyi, ja nie vielmi razumieju, čamu da jaho pradjaŭlajucca pretenzii. Słova «marš» źjaŭlajecca zapazyčańniem z francuzskaj movy, dziejasłoŭ‑termin «maršyravać» — ź niamieckaj. Tamu «Marš!» jak kamanda moža ŭ poŭnaj miery ličycca biełaruskaj. A toje, što jana supadaje ŭ ruskaj i biełaruskaj movach, nie padstava dla admaŭleńnia va ŭžyvańni.

Pry pierakładzie my staralisia vybrać najbolš adekvatnyja, karektnyja i zrazumiełyja terminy. Samaje hałoŭnaje, što zrobleny pierakład adpaviadaje normam sučasnaj biełaruskaj movy i moža paśpiachova vykarystoŭvacca ŭ praktyčnym maŭleńni.

Heta nie ździek ź biełaruskaj movy, jak pisałasia na sajtach, a realnaja mahčymaść pašyryć vykarystańnie biełaruskaj movy ŭ hetaj śfiery dziejnaści.

«NN» Biełaruskaja vajskovaja historyja naličvaje šmat stahodździaŭ. Ci vykarystoŭvalisia padčas pierakładu statutaŭ histaryčnyja terminy sa starych dakumientaŭ, letapisaŭ?

AŁ: Histaryčnaja tradycyja ŭličvałasia, i toje, što nie piarečyła normam sučasnaj movy, abaviazkova vykarystoŭvałasia. Naprykład, na naš pohlad, znojdzieny dakładny i dobry pierakład takich kamandaŭ, jak «V rużjo!» i «K oružiju!» — «Za zbroju!» i «Da zbroi!». Dakładna pieradajecca sens i całkam pa‑biełarusku.

«NN» Ź jakimi prablemami sutyknulisia padčas pracy nad pierakładam?

AŁ: Było składana paśladoŭna pieradać vyraz «połožienije» — «połožienije oružija», «połožienije Bojevoho Znamieni». Biełaruskaje słova «stanovišča» tut nie zaŭsiody stasujecca. Pytańnie abmiarkoŭvałasia z vajennymi, jakija viedajuć biełaruskuju movu. U vyniku vybrali vyraz «połožienije oružija» pierakładzieny jak «pastava zbroi», a «połožienije bojevoho Znamieni» — jak «stanovišča bajavoha Znamieni».

Uvohule chacieŭ by jašče raz padkreślić, kali pierakładajucca śpiecyfičnyja teksty, patrebny i śpiecyfičny padychod. Nieabchodna vielmi dakładna i sistemna pieradavać sens kožnaha vyrazu, kožnaha słova. Kožnaje słova pavinna zabiaśpiečvać dakładnaść i adnaznačnaść razumieńnia. Tamu pierš čym krytykavać kahości, treba dobra padumać i ŭsio ŭzvažyć.

A pamyłak nie robić tolki toj, chto ničoha nie robić.

Hutaryŭ Aleś Pilecki

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0