Nieviadomyja vieršy Bahdanoviča — nie mif

«NN»: Sp. Michaś, jaki čas možna ličyć pačatkam biblijafilstva ŭ Biełarusi?

Michaś Kazłoŭski: Tut treba vyrazna raździalić biblijafilstva Biełarusi i biełaruskaje biblijafilstva. Pieršaje ja ličyŭ by navat ad Jeŭfrasińni Połackaj, kali pačali źjaŭlacca pieršyja knihi, a paźniej i biblijateki. A kali havaryć pra biełaruskaje biblijafilstva, ja pačynaju adlik ad Alaksandra Jelskaha. Branisłaŭ Epimach-Šypiła — adzin z tych, chto zajmaŭsia metanakiravanym zboram biełaruskaj litaratury. I biblijateka ŭ jaho była ŭnikalnaja, jakuju zdoleŭ u 1929 pieradać biełaruskamu narodu. Bo ŭ inšych navat i hetaha nie atrymałasia. Dzie ciapier biblijateka Ramualda Ziamkieviča? Šmat havaryłasia, što jana źnikła padčas paŭstańnia ŭ Varšavie ŭ 1944 — nibyta zhareła. A paźniej akazałasia, što knižki Ziamkieviča znachodziać i da hetaha času ŭ polskich biblijatekach.

Michaś Kazłoŭski — krajaznaviec, biblijafił. Naradziŭsia ŭ 1959 hodzie ŭ v. Rabinavaja na Maładziečanščynie. Redaktar i vydaviec časopisa «Kuferak Vilenščyny». Aŭtar knih «Hałasy razbudžanych ptušak» (2006), «Naščadak słaŭnych kryvičoŭ» (2008), «Pra knižnikaŭ i knihi» (2010). Pracuje mietadystam Maładziečanskaj rajonnaj biblijateki.

Dzie chacia b reštki ŭnikalnaj biblijateki Kastusia Jezavitava?

Častku archiva i najbolš kaštoŭnyja knihi jon zdoleŭ zabrać z Ryhi ŭ Bierlin — dźvie vialikija skryni. Mnie zdajecca, što tam byli i Bahdanovičavy materyjały. Kali Jezavitava aryštavali ŭ Prazie ŭ 1945, hetych skryniaŭ nie było pry im. Niekatoryja materyjały z taho archiva ŭspłyli ŭ 1960-m, kali ŭ Miunchienie rychtavaŭsia «Vianok paetyčnaj spadčyny» Maksima Bahdanoviča. Bo tam nadrukavali vieršy, jakija byli nieviadomyja našym litaraturaznaŭcam. Značycca, toj archiva całkam nie stračana.

«NN»: Vaša kniha faktyčna pieršaja pra ajčynnaje biblijafilstva. Raniej u inšych nie było sprobaŭ napisać pra biblijatečnyja skarby?

MK: U nas jość knižka Dźmitryja Maroza «Čitaja prošłoho stranicy» (1989). Aŭtar byŭ vialikim biblijafiłam. Ale jaho kniha skiravanaja na razhlad rasijskaj kłasiki. Toje samaje možna znajści ŭ Lidzina, Markuševiča, Śmirnova-Sakolskaha — rasijskich biblijafiłaŭ. Maroz ź biełarusaŭ zhadvaje tolki Janku Kupału. Ale važny epizod nie aśviatlaje. Kali Kupała rychtavaŭ zbornik «Šlacham žyćcia», vydać jaho zhadziŭsia doktar Jaremič. Ale pierad im stajaŭ vybar: vydavać «Radunicu» Siarhieja Jasienina ci «Šlacham žyćcia». Jak biełarus, Jaremič vybraŭ apošniuju.

U Barysa Sačanki było apaviadańnie «Ivan Patapavič Biełachvościk — knižny Šerłak Chołms». Jon upieršyniu, napeŭna, śpisvajučy ź siabie, namalavaŭ vobraz biblijafiła, praŭda, mastacki. Stary nastaŭnik, intelihient rupna źbiraje knihi. I jamu ŭdałosia adšukać nieviadomyja rukapisy Bahdanoviča. Ale ich uładalnica źbirałasia ŭ adpačynak. Sustrecca damovilisia paśla jaje pryjezdu. Ale hałoŭny hieroj raptoŭna pamiraje, nie dačakaŭšysia viartańnia haspadyni.

U nas najbolš z usich susiedziaŭ hetaja tema nie raspracavanaja.

My majem adziny numar almanacha biblijafiłaŭ «Śviciaź». Ale ja liču, što heta navat nie biblijafilskaje, a chutčej litaraturaznaŭčaje vydańnie.

«NN»: Kali nie było krajaznaŭčaha časopisa, Vy pačali vydavać «Kuferak Vilenščyny». Nie dumali i sami stvaryć biblijafilski časopis?

MK: U mianie była ideja niekalki hadoŭ tamu pačać vydavać almanach pad nazvaj «Naš śviet». Ale padumaŭ, što na adzin numar u mianie siłaŭ chopić. A što budzie z druhim, trecim? Nakolki ŭ nas chopić ludziej, jakija mahli b padtrymać takuju ideju? U ludziej, jakija chacieli b niešta zrabić, brakuje samaachviarnaści.

«NN»: Jakija knihi źbirajuć biełaruskija biblijafiły?

MK: Zhodna z kłasifikacyjaj Majsieja Lesmana, biblijafiły padzialacca na try katehoryi. Pieršyja źbirajuć usio, što padabajecca. Druhija źbirajuć pa peŭnaj temie. A da treciaj kateryhoryi Lesman adnosiŭ tych, chto źbiraje ŭsio pra kahości. I ŭ jakaści prykładu pryvodziŭ inžyniera Iljina, jaki mieŭ unikalny zbor pra Alaksandra Błoka. U nas ža takaja kłasifikacyja prosta nie spracoŭvaje.

My pakul nie dajšli da vysokaha ŭzroŭniu biblijafilstva, kali źbirajuć vydańni pa peŭnaj temie albo pra kankretnuju asobu.

«NN»: Što ŭjaŭlaje saboj Vaša biblijateka?

MK: Ja nie idu šlacham źbirańnia adnych tolki rarytetaŭ. Jość, kaniečnie, i redkija vydańni. Pryžyćciovyja knihi Vacłava Łastoŭskaha, Adama Stankieviča, Janki Kupały, Jakuba Kołasa, zachodniebiełaruskich i savieckich aŭtaraŭ 1920-ch... Hałoŭny kirunak majho źbirańnia — biełaruskaja litaratura. Jak razumiejecie, źbiraju metaskiravana. Čym aŭtar mienš viadomy, tym bolš mnie cikavy. Było ŭ jaho piać zbornikaŭ — starajusia adšukać usie. I kab jany byli ŭ dobrym stanie. Nie lublu, jak kažuć biblijafiły, stomleny vyhlad asobnika. A marhinalii, kali na palach čałaviek niejkuju dumku vykazaŭ, naadvarot, padabajucca. Dobra, kali i aŭtohraf majecca. Heta vyklikaje šmat zahadak-adhadak. A kali da mianie patraplaje niešta sa starych vydańniaŭ i jano «prosić dapamohi», starajusia restaŭravać. Kab vydańnie pry čytańni nie rassypałasia.

A prosta hladzieć na knihu — nie čytać — heta niejki mazachizm.

«NN»: Biblijafilstva praduhledžvaje źbirańnie i rukapisaŭ, listoŭ?

MK: Tak. Ale rasijskija biblijafiły čamuści niaredka heta nazyvajuć «dapamožnym materyjałam». Pahadzicca ź imi nie mahu, bo heta asnova, ź jakoj zatym vyrastajuć knihi. Da «dapamožnaha materyjału» časta adnosiać i knižnuju hrafiku. A ja jaje vielmi lublu. U mianie jość hrafika Valancina Cichanoviča, Michaiła Bielskaha, Viktara Aleksandroviča, Hienadzia Siańkoŭskaha, Juryja Hierasimienki-Žyźnieŭskaha.

Metanakiravana źbiraju ekślibrysy. I mnie zdajecca, što ščaślivy toj čałaviek, jaki maje ŭłasny ekślibrys. U mianie ich — dva. Adzin vykanaŭ Aleh Abłažej, druhi — Hienadź Siańkoŭski.

Aŭtohrafy cikaviać, rukapisy i drukavanyja varyjanty, kali na ich uniesieny praŭki ad ruki. Ale «bahatym» tut siabie nie liču. Niejak mnie vieršy Staroha Ułasa prynieśli. Cikava. Ale heta niačastaja radaść. Nie ŭsio dachodzić da našaha času — šmat hinie. Ale my ŭ hetym sami vinavatyja. Ja pajechaŭ niejak da rodnaj plamieńnicy Tamaša Hryba, u Palany. (Praciahły čas ličyłasia, što heta Astraviecki rajon, a vyśvietliłasia, što patrebnaja vioska znachodzicca na Smarhonščynie.) Zapytaŭsia, mo zastałosia niešta ŭ jaje ad dziadźki. A taja skazała, što byŭ kufar na haryščy. A dzieci jak rabili ramont, spalili jaho z-za niepatrebnaści. A što tam mahło być? Tyja listy Hryba, jakija jon pisaŭ da siastry, fotazdymki, pieryjadyčnyja vydańni. Moža niejkija rukapisy prysyłaŭ. Ale ŭsio spalili…

«NN»: U biblijafiła moža być lubimaja kniha?

MK: Tak.

Kali za asnovu ŭziać zbornik Janki Kupały «Šlacham žyćcia» (1913), dałučyć pjesy i niekatoryja vieršy i publicystyku pieryjadu 1913-1926 hadoŭ paeta, to heta była b maja lubimaja kniha,

jakuju b ja čytaŭ i pieračytavaŭ, kožny raz znachodziačy niešta novaje.

Sa słoŭnika knižnika

Biblijaman — typ źbiralnika knih, jaki ŭ svaim zachapleńni pierastupaje miežy razumnaha ŭ adnosinach da mety i sensu źbiralnictva — ihnaruje mastacki źmiest knihi, čaściej cenić jaje tolki za źniešnija adznaki redkaści, nikoha nie dapuskaje da svaich knih.

Hrafika — zbornaja nazva technična roznych, vykananych uručnuju mastackich rabot pa vyrabie drukavanaj formy z metaj atrymańnia tyražnych adbitkaŭ na papiery. U pašyranym sensie ŭklučaje ŭnikalnyja mastackija vyjavy, vykananyja na papiery ci kardonie ŭ technicy akvareli, malunka piarom, vuhalem...

Frantyśpis — ilustracyja ŭ knizie, jakaja zvyčajna źmiaščajecca na levym baku razvarotu tutulnaha lista. U jakaści frantyśpisu vykarystoŭvajucca ŭznoŭlenyja ŭ roznych technikach patret aŭtara albo asoby, pra jakuju raskazvajecca ŭ knizie.

Ekślibrys — knižny znak, jaki kleicca ŭładalnikami na knihu pieravažna na ŭnutrany bok pieraplotu. Zvyčajna ekślibrys utrymlivaje imia i proźvišča ŭładalnika, malunak, jaki vobrazna raskazvaje ab prafiesii albo intaresach čałavieka.

Da knižnych skarbaŭ dakranusia... Natatki biblijafiła / Michaś Kazłoŭski. — Minsk, Litaratura i Mastactva, 2011. – 376 s.

Nabyć knihu možna tut.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0