***
Kupałaŭski: premjera pjesy-dakumentu “Ŭ žniŭni 36-ha”
1936 hod. Miensk. Represii suprać piśmieńnikaŭ u samaj sile. NKVD razhortvaje “spravu Klimkoviča” — tahačasnaha staršyni SP i budučaha aŭtara himnu BSSR. Na dopyty ciahajuć Kupału, Kołasa, Hlebku.
| Dla V.Skałabana heta nia pieršaja sproba praryvu ŭ litaraturnyja prajekty. Za plačyma ŭ historyka — scenary piaci dakumentalna-histaryčnych filmaŭ, pryśviečanych Janku Kupału, U.Ihnatoŭskamu, Z.Žyłunoviču. Fota BARCnews |
Trupa rychtuje premjeru pjesy-dakumentu “Ŭ žniŭni 36-ha”. Na žal, hledačy pabačać nie pastanovačnuju dzieju (spektakl), a tolki inscenavańnie — čytańnie pa rolach, “u asobach”.
Aŭtaram pjesy na afišach dy ŭ prahramkach paznačany viadomy historyk Vital Skałaban. Ale sam jon ad hetaha ścipła admaŭlajecca: “Ja nia zdolny tak prydumać: prosta ŭziaŭ stenahramu dopytu, jakaja zachavałasia ŭ archivach, i padaŭ jaje”. Tyja dakumenty V.Skałaban vyjaviŭ ŭ Nacyjanalnym archivie, rychtujučy čarhovy tom Zboru tvoraŭ Ja.Kupały. “Da mianie nichto z daśledčykaŭ tuju stenahramu nie hladzieŭ”, — śćviardžaje historyk. U pjesie budzie vykarystany, naturalna, nia ŭvieś dakument, a tolki jahonyja frahmenty. Całkam jon drukavaŭsia ŭ “Źviaździe” na pačatku červienia. Dla ahučvańnia na scenie materyjały NKVDsckaha śledztva pierakłali pa-biełarusku. “Nu niemahčyma, kab Kupała havaryŭ pa-rasiejsku — niejak heta nienaturalna”, — kaža zahadčyca litaraturnaj častki teatru Maryna Bartnickaja.
Taksama ŭ časie inscenavańnia buduć vykarystanyja častki “Lista biełaruskaha narodu...”. Vieršy prahučać razam z muzykaj Vasila Załatarova — admysłova dla ich napisanaj u 1930-ch aratoryjaj. Noty i apisańnie aratoryi (5 choraŭ, 4 arkiestry) V.Skałaban vyjaviŭ u Muzei-archivie litaratury i mastactva.
Praŭki ŭ tekst pjesy ŭnosiacca amal kožny dzień — chodziać čutki, što “pad nož” pojdzie navat siužet z Klimkovičam. Tak što pakul ciažka dakładna akreślić, što ž pabačać hledačy. “Dumaju, što budzie cikava, bo nam samim vielmi padabajecca toje, što my robim”, — kaža M.Bartnickaja.
Mastacki kiraŭnik teatru Valery Rajeŭski ličyć, što hetaje inscenavańnie moža nadoŭha trapić na afišu Kupałaŭskaha: “Kali budzie zacikaŭlenaść, kali Narodny Front masava pryviadzie svaich prychilnikaŭ... Mahčyma, tady pieratvorym inscenavańnie ŭ pastanoŭku”.
Adam Voršyč
Kamientary