Alaksandar Kalinaŭ: Jość aficyjnaja statystyka: 50% hramadzianaŭ — vierniki

Alaksandar Kalinaŭ:
Jość aficyjnaja statystyka:
50% hramadzianaŭ — vierniki

Biełaruś advieku była šmatkanfesijnaj krainaj. Niekali daminavała pahanstva, peŭny čas — unijactva. U nas šmat katalikoŭ, bahatyja tradycyi pratestantyzmu i miljony ateistaŭ. Tamu sproby zrabić z pravasłaŭja “vyznačalnuju relihiju” vyhladajuć palityčnaj spekulacyjaj.

Prajekt “Zakonu ab svabodzie sumleńnia i relihijnych arhanizacyjach”, jaki narabiŭ stolki hałasu, uvosień budzie razhladacca na caviecie respubliki. Farmuloŭki zakonu i taja paśpiešlivaść, ź jakoj jaho prymała pałata pradstaŭnikoŭ, vyklikali krytyku pravaabaroncaŭ i relihijnych mienšaściaŭ. Jak buduć paśla pryniaćcia zakonu składacca stasunki dziaržavy i relihij? Ci nie pahražaje Biełarusi pieratvareńnie ŭ pravasłaŭnuju dziaržavu? Na pytańni “NN” adkazvaje načalnik adździełu ŭ spravach relihijaŭ Kamitetu ŭ spravach relihijaŭ i nacyjanalnaściaŭ pry Saviecie ministraŭ Alaksandar Kalinaŭ.

“NN”: Pratestanckija relihijnyja abjadnańni j hramadzianskaja inicyjatyva “Za svabodu sumleńnia” vystupili suprać zakonu. Jak jany pastavilisia da pryniaćcia jaho ŭ druhim čytańni pałataj pradstaŭnikoŭ?

A.K.: 8—10 lipienia my praviali kansultacyi z kiraŭnikami respublikanskich pratestanckich relihijnych abjadnańniaŭ. Rastłumačyli, što zakon skiravany ŭ pieršuju čarhu suprać destrukcyjnych neakultaŭ. Šerah pytańniaŭ źniaty.

Paśla pryniaćcia zakonaprajektu ŭ pieršym čytańni ŭ naš kamitet pastupiła šmat zvarotaŭ ad relihijnych hramadaŭ viernikaŭ-pratestantaŭ — asabliva ad chryścijanaŭ viery evanhielskaj (piacidziasiatnikaŭ). Vialikaja častka listoŭ napisanaja pavodle adnaho ŭzoru — heta śviedčyć, što ładziłasia arhanizavanaja kampanija.

Novy varyjant zakonu stvorany ŭ adpaviednaści z Kanstytucyjaj Biełarusi 1996 h. i sučasnaj kanfesijnaj sytuacyjaj. Jość aficyjnaja statystyka: u našaj krainie 50% hramadzianaŭ — vierniki, ź ich 80% — pravasłaŭnyja, 14% — kataliki, 2% — pratestanty. My ž pavinny heta ŭličvać!

U artykule 16 Kanstytucyi havorycca, što ŭzajemaadnosiny dziaržavy z relihijnymi arhanizacyjami rehulujucca zakonam z ulikam ich upłyvu na farmavańnie duchoŭnych, kulturnych i dziaržaŭnych tradycyjaŭ biełaruskaha narodu. Treba pamiatać, što ciapierašnija pratestanty — piacidziasiatniki, charyzmaty, baptysty — heta nia tyja pratestanty, što byli ŭ Biełarusi XVI—XVII st. Tady byli kalvinisty i luteranie. I Radziviły, i Sapiehi, i inšyja byli kalvinistami, luteranami. A ciapierašnija pratestanckija kanfesii ŭźnikli ŭ druhoj pałovie XIX stahodździa.

“NN”: Što aznačajuć słovy ŭ preambule nakont vyznačalnaj roli pravasłaŭja ŭ farmavańni biełaruskaj nacyi? Usie inšyja robiacca viernikami druhoha hatunku?

A.K.: U preambule nasamreč pryznajecca vyznačalnaja rola pravasłaŭnaj Carkvy ŭ farmavańni dziaržaŭnych, duchoŭnych i kulturnych tradycyjaŭ biełaruskaha narodu. Ale havorycca i pra duchoŭnuju, kulturnuju i histaryčnuju rolu katalickaha Kaściołu na terytoryi Biełarusi; nieadździelnaść ad ahulnaj historyi Biełarusi evanhielična-luteranskaj Carkvy, judaizmu i isłamu.

Takija precedenty viadomyja ŭ śviecie. U Kanstytucyi Belhii adznačanyja “pryznanyja relihii” — 6 kanfesijaŭ (katalictva, luteranstva, anhlikanstva, pravasłaŭje, judaizm, isłam), “iakija majuć hramadzkuju kaštoŭnaść i dakazali karyść hramadztvu svaim słužeńniem nasielnictvu”. U Kanstytucyi Aŭstryi jość paniatak “pryznanaje zakonam relihijnaje vučeńnie”: katalicki Kaścioł pryznany takim u adpaviednaści z kankardatam — pahadnieńniem pamiž Vatykanam i Vienaj. Pryznajucca taksama pratestanckaja, švajcarskaja, pravasłaŭnaja cerkvy, judaizm i isłam.

Pamiž Partuhalijaj i Vatykanam taksama zaklučany kankardat. U Danii luteranskaja carkva jość aficyjnaj carkvoj krainy. U Kanstytucyi Irlandyi (1990 h.) zamacavanaje pieršynstvo rymska-katalickaj Carkvy. U Švecyi aficyjnaja dziaržaŭnaja carkva — luteranskaja. U Vialikaj Brytanii aficyjnaja carkva — anhlikanskaja. Jana — častka dziaržavy: 24 jejnyja biskupy ŭvachodziać u pałatu łordaŭ.

Tamu vydzialeńnie ŭ preambule biełaruskaha zakonu pieraličanych kanfesijaŭ — heta adlustravańnie ich histaryčnaj roli i realnaj sytuacyi ŭ našaj krainie. Roŭnaść usich kanfesijaŭ pierad zakonam jašče nie aznačaje ich roŭnaha ŭniosku ŭ farmavańnie duchoŭnaści i kultury narodu. Kali ŭ nas jość artykuł 16 Kanstytucyi, dzie zamacavana, što dziaržava buduje svaje adnosiny z relihijnymi arhanizacyjami z ulikam hetaha, dyk dziaržava maje prava sama vyznačać, z kim i ŭ jakim abjomie jana budzie budavać hetyja adnosiny. U adpaviednaści z pryniatym pałataj pradstaŭnikoŭ zakonaprajektam dziaržava moža budavać svaje adnosiny z relihijnymi arhanizacyjami, padpisvajučy ź imi pahadnieńni. U Biełarusi nikoli nia budzie adzinaj dziaržaŭnaj relihii. Heta supiarečyć Kanstytucyi, u pryvatnaści, artykułam 4 i 15.

Zakon nie abmiažoŭvaje pravy zarehistravanych relihijnych arhanizacyjaŭ. U novym zakonaprajekcie jość mechanizm supraćdziejańnia praniknieńniu ŭ Biełaruś destrukcyjnych relihijnych kultaŭ.

“NN”: A chto budzie vyrašać pytańnie pra “destrukcyjnaść/niedestrukcyjnaść” kultu?

A.K.: Relihijaznaŭčaja dziaržaŭnaja ekspertyza, pryznačanaja respublikanskim orhanam dziaržaŭnaha kiravańnia ŭ spravach relihijaŭ. Jana budzie stvaracca pry rehistracyi nieviadomych raniej u Biełarusi relihijnych arhanizacyjaŭ. U nas stvoranaja ekspertnaja rada, jaje ŭznačalvaje doktar filazofskich navuk, prafesar Anatol Kruhłoŭ, specyjalist pa ŭsich viadomych suśvietnych relihijach i vučeńniach. Dziakujučy radzie ŭ nas nie dapuščanaje razrastańnie destrukcyjnych, pseŭdarelihijnych, tatalitarnych kultaŭ (“Dzieci Boha”, “Baharodzičny centar”, “Biełaje bractva” i inš.).

Kamitet asabliva zaniepakojeny praniknieńniem u Biełaruś raznastajnych astralahičnych, psychaneŭralahičnych kultaŭ.

“NN”: Čamu była ŭviedzienaja norma ŭ 20 čałaviek dla zasnavańnia relihijnaj hramady?

A.K.: Kab nie adbyvalisia raskoły relihijnych hramadaŭ, kab nie ŭtvaralisia fanatyčnyja arhanizacyi (zazvyčaj jakraz niešmatlikija). My ŭličyli dośvied inšych krainaŭ: Ukrainy (tam norma zasnavalnikaŭ — 25 čałaviek), Estonii, Uzbekistanu (u ich — jašče bolej).

Vyklikaŭ hučnyja pratesty artykuł pra papiaredžańni j likvidacyju relihijnych arhanizacyjaŭ u vypadku parušeńnia zakanadaŭstva. Dyk zajmacca ž hetym budzie sud! Tolki jon zmoža likvidavać relihijnuju arhanizacyju, jak i lubuju inšuju — palityčnuju, hramadzkuju.

Zakanadaŭstva praduhledžvaje, što na praciahu 2 hadoŭ relihijnyja arhanizacyi pavinny prajści pierarehistracyju. Za hety čas jany musiać unieści źmieny i dapaŭnieńni ŭ svaje statuty ŭ adpaviednaści ź dziejnym zakanadaŭstvam.

Pravavyja normy, jakija jość u novym zakonie, nie parušajuć pravoŭ čałavieka, a buduć spryjać umacavańniu statusu relihijnych arhanizacyjaŭ.

Hutaryŭ Adam Voršyč