Bulba i małako z-pad Vałožyna ŭ 10 razoŭ pieravysili normy pa radyjacyi

U rajonie ahraharadka Piaršai Vałožynskaha rajona ŭ 1986-m hodzie asieła «čarnobylskaja plama». Zabrudžvańnie cezijem u niekatorych miescach acanili ad 5 da 15 kiury. Daviałosia navat vysialać niekatoryja vioski.

Siońnia Piaršai ― heta ŭzorny ahraharadok: dobryja darohi, pradpryjemstva, zhrabnyja damki. Pryjazdžajem siudy (daroha lehkavikom ad Minska zajmaje ŭsiaho 40 chvilin) i pravodzim žurnalisckaje daśledavańnie pa vyjaŭleńni radyjacyi. Dla hetaha vykarystoŭvajem zvyčajny bytavy dazimietr.

Zamiarajem plitku kala viadomaha architekturnaha pomnika — kaścioła Śviatoha Juryja, praviarajem hlinistuju hlebu na adnym z padvorkaŭ, jašče na adnoj haspadarcy vykopvajem jamku ŭ 30 santymietraŭ i mierajem. Nidzie mahutnaść dozy vypramieńvańnia nie pieravyšaje 15 mikrarenthien u hadzinu. Heta ŭ miežach normy.

Viadoma, što vyjavić bytavym dazimietram tak zvanuju pahłynutuju dozu radyjacyi (jana ŭtrymlivajecca, skažam, u praduktach charčavańnia) niemahčyma.

Tamu ŭ miascovych žycharoŭ kuplajem bulbu i małako. Dazimietr pakazvaje normu. Dla peŭnaści tavar viaziom pravieryć ŭ adnu z łabaratoryj. Daśledavać pradukty charčavańnia na cezij mahčyma ŭ kožnym rajcentry. Pracedura kaštuje kala 20 tysiač rubloŭ. Vyjavić stroncyj mohuć ličanyja łabaratoryi, daśledavańnie patrabuje radyjechimii i kaštuje 120 tysiač rubloŭ.

Vyniki ekśpiertyzy ździvili. Pa cezii-137 bulba akazałasia čystaj. Pa stroncyi-90 ekśpiertyza pakazała 40,5 biekierela na kiłahram. Heta pieravyšeńnie biełaruskich normaŭ bolš jak u 10 razoŭ (dapuskajecca 3,7 biekierela na kiłahram). Hetu bulbu žycharka Piaršajaŭ atrymlivała za biaspłatna ŭ jakaści sacyjalnaj dapamohi!

Pakul hety materyjał rychtavaŭsia da vychadu, daśledavańni pa chatnim małace praciahvalisia. Źviestki z łabaratoryi my atrymali ŭ apošni momant. Małako taksama akazałasia radyjeaktyŭnym. I znoŭ ža pa cezii pradukt akazaŭsia čystym, a pa stroncyi śpiektromietr zafiksavaŭ pieravyšeńnie normy prykładna ŭ 10 razoŭ.

«Čarnobylskaja plama», jakaja nakryła Vałožynščynu ŭ krasaviku 86-ha, tyčycca vyklučna ceziju. Vychodzić, što vieryć na słova dadzienym aficyjnych kart nielha, bo apadaŭ stroncyju ŭ rajonie Piaršajaŭ na ich nie zafiksavana.

***

Kantrol pradukcyi pa cezii-137 ŭ Biełarusi žorstki. Plamy zabrudžvańniaŭ na kartach pastupova źnikajuć. Składvajecca ŭražańnie, što voś-voś niekali hučnaja prablema budzie vyrašana i ŭsio dobra.

Naša daśledavańnie pakazała, što žorstki kantrol ažyćciaŭlajecca nie pa ŭsich radyjonuklidach. Choć toj ža stroncyj-90 nakoplivajecca ŭ kostkach i z hetaj pryčyny pavolna vyvodzicca i paražaje žyćciova važnyja orhany, moža pryvodzić da złajakasnych puchlinaŭ u sistemie krovazvarotu. U zonie asablivaj ryzyki ― dzieci.

Pastupova na arenu vychodzić radyjonuklid amierycyj, pra ŭździejańnie jakoha na arhanizm ŭvohule mała što viadoma.

U toj ža čas kampietentnyja navukoŭcy śćviardžajuć, što ad uździejańnia čarnobylskaj radyjacyi biełarusy mohuć uratavacca. Pavodle dadzienych MNS, u haspadarčy abarot uviali blizu 7% niekali zabrudžanaj ziamli. I niama padstavaŭ sumniavacca, što vyroščvać na hetych ziemlach «čystuju» pradukcyju mahčyma.

Inšaja sprava ― ci jość u nas intelektualnyja resursy dla biaśpiečnaha vykarystańnia ziamiel? Jak pakazała naša daśledavańnie, navat na ŭskosna čystych terytoryjach ź biaśpiekaj jość prablemy.

Jak całkam ubierahčysia ad radyjenuklidaŭ?

Źviartajemsia da biełaruskich navukoŭcaŭ z pytańniem, ci źmianšajecca ŭpłyŭ čarnobylskaj radyjacyi na biełarusaŭ.

«Asnoŭnymi dozaŭtvaralnymi elemientami na siońnia źjaŭlajucca cezij i stroncyj. Pieryjad paŭraspadu hetych elemientaŭ kala 30 hadoŭ, ― analizuje doktar bijałahičnych navuk, dyrektar Instytuta radyjebijałohii NAN Biełarusi Alaksandr Navumaŭ. ― Prachodzić 30 hadoŭ, i elemientaŭ faktyčna robicca ŭ dva razy mienš, i situacyja palapšajecca. Projdzie jašče 30 hadoŭ ― i ad pieršapačatkovaj kolkaści zastaniecca čverć. Adpaviedna, kolkaść pastupleńniaŭ ŭ arhanizmy raślinnyja i čałavieka taksama buduć mienšyja.

Ź inšaha boku, niekatoryja elemienty robiacca bolš dastupnymi. Voś, naprykład, prablema stroncyja na siońnia. Kali ŭ pieršyja hady paśla avaryi jon byŭ małaruchomy, to zaraz jon bolš ruchomy. Z hetaj pryčyny tam, dzie stroncyj prysutničaje, pradukcyja budzie zabrudžvacca troški bolš. Ale ŭ cełym stroncyju budzie ŭdvaja mienš».

Jeŭraradyjo: Ci biaśpiečna žyć ludziam u zonach plamaŭ, jakija paznačany na tak zvanych radyjacyjnych kartach?

Alaksandr Navumaŭ: Tyja plamy, jakija isnujuć, naprykład, na terytoryi Viciebskaj, Mahiloŭskaj abłaściej i nie ŭvajšli ŭ zonu adsialeńnia ci kantrolu, — tam žyć biaśpiečna. U tym ža Minsku možna znajści ŭčastki ci rajony z pryrodnymi fonami, jakija značna bolšyja. Tamu što my žyviom va ŭmovach pastajannaha pryrodnaha radyjacyjnaha ŭździejańnia. Voś my ŭhnajeńni kalijnyja ŭžyvajem: tam kalij-40 ― pryrodny radyjonuklid, ad jakoha ŭvohule niemahčyma pazbavicca. Majecca prablema radonu. My karystajemsia hazam, u jakim taksama ŭtrymlivajucca radyjeaktyŭnyja rečyvy. Kali na kuchni ŭ chałodny pieryjad my budziem abahravać pamiaškańnie pry dapamozie plity, to najaŭnaść radonu tam budzie ŭ razy bolšaja, čym u susiednim pakoi. A radon i kureńnie ― heta rak lohkich.

Navukoŭcy papiaredžvajuć, što siońnia atrymać radyjacyjnuju čarnobylskuju dozu mahčyma tolki praz pradukty.

«Ryzyka ― heta ŭsio lasnoje: hryby, jahady, dzičyna. Zabrudžanaj moža być ryba z stajačych vadajomaŭ, ― tłumačyć v.a. dyrektara Instytuta radyjacyjnaj biaśpieki „Biełrad“ Ivan Krasnapioraŭ. ― Harody pieravorvajucca, u hlebu ŭvodziacca ŭhnajeńni, kab źnizić utrymańnie radyjonuklidaŭ. A radyjacyja ŭ lasnoj hlebie jak lažała, tak i lažyć. Kali ty pražyvaješ na zabrudžanaj terytoryi, ale prymaješ peŭnyja miery pieraściarohi ― praviaraješ pradukty ― škody sabie nie naniasieš».

Vysnovy:

1) Syravina z prablemnych rehijonaŭ usio jašče moža być niebiaśpiečnaj, tamu pradpryjemstvy pavinny być asabliva pilnymi i zabiaśpiečvać usiebakovy kantrol takich praduktaŭ.

2) Biełarusy mohuć całkam abiazzbroić nastup čarnobylskaj radyjacyi, ale dla hetaha nieabchodna bolš surjozna kantralavać «čyściniu» chatnich i pramysłovych praduktaŭ na ŭsie aktualnyja radyjonuklidy.

3) Mahčyma, usich varta papiaredzić, kab prytrymlivalisia radyjacyjnaj biaśpieki ŭ lubym našym rehijonie.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0