Pra baraćbu ZŠA i Niamieččyny za ŭpłyŭ va Ŭschodniaj i Centralnaj Eŭropie pišuć niačasta. Zvyčajna abmiažoŭvajuca namiokami. Aficyjnyja asoby Biełarusi apelujuć da «eŭrapiejskaha patryjatyzmu» ŭ svajoj krytycy palityki Štataŭ u dačynieńni da Biełarusi, tym časam jak apazycyja narakaje na Niamieččynu, što nibyta dahetul «nie razhladaje Biełaruś jak paŭnavartasnuju dziaržavu». Krytyčny pohlad na hetuju prablemu prapanuje žurnalist upłyvovaha niamieckaha tydniovika «Die Zeit».
«Havoračy «Eŭropa», vy majecie na ŭvazie Niamieččynu j Francyju. A ja — nie, — zajaviŭ ministar abarony ZŠA Donald Ramsfeld. — Dla mianie Niamieččyna i Francyja — heta staraja Eŭropa. Centar ciažaru siońniašniaj «nataŭskaj» Eŭropy pieramieščany na Ŭschod».
Uschod krychu źbiantežany takoj ščyraściu, chacia «pieramiaščeńnie centru ciažaru» daŭno stała dla jaho realnym faktam. Hety krok vašynhtonskich stratehaŭ novyja siabry NATO i kandydaty ŭ chaŭrus vitajuć. Dziakujučy hetamu jany jašče bolš nadziejna trapiać pad žadany amerykanski achoŭny «parason». Polski ŭrad dziela hetaha staŭ prychilnikam palityki Buša. Nie zvažajučy na pacyfizm svajho ziemlaka-Papy.
Prezydent Alaksandar Kvaśnieŭski, chvalačy Buša, karystajecca leksykaj, zapazyčanaj ź niadaŭniaha minułaha. Jon «biaskonca» daviaraje amerykanskamu kiraŭniku, jahony pohlad na śviet «supadaje z Bušavym». Nia dziva, što Buš rady bačyć svajho chvałaśpieŭcu nastupnym hieneralnym sakratarom NATO. «New York Times» dadaje: amerykanskija vojski, raźmieščanyja ŭ Zachodniaj Eŭropie, napeŭna, pierabazujucca ŭ Polšču.
Polšča i Vuhorščyna voźmuć udzieł u irackaj kampanii navat biez mandatu AAN. Čechi taksama hatovyja — praŭda, z mandatam. Ciapier užo były prezydent Čechii ŭzorny eŭrapiejec Haveł u čas raźvitalnaha vizytu ŭ Niamieččynu skazaŭ: «Jość sytuacyi, kali varta dziejničać preventyŭna».
Pustyja kišeni «staroj Eŭropy»
«Staraja» Eŭropa aburajecca pavodzinami «novaj», i heta dobra vidać pa hazetnych publikacyjach. Ale aburacca niama čaho. Paśla pieraŭtvareńniaŭ 1989 h. uschodnieeŭrapiejskija krainy pazbylisia pryhniotu, ale nia strachu pierad Maskvoj. Jany bačyli, što tolki amerykancy trymajuć dla ich šyroka adčynienymi dźviery zachodniaha śvietu. Francuzy nie chacieli pašyreńnia NATO i EZ na ŭschod. Niemcy ŭ hetym pytańni ahladalisia na Rasieju — kab kryj boža nie sapsavać adnosinaŭ.
Tolki ZŠA nastojvali na pryniaćci novaj stratehii NATO. Jana siahaje daloka za miežy Eŭropy. Patencyjnych kandydataŭ u NATO ŭrad Buša bačyć na ŭschodzie i paŭdniovym uschodzie — usiudy, dzie jość placdarmy, nieabchodnyja dla baraćby z teraryzmam, zdabyčy krynicaŭ enerhii, dzie prakładzienyja transpartnyja šlachi.
Staryja eŭrapiejskija dziaržavy pačuvajucca adsunutymi na ŭzbočynu. Ale Kvaśnieŭski maje racyju: «Toj, chto skardzicca, što amerykancy mocnyja, a eŭrapiejcy słabyja, musić pahladzieć, što ŭ kaho ŭ kišeniach». Tut słabaść «starych» eŭrapiejcaŭ vidavočnaja. Jany ŭžo sytyja ad bitvaŭ, što viakami spustošvali Eŭropu. Paśla 1989 h. «staryja» eŭrapiejcy ŭsio bolš skaračali vajskovyja vydatki.
Ale spadzievy na viečny mir i kaniec historyi raźviejała bałkanskaja trahiedyja. Da katastrofaŭ u Bośnii j Kosavie «staryja eŭrapiejcy» byli ŭ vajskovym planie niepadrychtavanyja. Za ich biezdapamožnaściu z žacham nazirali tolki što vyzvalenyja «ŭschodnija braty», dla jakich biaśpieka była zusim novaj i važnaj kaštoŭnaściu, daražejšaj za ŭsie eŭraźviazaŭskija hrošy.
Čamu «novyja» vierać Amerycy
Ich niedavier da Zachodniaj Eŭropy naradziŭsia adnačasova ź vieraj u Ameryku. Emihranty z Rečy Paspalitaj, padzielenaj miž Prusijaj, Rasiejaj i Aŭstryjaj, zmahalisia na amerykanskim baku padčas vajny za niezaležnaść. Bismark imknuŭsia likvidavać polskuju nacyju. Hitler i Stalin zajmalisia tym samym. Nie lahčej było prybałtam. Toje samaje vycierpieli čechi. Pratestanckaja Eŭropa addała ich u 1618 h. hałavarezam-Habsburham, volnaja Eŭropa vydała ŭ 1938-m Hitleru.
Ameryka prymała ŭsich hnanych. 9 miljonaŭ amerykanskich hramadzianaŭ polskaha pachodžańnia padtrymlivajuć siońnia sympatyi Vašyntonu da Varšavy. Źbihnieŭ Bžazinski, jaki dziesiacihodździami vyznačaŭ napramki amerykanskaj zamiežnaj palityki, naradziŭsia ŭ 1928 h. u Varšavie. Jahony baćka-dyplamat u 1945 h. nie viarnuŭsia ŭ kamunistyčnuju Polšču. Za čverć stahodździa da taho inšy polski habrej uciok ad rasiejcaŭ u Ameryku. Jahony syn — aktyŭny prychilnik siońniašniaj vajaŭničaj linii amerykanskaje palityki. Ja kažu pra Poła Vułfavica, namieśnika Ramsfelda.
Kali Polšča padčas chałodnaj vajny paŭstavała suprać savieckaj hiehiemonii, Bžazinski damahaŭsia amerykanskaje dapamohi dla hetaha vyzvalenčaha ruchu. Pakul niamieckija palityki j publicysty ŭ 1981 h. całavalisia z hienerałam Jaruzelskim, Ameryka padtrymlivała «Salidarnaść» hrašyma, supracoŭnikami specsłužbaŭ i dobrym słovam. U 1990 h. Bžazinski niejki čas tak łabiravaŭ vyzvalenuju Polšču na mižnarodnaj arenie, nibyta heta jon byŭ haspadarom Belvederskaha pałacu ŭ Varšavie.
Litoŭcy ŭ 1998 h. abrali kiraŭnikom amerykanskaha hramadzianina Vałdasa Adamkusa, jaki ŭ 1944-m 18-hadovym junakom emihravaŭ u ZŠA. Prezydent Haveł, źniavieryŭšysia ŭ prahnych da nažyvy palitykach-papulistach, źviarnuŭsia da ministarki zamiežnych spraŭ ZŠA Madlen Ołbrajt, kab taja vystaviła svaju kandydaturu na vybarach paśla jahonaha sychodu. Češka Ołbrajt dziciom dvojčy musiła ŭciakać z radzimy — ad nacystaŭ i ad kamunistaŭ.
«Boh uśmichajecca nam»
«Novych eŭrapiejcaŭ» mučyć stary strach, što niemcy j rasiejcy znoŭ padzielać Eŭropu na zony ŭpłyvu. Łaźnievaje siabroŭstva Kola i Jelcyna, siabroŭskija kalady Hierharda Šrodera z Pucinym nie pavialičyli davieru ŭschodnieeŭrapiejcaŭ da «starych». Amerykancy ž nia tolki prapanavali «novym» svoj «parason», ale j abiacajuć dapamahčy ŭzbrajeńniami i dośviedam.
Na takoje nia moh nie spakusicca navat Lešak Miler. Premjer Polščy, kolišni funkcyjaner PARP, niadaŭna nadzieŭ uniformu amerykanskich VPS i sieŭ u kabinu źniščalnika F-16. Pra karotki vyprabavalny palot, zachoplena raspaviadaŭ Miler, jon «da śmierci nie zabudzie».
Hetaksama doŭha palaki i amerykancy nie zabuducca pra najvialikšy hiešeft u halinie ŭzbrajeńnia za ŭsiu svaju historyju. Polšča ciapier budzie baranić siabie 48 źniščalnikami «Lockheed F-16». Za ich hanarlivaja kraina zapłaciła kruhłuju sumu 3,8 miljarda dalaraŭ. Nia dziva, što Buš časta telefanuje Kvaśnieŭskamu i dvojčy ź im sustrakaŭsia asabista.
Prezydent ZŠA raźbirajecca ŭ «novaj Eŭropie». Paśla listapadaŭskaj praskaj sustrečy NATO jon naviedaŭ Vilniu j Bucharest. Amerykancy bačać u Rumynii ź jejnymi čarnamorskimi partami važny placdarm. Tady jak «staryja eŭrapiejcy» nijak nie chacieli prymać jaje ŭ NATO. Kali Džordž Buš vyjšaŭ da ŭzradavanych bucharescaŭ, nad natoŭpam na Placy Revalucyi zaźziała viasiołka. «Boh, — patłumačyŭ prezydent, — uśmichajecca nam!»
Varta tolki pažadać «novaj Eŭropie», kab heta nie zaŭždy byŭ boh vajny.
Pavodle «Die Zeit» pierakłaŭ Siarhiej Bohdan
Ciapier čytajuć
Kola Łukašenka skončyŭ univiersitet — ci trapić jon pad bližejšy pryzyŭ u armiju ci zmoža adkasić?25
Kamientary