listy ŭ redakcyju
Freski j dažynki
Siadžu voś na bierazie Pałaty i sprabuju raspavieści pra sioje-toje z Połacku dla čytačoŭ “NN”.
Pierada mnoj na ŭzvyššy – kupały dy kryžy Spasa-Eŭfrasińnieŭskaha manastyra. Siarod jaho chramaŭ – nievialikaja biełaja carkva prostaj kubičnaj formy z hałoŭkaj-cybulinkaj zialonaha koleru. Pobač – vializny bizantyjski sabor. Ale pavodle značnaści hałoŭny chram tut – hetaja nievialičkaja carkva.
U tym miescy, dzie Pałata źlivajecca z Zachodniaj Dźvinoj, na vysokaj hary i ŭźnik Połacak. Tut tysiaču hadoŭ tamu žyła dziaŭčynka, plamieńnica połackaha kniazia Barysa. U 12 hadoŭ jana tajemna syšła z domu, pryniała manaski postryh i ŭziała sabie novaje imia – Eŭfrasińnia. Mienavita jana kala 1128 h. zasnavała žanočy manastyr na bierazie Pałaty, a ŭ im – muravanuju carkvu ŭ imia Spasa.
U toj samaj Spasa-Praabraženskaj carkvie ja ciapier pracuju, dapamahaju daŭniamu siabru, mastaku-restaŭrataru Ŭładzimieru Rakickamu restaŭravać freski XII st.
Uvieś chram ad padłohi da kupału kaliś byŭ śpisany freskami. Ale ŭ XIX st. jany byli zamalavanyja alejnym žyvapisam. I Ŭładzimier Rakicki ŭžo hadoŭ ź dziesiać santymetar za santymetram adkryvaje niabačnyja raniej freski nieviadomaha mastaka XII st. Technalohija restaŭracyi składanaja, jana patrabuje šmat ciarpieńnia i času. Poŭnaściu ŭžo adkrytyja freski ŭ kielli, dzie maliłasia Eŭfrasińnia, i ŭ vierchniaj častcy barabanu z kupałam.
…Sučasny ž Połacak akupavali ekskavatary, padjomnyja krany i samazvały. Čujecca stralanina adbojnych małatkoŭ. Usiudy hory patruščanaha asfaltu i vyrvanyja ź ziamli bardziurnyja kamiani. Darožniki raskidvajuć pryviezieny žoŭty piasok i razhružajuć novyja bardziury i stosy plitki na chodniki. Tynkoŭcy na vyšyni, u lulkach, zamazvajuć ščyliny na fasadach damoŭ i zmyvajuć staruju farbu vadoj sa šlanhaŭ, jakaja padajecca pad ciskam kampresarami, što stajać unizie i čchajuć, niby prastyŭšy.
…Učora Vałodzia zrabiŭ adkryćcio – znajšoŭ uviersie, pad barabanam, na 15-metrovaj vyšyni, hałaśnik u ścianie. Heta hlinianaja hreckaja amfara dyjametram kala 40 sm. Jana słužyć rezanataram – palapšaje akustyku ŭ chramie, uzmacniaje huki malitvy.
…A niejak la manastyra było šmat inšamarak z syrenami. Heta ź Miensku pryjaždžaŭ premjer-ministar Navicki. U časie słužby vakoł carkvy stajali 5–6 zdaraviakoŭ u cyvilnym. Usie karotka pastryžanyja, z sotavymi telefonami. Pilna ahladalisia navokał. Achova…
Paśla słužby premjer z častkaj počtu padniaŭsia na chory, ahledzieŭ, što zroblena restaŭratarami, raspytaŭ pra spravy, paabiacaŭ dapamahčy hrašyma. Napeŭna, finansy znojduć… ź biudžetu “Dažynak”.
Atrymlivajecca, kab nie było žyta – nie było b “Dažynak”, nie było b i biudžetu na ich praviadzieńnie i… Połacak zastaŭsia b sa starymi tratuarami i abłuplenymi damami?! Ničoha nia skažaš – “chleb usiamu hałava”…
Zaŭtra znoŭ budzie praca ŭ carkvie, na ryštavańniach. Moža, i ja zrablu adkryćcio i, rasčyščajučy fresku, adkryju tvar apostała ci kryło anioła?
A Pałata ciače, jak raka Času… Jana tak budzie ciačy i paśla mianie. I niechta tam, u budučyni, siadzie na jaje bierazie i napiša list svaim siabram… I naviny ŭ jaho buduć zusim inšyja.
V.Ramiejka-Zaleski, Połacak
Zrabi cišej!
Apošnim časam ludzi zrabilisia nibyta słabyja na vušy. Kali ŭ Siaredniavieččy ŭ pašanie byli śpievy va ŭnison ci kvintu, u epochu klasycyzmu papularnaść nabyvaje arkiestar, jaki ciapier my nazyvajem “kamernym”, paźniej jahonaje miesca zastupaje vialiki symfaničny arkiestar, jaki ŭsio ŭzmacniajecca j uzmacniajecca – padvojny, patrojny skład... U svoj čas źjaŭleńnie fartepijana ŭsprymałasia admoŭna, rajal zdavaŭsia zanadta hrubym u paraŭnańni z “i tak” davoli hučnym klavesynam.
Asabliva hetaja tendencyja stałasia zaŭvažnaja ŭ XX st. Mova nie pra akademičnuju muzyku, a pra pastupovaje vyradžeńnie taho, što my zaviom “papsoj”. Zajdziecie na lubuju dyskateku. “Cudoŭny huk” – hetkim aznačeńniem zvyčajna zaviecca bechańnie basoŭ, praź jakoje amal nie čuvać melodyi. Kali hety “huk” usprymajecca fizyčna, cieła pačynaje vibravać u takt pieršabytnym afrykanskim rytmam. Tekst pastupova pierastaje mieć choć niejki sens, hałoŭnaje tut – rytmičnaść, zambavańnie j hučnaść. Hučniej, jašče hučniej – ničoha ž nie čuvać! Basovišča, hura! Raźnieści ŭsio na kavałki, zalić pult pivam! Žyvie biełaruskaja kultura!
Novaja moda vyjšła na vulicy. Kali paraŭnaŭča niadaŭna niezrazumieły dziki šum danosiŭsia da ciabie tolki z słuchavak susieda pa vahonie metro, a jahonyja biazdumnyja vočy j raziaŭleny rot vydavali chiba na adsutnaść čałavieka ŭ prastory, dyk ciapier zusim inšaja reč. Usio čaściej jakaja-niebudź kupka hultajavatych maładzionaŭ biare z saboj mahnitafon – i tady ŭžo ceły tramvaj pieratvarajecca ŭ impravizavanuju dyskateku. Chłopiec z holenaj hałavoj nabyvaje “tačku” j abaviazkova padkatvaje pad vokny šmatpaviarchovika z čarhovymi “Ruki ŭvierch” abo “Lapisami” na poŭnuju katušku. Viadoma, viesieła. Tak vyjaŭlajecca nia tolki niaŭrymślivy napor enerhii, ale j adsutnaść hustu. Voś i majem potym “Słavianskija bazary” i “Basoviščy” za hałoŭnyja padziei hodu.
Vital Stachijevič, Miensk
Kamientary