Hanibał pierajšoŭ praz Alpy na bajavych słanach, paćvierdzili archieołahi
Navukoŭcy, miarkujučy pa ŭsim, znajšli pieršaje materyjalnaje paćviardžeńnie tamu, što lehiendarny karfahienski pałkavodziec Hanibał vykarystoŭvaŭ bajavych słanoŭ u svaim pachodzie na Rymskuju respubliku: na poŭdni Ispanii archieołahi adkapali kostku stupni słana, piša Bi-bi-si.
Vyjavy Druhoj Puničnaj vajny, jakuju Hanibał vioŭ suprać staražytnych rymlan, daŭno pakazvali, što ŭ jaho była armija bajavych słanoŭ. Adnak paćvierdžańnia hetamu nie było, pakul pareštki žyvioły nie znajšli niepadalok ad Kordavy pry raskopkach słajoŭ, jakija adnosiacca da Žaleznaha vieku.
«Za vyniatkam vyrabaŭ sa słanovaj kości, u Jeŭropie archieołahi vielmi redka znachodziać pareštki słanoŭ», — piša kalektyŭ daśledčykaŭ u navukovym artykule, apublikavanym u Journal of Archaeological Science: Reports.
Hanibał ličycca adnym z samych paśpiachovych pałkavodcaŭ antyčnaści. Jon pavioŭ svaju armiju z Karfahiena (sučasny Tunis) u Jeŭropu, vajujučy za kantrol nad Mižziemnamorjem.
Antyčnyja historyki — u pieršuju čarhu Palibij i Cit Livij — pisali, što ŭ armii Hanibała byli bajavyja słany, kali jon pajšoŭ u pachod na Rym praz terytoryi sučasnych Francyi i Ispanii.
Acenka ich kolkaści (i kolki ź ich vyžyli pry pierachodzie praz Alpy ŭ 218 hodzie da n.e.) roźnicca: Jeŭtropij pisaŭ, što da Italii dajšli 37 słanoŭ, a Palibij zhadvaje tolki 21 słana ŭ rasparadžeńni Hanibała na Ibieryjskim paŭvostravie.
Kostka, znojdzienaja ŭ Ispanii, chutčej za ŭsio, naležała słanu, jaki skanaŭ da pierachodu praz Alpy.
Archieołahi na čale z prafiesaram Rafaelem M. Marcinies Sančesam vyjavili kostku słana pad razburanaj ścianoj u miescy pad nazvaj Kalina da łos Kiemados.
Navukoŭcy vykarystoŭvali radyjovuhlarodny analiz, kab acanić «uzrost» kostki. Vynik dazvoliŭ im vykazać zdahadku, što kostka adnosicca da pieryjadu Druhoj Puničnaj vajny ( 218‑201 hh. da n. e.). Jany taksama paraŭnali kostku z kostkami sučasnych słanoŭ i stepavych mamantaŭ, kab vyznačyć, jakoj mienavita žyviole jana naležała.
Archieołahi padčas raskopak u 2020 hodzie znajšli taksama artyleryju, maniety i kieramiku, što pasłužyła dadatkovymi dokazami taho, što pierad imi — pole bitvy.
«Uličvajučy, što hetyja žyvioły — samyja bujnyja z naziemnych — nie vodziacca ŭ Jeŭropie, ich pavinny byli pieravozić na karabli», — kažuć navukoŭcy. Małavierahodna, što miortvych słanoŭ taksama pieravozili na karablach. Sama kostka — nie apracavanaja, tak što jaje vykarystańnie ŭ jakaści instrumienta abo prosta jak dekaratyŭnaha abjekta taksama možna vyklučyć.
Navukoŭcy miarkujuć, što vyznačyć, da jakoha mienavita vidu adnosiŭsia słon, pareštki jakoha jany znajšli, budzie vielmi składana.
«Hetaja kostka naŭrad ci naležała adnamu ź lehiendarnych słanoŭ, jakija Hanibał uziaŭ u pachod praz Alpy, ale tym nie mienš, heta, vierahodna, pieršy materyjalny dokaz (jaki tak rupliva šukali jeŭrapiejskija navukoŭcy), što bajavyja słany prymali ŭdzieł u Puničnych vojnach», — zaklučajuć archieołahi ŭ svaim artykule.
-
«Lutaja, abraźlivaja krytyka ŭsiaho biełaruskaha. Ale ź minułaha ŭ budučyniu niemahčyma prajści mima sučasnaści». Nasievič hruntoŭna adkazaŭ Alesiu Biełamu
-
Śvirski zvon akazaŭsia žyrovickim «Kanstanciusam». Historyk vyśvietliŭ pachodžańnie pomnika biełaruskaha lićcia z katalickim hierbam i kiryličnaj malitvaj
-
«Kava z historykam» zaprašaje na kruhły stoł pra sud i prava ŭ Vialikim Kniastvie Litoŭskim
Ciapier čytajuć
«Nas u hrupie było 240. U pałonie — siamiora. Astatnija dvuchsotyja». Andrej ź Viciebska, toj samy čałaviek-adkryvačka staŭ adnym ź siami ščaśliŭcaŭ10
Kamientary
Svintus Grangziosus .