Kalandar

Kalandar

6 červienia 1950 h. u vioscy Klany Dubrovienskaha rajonu naradziŭsia Alaksiej Dudaraŭ. Na pačatku žyćciovaha šlachu była praftechvučelnia, potym Navapołacki naftapierapracoŭčy zavod, słužba ŭ vojsku, znoŭ Navapołackaja rafineryja. Alaksiej Dudaraŭ choča vyrvacca z hetaha začaravanaha rabočaha koła. U 1972 h. jon pastupaje ŭ Biełaruski teatralna-mastacki instytut, jaki skončyŭ u 1976 h. Kali chto nia bačyŭ spektaklaŭ pavodle jahonych pjesaŭ, dyk musiŭ abaviazkova hladzieć kinakamedyju "Biełyja rosy" pavodle jahonaha scenaru.

7 červienia 1825 h. u miastečku Turhieli ŭ Vilenskim paviecie naradziŭsia Edvard Banifacy Paŭłovič – mastak, memuaryst, skarbnik muzeju Lubamirskich u Lvovie.

Chutka paśla naradžeńnia Edvarda siamja pierajechała na Navahradčynu, dzie zaviazała dobryja adnosiny z rodam Mickievičaŭ. Mały Paŭłovič pa navučańni pry klaštarach bazyljanaŭ u Žyrovičach i Słonimie dy słuckaj himnazii pierajechaŭ u Vilniu, dzie ŭ jakaści volnaha słuchača naviedvaŭ lekcyi ŭ Duchoŭnaj Akademii i Medyčna-Chirurhičnaj Akademii. Ale ni śviatara, ni medyka ź jaho nia vyjšła. Paŭłoviča cikaviła mastactva, tamu jon spačatku braŭ u Vilni pryvatnyja ŭroki malavańnia ŭ Kanuta Rusieckaha i Karala Rysinskaha, a ŭ 1849 h. pierajechaŭ u Pieciarburh, dzie pastupiŭ u Instytut pieknych mastactvaŭ. Pa skančeńni pieciarburskich študyjaŭ jon na peŭny čas źjechaŭ u Zachodniuju Eŭropu. U 1859 h. Paŭłovič viartajecca, ale nie ŭ Pieciarburh ci Vilniu, dzie jaho čakali i dzie jon byŭ patrebny. Jon pryjechaŭ u Navahradak, ulubiony horad svajho dziacinstva; tam jon staŭ nastaŭnikam u miascovaj himnazii, paralelna zaniaŭsia antyalkaholnaj prapahandaj siarod mužykoŭ.

Jość takoje słovazłučeńnie praha žyćcia. Dyk heta i pra Edvarda Paŭłoviča. Karystajučysia padtrymkaj Kanstancina Radziviła, kuratara navahradzkich škołak, jon zakłaŭ u Navahradku žanočy pansijon i niadzielnuju škołku dla sialanaŭ (asobnaja škołka była zakładzienaja dla žydoŭskich dzietak). U 1860 h. Edvard Paŭłovič zasnavaŭ pryvatny amatarski teatar, u jakim byŭ i kiraŭnikom, i aktoram, i dekarataram. Šmat namahańniaŭ prykłaŭ jon dziela adkryćcia pomnika Adamu Mickieviču na hary Mindoŭha, ale rasiejskija ŭłady, spraviadliva bajučysia miascovaha patryjatyzmu, u apošni momant nie dali dazvołu na jahonaje adkryćcio. Za ŭdzieł u antyrasiejskim paŭstańni 1863 h. Edvard Paŭłovič byŭ vysłany "za miežy Litvy". Vynikam tulańniaŭ pa Rasiejskaj imperyi stalisia ŭspaminy: "Navahradak – viaźnica – vyhnańnie". Paśla skančeńnia terminu vysyłki Paŭłovič pakinuŭ Rasiejskuju imperyju, niejki čas žyŭ u roznych haradach Halicyi, nidzie doŭha nie zabaviŭšysia. Tak pryjechaŭ u Lvoŭ i zastaŭsia tam na 35 hadoŭ, dzie j pamior na adzinocie ŭ 1909 h.

Što pakinuŭ nam u spadčynu Edvard Banifacy Paŭłovič? Abraz śviatoha Daminika ŭ Navahradzkaj fary, vykanany ŭ styli Tycyjana, šerah kopijaŭ karcin na relihijnyja temy, partret Huha Kałantaja. Ale najbolšuju vartaść dla nas ujaŭlajuć krajavidy Navahradku i jahonych vakolicaŭ, zamaloŭki Vilni, a taksama ŭspaminy: "Uspaminy z-nad Vialli j Niomana", "Maje ŭspaminy pra časy školnictva", "Z padarožža pa Litvie", "Dvoje pamiatnych sutak u Miensku 1863 hodu" – na hetaj spadčynie vyrastali patryjoty byłoj Rečy Paspalitaj.

8 červienia 1900 h. českija deputaty źjavilisia na pasiedžańnie aŭstryjskaha parlamentu z talerkami i trubami. Siem hadzinaŭ jany zaminali pracavać, pratestujučy suprać ucisku pravoŭ českaha narodu. Tak pačynaŭsia apošni etap zmahańnia za nacyjanalnuju niezaležnaść. Praz vasiamnaccać hadoŭ čechi zdabyli niezaležnaść.

11 červienia 1975 h. uva Ŭhandzie brytanski žurnalist Denis Hiłz byŭ prysudžany da kary śmierciu za toje, što ŭ adnym ź nienadrukavanych artykułaŭ nazvaŭ tamtejšaha prezydenta-dyktatara Amina kałhasnym tyranam. Tolki paśla ŭmiašalnictva brytanskaha ministra zamiežnych spravaŭ Kałahiena śmiarotnaje pakarańnie skasavali.

Aleh Hardzijenka