Adkaz “tamboŭskamu demakratu”
Čytać talenavitaha aŭtara zaŭsiody cikava. Tym bolš kali jon zakranaje blizkuju tabie temu i ciabie asabista. Ese S.Dubaŭca pad epatujučym zahałoŭkam “Tambovskij diemokrat” darma źmieščanaje na staroncy “Palityka”, bo pieravažajuć u im emocyi, a nie ćviarozy i racyjanalny analiz. Užo nieadnojčy sprabavaŭ ja ŭnieści jasnaść u paniaćcie i sens apazycyi, pratestujučy suprać niedyferencyjavanaha vykarystańnia hetaha terminu, bo apazycyja — raznastajnaja j supiarečlivaja struktura. Ja pratestavaŭ suprać jaje niedaacenki i prynižeńnia, bo apazycyja — pieršy instrument demakratyi, jaki nabyła Biełaruś. Pra što pisała b “NN”, kali b nie było apazycyi?
Sp.Dubaviec piša: “…Apazycyjnaść spadara Chadyki i jahonaje partyi – hetaja nijakaja i ni dla koha nie kaštoŭnaść…” Inšymi słovami, jon śćviardžaje, što biełarusy nie hatovyja da demakratyčnaha palityčnaha ładu, jaki patrabuje najaŭnaści alternatyvy kiroŭčaj elicie.
Mahčyma, sp.Dubaviec admaŭlaje ŭ kaštoŭnasnaj sutnaści tolki partyi BNF. Ale Biełaruski narodny front byŭ pieršaj demakratyčnaj arhanizacyjaj, jakaja prakłała sabie šlach pry tatalitarnaj systemie, kali jašče nie było inšych demakratyčnych partyjaŭ. U studzieni 1989 h., vystupajučy na pieršym dazvolenym mitynhu na stadyjonie “Dynama”, ja paraŭnaŭ BNF z konnym avanhardam vojska VKŁ, jaki pačaŭ bitvu pad Hrunvaldam atakaju praz voŭčyja jamy. Skazaŭ, što pa našych hałovach pryjduć novyja vajary da pieramohi svabody i demakratyi. Ja i siońnia śćviardžaju, što svaju misiju BNF vykonvaje metanakiravana, dobrasumlenna i achviarna.
My nikoli nie byli persanalisckaj apazycyjaj. Ja adkidaju namiok, byccam by dla nas “śviet… sychodzicca klinam na PPRB”. My byli i jość radykalnaj, ale razumnaj i hnutkaj apazycyjaj. Nahadaju, što ŭ 1992 h. BNF vystupiŭ ź inicyjatyvaju stvareńnia Antykryzisnaha kamitetu, u jaki ŭvajšli i V.Kiebič i S.Šuškievič. I my nikoli nie adkidali mahčymaści kampramisu z uładaju. Kali ŭ 1999 h. pad ciskam mižnarodnaj supolnaści A.Łukašenka pajšoŭ na kantakty z apazycyjaj, my byli samymi aktyŭnymi ŭdzielnikami KRAPP – struktury, stvoranaj dla pieramoŭ pa čatyroch pytańniach demakratyzacyi biełaruskaha režymu. Ź jakich sp.Siarhiej taksama darma kpić, bo hetyja ŭmovy nieabchodna vykanać, kab Biełaruś pieratvaryłasia z askiepka źnikłaj savieckaj imperyi ŭ narmalnuju krainu, niezaležnaść jakoj harantujecca nia tolki adzinym čałaviekam, pra što jon piša słušna i z tryvohaju.
Tut i vyśviatlajecca asablivaja hramadzkaja rola apazycyi. Režym trapiŭ u składanaje stanovišča. Jaho hałoŭny palityčny i ekanamičny resurs – imperskija koły Rasiei – prajavili niezadavalnieńnie raspłyvistaj i pieramienlivaj pazycyjaj A.Łukašenki. I faktyčna vystavili jamu ŭltymatum, nieprymalny ni dla PPRB, ni dla demakratyčnaj apazycyi.
Tamu ŭžo miesiac dziaržaŭnyja ŚMI viaduć efektyŭnuju prapahandu niezaležnaści. Nas z Alaksandram Ryhoravičam padzialali try hruntoŭnyja prablemy – niezaležnaść Biełarusi, pravavaja demakratyčnaja dziaržava i adradžeńnie nacyjanalnaj kultury. Siońnia adna ź ich zdymajecca. My musim strymana vitać hety praces, dobra razumiejučy, što dla A.Łukašenki suverenitet Biełarusi – heta najpierš suverenitet jaho ŭłady.
Kali niezaležnickaja rytoryka A.Łukašenki nia žart i nia handal, jamu nieabchodna terminova šyrej rasčynić dźviery na Zachad. Apazycyja moža efektyŭna dapamahčy jamu ŭ hetym. Admova ad intehracyjnaj rytoryki i patryjatyčnaja prapahanda mohuć razhladacca jak hatoŭnaść da pakrokavaj stratehii demakratyzacyi. Hetuju stratehiju daŭno prapanoŭvaŭ nam i Hans-Hieorh Vik, i šmatlikija eŭrapiejskija emisary. Tamu pačatak pieramoŭ budzie tolki vitacca zachodnimi demakratyjami. Na hetych pieramovach apazycyja budzie vystupać užo nia ŭ jakaści biednaha rodziča, bo mienavita jana praciahły čas damahałasia izalacyi režymu. Kali moj prahnoz spraŭdzicca, heta i stanie pierakanaŭčaj ilustracyjaj nieabchodnaści apazycyi. Jašče bolš jana budzie nieabchodnaja, kali za niezaležnaść daviadziecca zmahacca na vulicy. Jana nieabchodnaja navat u tym vypadku, kali Łukašenka pasprabuje adnaasobna mabilizavać hramadzkuju dumku. Prapahanda maje pośpiech, kali traplaje na ŭzaranuju hlebu. A apazycyja šmat hadoŭ rychtavała hetuju hlebu.
U adnym ja całkam zhodny sa sp.Dubaŭcom – u skieptyčnaj acency źviestak sacyjalahičnych apytańniaŭ. Sacyjolahi jašče nia vynajšli instrumentu, jaki b vyklučaŭ faktar strachu. Pavodle źviestak NISEPD, nie bajacca vykazvać svaju dumku tolki 15–20%. 50% ličać, što baicca bolšaść ci naahuł usie! U takoj sytuacyi padkazkaju źjaŭlajecca nia tolki mova apytalnika, ale i sens pytańnia, i staŭleńnie da hetaha pytańnia ŭłady.
U takoj sytuacyi ładzić referendumy niemahčyma, bo jany vymahajuć poŭnaj infarmavanaści nasielnictva i jaho vysokaj palityčnaj kultury.
Sp.Dubaviec słušna adznačaje: “Spadar Chadyka nikoli nia budzie stvarać toje, što nazyvałasia b partyjaj ułady”. Ja nia budu stvarać i kampramisnuju Kanstytucyjnuju partyju. Niama nijakaj patreby. Bo malavać BNF jak tupahałovuju apazycyju – i pamyłkova, i škodna. A što tyčycca achvotnikaŭ stvarać novyja partyi, dyk hetkija sproby nie ŭdalisia nia tolki A.Łukašenku, ale i takomu entuzijastu, jak Sinicyn. U čym niadaŭna jon ščyra pryznaŭsia. Drableńnie partyjaŭ, jakoje my nazirajem apošnim časam, jość prajavaj nizkaj palityčnaj kultury. Kali akazvajecca praściej raskałocca, čym vyrašyć prablemu šlacham hałasavańnia.
Ja zaklikaju sp.Dubaŭca prosta dałučycca da Partyi BNF. Razam my budziem i macniejšymi, i razumniejšymi.
Jury Chadyka
Kamientary