U stalicy pačaŭsia znos manumientalnaha korpusa byłoj abłasnoj dziciačaj balnicy na vulicy Pietrusia Broŭki. Kab rasčyścić placoŭku pad novy miedycynski abjekt, unikalny budynak 1930‑ch hadoŭ daviałosia pazbavić achoŭnaha statusu. Za hetym stajali viadomyja daktary architektury, jakija skarystalisia svaim upłyvam.
Ekskavatary ŭžo pačali fizična razburać ścieny čatyrochpaviarchovaha budynka na vulicy Pietrusia Broŭki, 5, jak možna mierkavać pa apublikavanych fotazdymkach.
Doŭhi čas hety manumientalny korpus byŭ adnym z samych viadomych zakinutych budynkaŭ stalicy. Dziciačaja balnica znachodziłasia tut z 1975 pa 2004 hod. Paśla mocnaha pažaru miedustanovu pieraviali ŭ Baraŭlany, a sam budynak apuścieŭ. U 2007 hodzie navat byŭ raspracavany prajekt jaho rekanstrukcyi, adnak z-za vysokaha koštu rabot (kala 20 miljonaŭ dalaraŭ u ekvivalencie) sprava ź miesca nie zrušyłasia. Budynak praciahvaŭ prychodzić u zaniapad, pieražyŭšy jašče adzin pažar u 2009 hodzie.
Adnak terytoryja ŭ centry horada nie mahła doŭha zastavacca niezadziejničanaj. Kab uźvieści tam niešta novaje, uładam spačatku treba było lehalna pazbavicca ad statusu pomnika, bo inačaj pra znos nie mahło b iści i havorki. U 2019 hodzie abjekt paśpiachova pazbavili achoŭnaha statusu, i tolki paśla hetaha los placoŭki byŭ vyrašany kančatkova. Ciapier na miescy histaryčnaha budynka ŭzvodziać novy sučasny korpus Minskaha haradskoha kliničnaha ankałahičnaha centra z adździaleńniami miedycynskaj reabilitacyi i reanimacyi.
Savieckaje ar-deko ad francuzskaha architektara
Doŭhi čas pamyłkova ličyłasia, što korpus na vulicy P. Broŭki, 5 (da 1982 hoda — vulica Padlesnaja) sprajektavaŭ znakamity architektar Hieorhij Łaŭroŭ u miežach ahulnaha ansambla Kliničnaha haradka BDU (1929—1931).
Adnak, jak vyśvietlili daśledčyki mižvajennaj architektury, prajekt budynka byŭ stvorany ŭ siaredzinie 1930‑ch hadoŭ u 2‑j prajektnaj majsterni pry Narkamzdravie SSSR. Jaje ŭznačalvaŭ zaprošany ŭ Saviecki Sajuz vybitny francuzski architektar-madernist, adzin z zasnavalnikaŭ Mižnarodnaha kanhresa sučasnaj architektury Andre Lursa.
Niepasrednym vykanaŭcam prajekta pad kiraŭnictvam Lursa vystupiŭ architektar A. Aprasian. Pieršapačatkova manumientalny budynak zadumvaŭsia jak novy korpus Miedycynskaha instytuta, ale da pačatku vajny zaviaršyć jaho nie paśpieli.
Hety maštabny abjekt źjaŭlajecca vyraznym i ŭnikalnym dla Biełarusi prykładam postkanstruktyvizmu — stylu, jaki staŭ pierachodnym etapam ad avanharda da savieckaj nieakłasiki i abjadnaŭ u sabie adrazu try kirunki.
Ad kanstruktyvizmu budynak uziaŭ vialikija kvadratnyja i haryzantalnyja akonnyja prajomy, hłuchi atyk z hieraldykaj na centralnym fasadzie, a taksama intehravany ŭ centr dvarovaha fasada kruhły cylindryčny abjom. Mienavita ŭ im raźmiaščałasia biblijateka z prastornaj čytalnaj załaj na nižnim uzroŭni i lekcyjnaja zała ŭ vyhladzie amfiteatra — na druhim paviersie. Hety abjom składaŭ adzinuju prastoravuju kampazicyju z paradnaj uvachodnaj hrupaj. Ad nieakłasiki prajektu dastałasia manumientalnaja simietryčnaja kampazicyja.
Upłyŭ ža «buržuaznaha» ar-deko prajaviŭsia ŭ jarusnaj, prystupkavaj budovie centralnaha ryzalita (vystupa) i pierśpiektyŭnym prafilavanym uvachodnym partale. Fasady zaviaršaŭ haryzantalna vyniesieny karniz, a ŭ dekory aktyŭna vykarystoŭvałasia charakternaja płastyka z łakaničnymi abramleńniami, ciahami i filonhami.
Hałoŭnym ža elemientam stylu na fasadzie stali hłybokija prafilavanyja nišy na ŭsiu vyšyniu bakavych kryłaŭ, jakija abjadnoŭvali vokny ŭ adziny viertykalny rytm: padobny pryjom u Minsku možna pabačyć na znakamitym Domie ŭrada architektara Iosifa Łanhbarda.
Budynak paśpiachova pieražyŭ Druhuju suśvietnuju vajnu. U 1950—1953 hadach jon prajšoŭ rekanstrukcyju pad kiraŭnictvam architektaraŭ I. Rudenki i M. Barsukova. Jany padyšli da pracy maksimalna dalikatna i zachavali aŭtentyčnuju stylistyku i detaliroŭku davajennych fasadaŭ. U interjerach zachoŭvalisia aryhinalnyja elemienty ŭvachodnaj hrupy: kiesaniravanyja stoli, dekaratyŭnyja płafony, prafilavanyja karnizy i balustrady.
U 2001 hodzie ŭsie hetyja architekturnyja vartaści byli aficyjna pryznanyja, budynak uklučyli ŭ Dziaržaŭny śpis historyka-kulturnych kaštoŭnaściej.
Architekturny kałabaracyjanizm
Zhodna z Kodeksam ab kultury Biełarusi (art. 94), pazbavić budynak statusu historyka-kulturnaj kaštoŭnaści praktyčna niemahčyma. Zakon stroha patrabuje dokazaŭ fizičnaj straty abjekta abo poŭnaj straty jaho vartaściej pry ŭmovie «niemahčymaści navukova abhruntavanaha adnaŭleńnia».
Bolš za toje, jak adznačajuć krynicy «Našaj Nivy», fizična budynak taksama znachodziŭsia ŭ prydatnym dla restaŭracyi stanie: zachavalisia nie tolki ścieny i leśvicy, była cełaj usia stalarka, navat stajała jašče davajennaja mebla. Tolki dach pravaliŭsia ŭ adnym miescy.
Adnak u 2018 hodzie ŭrad daŭ pramoje daručeńnie Ministerstvu kultury razhledzieć pytańnie ab vyklučeńni budynka sa śpisu. Jurydyčnuju pieraškodu ŭ vyhladzie Kodeksa treba było niejak abyści, kab apraŭdać znos i vyzvalić miesca pad inviestycyjny prajekt ankacentra.
U vieraśni taho ž hoda Biełaruskaje dobraachvotnaje tavarystva achovy pomnikaŭ źviartałasia ŭ Hienieralnuju prakuraturu. Ekśpierty papiaredžvali, što pramyja daručeńni Saŭmina i asabista tahačasnaha ministra kultury Juryja Bondara «stanoŭča razhledzieć prapanovu ab pazbaŭleńni statusu» — heta nie tolki parušeńnie Kodeksa ab kultury, ale i vidavočnaje karupcyjnaje pravaparušeńnie: umiašańnie słužbovych asob u dziejnaść inšych orhanaŭ. Prakuratura na hety zvarot zapluščyła vočy.
Na dapamohu čynoŭnikam pryjšli łajalnyja navukoŭcy z Respublikanskaj navukova-mietadyčnaj rady pa pytańniach historyka-kulturnaj spadčyny.
Jak paviedamlajuć našy krynicy, jakija byli niepasrednymi śviedkami pracesu pazbaŭleńnia statusu, hałoŭnuju rolu ŭ im adyhrali tahačasnyja dekan architekturnaha fakulteta BNTU, doktar architektury Armien Sardaraŭ i dyrektar Centra daśledavańniaŭ biełaruskaj kultury, movy i litaratury NAN Biełarusi, akademik Alaksandr Łakotka.
Armien Sardaraŭ, pa ŭspaminach śviedkaŭ, vykarystaŭ usio svajo krasamoŭstva i ŭpłyŭ, kab pierakanać nie vielmi daśviedčanych u pytańniach achovy kulturnaj spadčyny ŭdzielnikaŭ Rady ŭ tym, što budynak nie maje kaštoŭnaści.
Jašče bolš adznačyŭsia Alaksandr Łakotka. Supracoŭniki jahonaha Centra ŭ Akademii navuk papiarednie praviali vialikuju pracu pa daśledavańni budynka i padrychtavali hruntoŭnaje navukovaje zaklučeńnie ab jaho vysokaj historyka-kulturnaj kaštoŭnaści.
Adnak Łakotka byŭ vielmi niezadavoleny takim vynikam, bo dakumient išoŭ nasupierak patrabavańniu Saŭmina. U vyniku akademik praihnaravaŭ pracu svaich padnačalenych i ŭłasnaručna padrychtavaŭ i padpisaŭ inšaje zaklučeńnie.
Mienavita hety dakumient i daŭ Ministerstvu kultury nieabchodnuju farmalnuju padstavu dla vyklučeńnia budynka sa śpisu spadčyny.
Jak adznačajuć našy krynicy, heta nie adziny viadomy vypadak, kali Łakotka naŭprost čyniŭ pieraškody zachavańniu architekturnych pomnikaŭ u situacyjach, kali heta nie vymahała ad jaho ničoha, akramia podpisu. Usio, kab nie razdražniać ułady i padaŭžej zachavać za saboj pasadu. Ale ŭ kastryčniku 2025 hoda 70‑hadovaha akademika ŭsio roŭna vypravili na piensiju.
«Naša Niva» — bastyjon biełaruščyny
PADTRYMAĆ-
Karcina Šahała «Prahułka» zastaniecca ŭ Biełarusi da kastryčnika: Turčyn damoviŭsia ź Mišuścinym ab praciahu vystavy
-
Na «Biełaruśfilmie» siarod biaskoncych filmaŭ pra vajnu narešcie zdymuć navahodniuju kamiedyju
-
Zamianiŭ 95% trupy, ale nie zavajavaŭ publiku. Što robić ź biełaruskim baletam eks-premjer rasijskaj Maryinki
Ciapier čytajuć
Biełarus-hruzčyk, jaki staŭ asabistym pamočnikam i davieranaj asobaj kiraŭnika rasijskaha Śbierbanka Hiermana Hrefa, sapraŭdy isnuje5
Kamientary
Jak akazałasia, NKUS jaho zabiŭ, insceniravaŭšy pad samahubstva, za admovu pryznačać na kirujučyja pasady ŭ BSSR dasłanych z Maskovii.
***
Staršyniu Saŭnarkama BSSR Mikałaja Haładzieda ŭ 1937 hodzie abvinavačvali ŭ niedaacency partyjnych kadraŭ, nakiravanych z Maskvy, i zastupnictvie nacyjanalistyčnych elemientaŭ.