Čyrvonamu kaściołu – 100 hadoŭ

21 listapada spaŭniajecca 100 hadoŭ z času vyśviačeńnia chrama, jaki staŭ vizitoŭkaj stalicy.

Bieź jaho niemahčyma ŭjavić Minsk. Los Čyrvonaha kaścioła suhučny losu nacyi ŭ apošniaje stahodździe.

Jaho padaryli Minsku Edvard Vajniłovič i jaho žonka Albina. U kancy XVIII st. u Minsku było 15 kaściołaŭ dy 5 unijackich cerkvaŭ. A praz sto hadoŭ zastaŭsia ŭsiaho adzin. U 1903 h. vierniki pastavili dźvie tysiačy podpisaŭ pad zajavaj ab patrebie budaŭnictva novaj śviatyni.

Miravy sudździa, stacki daradca, deputat rasijskaj Dziarždumy, šmathadovy staršynia Minskaha sielskahaspadarčaha tavarystva Edvard Vajniłovič uziaŭsia ŭźvieści kaścioł za pryvatny košt u pamiać syna Symona, jaki pražyŭ tolki 12 hadoŭ. Pakul čynavienstva razhladała zajavu minskich viernikaŭ, Vajniłovičaŭ napatkała jašče adna trahiedyja: pamierła ich 18-hadovaja dačka Alena-Bianihna. Vajniłovičy vyrašyli pabudavać kaścioł u honar śviatych Symona i Aleny — jak pamiatku pa svaich dzieciach.

U kamitet dla kiravańnia budaŭnictvam novaha kaścioła, aproč Vajniłoviča, uvajšli takija šanavanyja ŭ Minsku asoby, jak haradski hałava M.Vałovič, ksiondz A.Aka, hrafy Lubanski i Čapski.

Prajektavać novy kaścioł Vajniłovič daručyŭ pruskamu architektaru Tamašu Pajzderskamu. Vyjava stvoranaha im chrama niearamanskaha stylu ŭ pruskim Jutrasinie trapiłasia na vočy fundataru i nadzvyčaj jaho ŭraziła.

Uzory ŭsich detalaŭ, navat zaviesy i klamki na dźviery, padrychtavaŭ sam Pajzderski, kab vytrymać cełasnaść stylu. Ale pruski hramadzianin nie mieŭ prava budavać kaścioły na terytoryi Rasii. Tamu rabočaja dakumientacyja prajekta była zroblenaja ŭ majsterni Uładzisłava Markoni z Varšavy, a farmalnyja pravy daručanyja tutejšamu inžynieru F.Baranoviču.

Budaŭnictva pačałosia ŭ mai 1906 h. i viałosia firmaj «Haj-Śviancicki&Co». Sučaśniki dzivilisia ź jakaści budaŭničych rabot. Dychtoŭnuju čyrvonuju cehłu pryvozili až z Čanstachovy, a dachoŭku — z Ułacłaŭka. Dla kałonaŭ i ałtaroŭ byŭ padrychtavany ružovy piasčanik i marmur z Polščy.

Vieža-zvanica kaścioła Symona i Aleny stała samym vysokim zbudavańniem tahačasnaha Minska. A sam jon — najbolšym chramam u horadzie.

Dzień 21 listapada 1910 h. staŭ sapraŭdnym śviatam horada, natoŭp haradžanaŭ syšoŭsia na zovy zvanoŭ «Michała», «Edvarda» i «Symona», što viestavali pra aśviačeńnie novaha chrama.

Darečy, Vajniłovič spryjaŭ biełaruskamu ruchu. Jon siabravaŭ z Ramanam Skirmuntam, sustrakaŭsia ź Ivanam Łuckievičam, dobra viedaŭ Vacłava Ivanoŭskaha, achviaravaŭ hrošy na «Našu Nivu». Vajniłovič padtrymaŭ utvareńnie BNR, udzielničaŭ u pasiedžańni jaje Rady.

Z prychodam balšavikoŭ kaścioł prystasavali spačatku pad Polski teatr BSSR, a paśla — addali pad kinastudyju.

U časie Druhoj suśvietnaj vajny chram byŭ viernuty parafii. Probaščami ŭ vajenny čas byli a. Vincent Hadleŭski i a. Stanisłaŭ Hlakoŭski, jakich nacysty rasstralali ŭ Traściancy za ŭdzieł u niezaležnickim padpolli.

Anton Šukiełojć, u časie vajny dyrektar Histaryčnaha muzieja, viarnuŭ u kaścioł abraz Božaj Maci ŭ styli madern: z krajavidam Minska, kaściołam i ŭklenčanymi dziećmi Vajniłoviča. Z hetym abrazom u muziei za savietami była prablema: ludzi na jaho žahnalisia…

Paśla 1945 h. u kaściole znoŭ była kinastudyja. Na druhim paviersie zrabili paviljony, kudy dla zdymak uściahvali i mašyny, i koniej… Tut zdymali stužki «Hadzińnik spyniŭsia apoŭnačy», «Dziaŭčynka šukaje baćku», — kinakłasiku BSSR.

Rabilisia sproby całkam źniščyć śviatyniu. U 1960-ja byŭ raspracavany prajekt samaha vialikaha ŭ Minsku šyrokafarmatnaha kinateatra na miescy Čyrvonaha kaścioła. Kažuć, pieraškodzili pratesty intelihiencyi. Jašče kažuć — kaścioł nie ŭzarvali, bo bajalisia paškodzić Dom uradu…

U 1970-ja ŭ Čyrvonym kaściole raźmiaściŭsia Dom kino. Mastak Haŭryła Vaščanka zrabiŭ vitražy, što ŭvasablali alehoryi piaci mastactvaŭ. Mastak zhadvaŭ: abjekt prymali Mašeraŭ, Kisialoŭ, Kuźmin, inšaje načalstva. Byŭ pachmurny i vietrany dzień. Sonca vybliśnie — vitražy jak zajhrajuć!

Mašeraŭ kazaŭ svaim paplečnikam z notkaj pakajańnia: «Nu, bačycie, a my chacieli razburyć takuju kaštoŭnaść!»

Va ŭtulnych hladzielnych załach partyjnyja rabotniki prahladali zachodniaje kino — na pradmiet erotyki i hvałtu. Vyznačali, što možna pakazvać narodu, a što nie…

A ŭ kancy 1980-ch u Čyrvonym kaściole adbyłasia znakavaja padzieja nacyjanalnaha vyzvaleńnia: 19 kastryčnika 1988 h. u dolnaj zale chrama było ŭtvoranaje Tavarystva pamiaci achviar stalinskich represij «Martyrałoh Biełarusi». A pry «Martyrałohu» — arhkamitet pa stvareńni Biełaruskaha Narodnaha Frontu «Adradžeńnie» na čale ź Zianonam Paźniakom. Prysutny na pasiedžańni supracoŭnik CK chacieŭ sarvać abviaščeńnie, ale, dziakujučy ćviordaści Vasila Bykava, heta nie ŭdałosia.

U 1990 h. śviatynia była addadzienaja viernikam.

Dziakujučy vielizarnym namahańniam probašča Uładysłava Zavalniuka i ŭsioj parafijalnaj hramady, kaścioł staŭ centram relihijnaha žyćcia i aśviety.

Ciapier bohasłužby tut iduć i ŭ rymskim, i ŭ hreckim abradach. I tut ja chryściŭ svaju dačku, jakoj, jak padraście, ja budu raskazvać pra hety chram bahata dziŭnych historyjaŭ… A historyja pruska-polska-biełaruskaha chrama nie skančajecca: pomnik redaktaru haziety «Źviazda», što la kaścielnaj aharodžy, Amieljaniuku, budzie pieraniesieny na druhi bok. A na jahonaje miesca, užo aśviečanaje, pastaviać pomnik Janu Paŭłu II. A skulpturu Archanioła Michała pieraniasuć na miesca «Zvona Nahasaki», što budzie taksama pieramieščany… Sucelny kołazvarot. Ale heta i jość žyćciom…

***

21 listapada a 12-j, va ŭračystaść Chrysta Vaładara suśvietu, projdzie ŭrastaja liturhija, jakaja stanie kulminacyjnym momantam śviatkavańnia.

Śviatuju Imšu ŭznačalić Apostalski nuncyj u Biełarusi arcybiskup Marcin Vidavič. Hamiliju pramović Mitrapalit Tadevuš Kandrusievič. Na liturhiju zaprošany ijerarchi ź Biełarusi, Mitrapalit Minski i Słucki, Patryjaršy Ekzarch usiaje Biełarusi Fiłaret, ijerarchi z-za miažy, pradstaŭniki dypłamatyčnych misij chryścijanskich krain.

Niekatoryja vierniki ŭ hety pamiatny dzień atrymajuć sakrament kanfirmacyi.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0