Nika Mikałajeŭna Šyškina: dačka represavanaha, udava Hieroja Savieckaha Sajuza, doktar z 60-hadovym stažam

Jaje siamja adnosiłasia da sapraŭdnaj savieckaj elity, ale žyćciovy šlach Niki Mikałajeŭny nikoli nie byŭ zaścieleny ružami: jana rana zastałasia biez muža, a zatym i biez adzinaha syna, sama zmahałasia ź ciažkaj chvarobaj, ale nie straciła cikavaść da žyćcia. Spravicca ź ciažkaściami dapamahała rabota — 60 hadoŭ žančyna adpracavała lekaram i tolki ŭ 81 hod syšła na zasłužany adpačynak.

Pavialičyć

U jaje kvatery ŭ adnoj sa «stalinak» u centry Minska idealnaja čyścinia. Nika Mikałajeŭna lubić paradak i da našaha prychodu zrabiła ŭborku paśla ŭčarašnich haściej.

— Da mianie prychodzić sacyjalny rabotnik, ale ja starajusia jaje nie nahružać. I ŭsio žyćcio rabiła ŭsio sama. U našaj siamji nikoli nie było nianiek, dzienščykoŭ. Lahčej pieraličyć toje, čaho ja nie ŭmieła, čym toje, čym prychodziłasia zajmacca. Zdarałasia, syn źjazdžaje ŭ adpačynak, a ja biaru pamazok i padłohu ŭ kvatery pakryvaju łakam. Ja i viazała, šyła i pierašyvała rečy, mahła i boty padbić dratvaj. Nie siadzieła biez spravy na łaŭcy navat u harnizonach, usio žyćcio pracavała. U mianie 60 hadoŭ kalandarnaha stažu, niekatoryja, napeŭna, skažuć: durnaja babka.

— Kim byli vašy baćki?

— Ja naradziłasia ŭ Zaŭralli. Mama była piedahoham małodšych kłasaŭ, pracavała ŭ toj čas, kali ŭkaranialisia pryncypy piedahohiki Makaranki. Była zahadčycaj adnaho ź dziciačych damoŭ paśla revalucyi i Hramadzianskaj vajny, kali było šmat biesprytulnikaŭ. Mama kazała, što tady dzieci byli inšyja — z pačućciom pavahi, siabroŭstva, nikoli adzin u adnaho nie krali, a voś nastupnyja pakaleńni byli ŭžo inšyja. Mama adpracavała 40 hadoŭ. Moj baćka skončyŭ Baŭmanskaje vučylišča, jak jano nazyvałasia paźniej, a na toj čas heta było Impieratarskaje maskoŭskaje techničnaje vučylišča. U mianie navat zachavaŭsia jaho studencki bilet, atestat. Paśla pracavaŭ inžynieram-ziemleŭparadčykam. A ŭ 1938 hodzie jaho aryštavali, abvinavacili ŭ kontrrevalucyjnaj dziejnaści i rasstralali. Praz šmat hadoŭ reabilitavali…

— Vam, dačce voraha naroda, prychodziłasia niaprosta?

— Ja vučyłasia ŭ škole na vydatna. Mamu ŭsie zahadzia vinšavali z maim miedalom, i na ŭručeńnie atestataŭ ja išła ŭ vydatnym nastroi. A nazad jechała — i nie było na śviecie bolš niaščasnaj dziaŭčynki. Mnie dadali čaćviorak pa hieahrafii, bijałohii i navat pa ruskaj movie. Heta zaraz ja staŭlusia z humaram: nu nie dali — ničoha strašnaha. A tady było tak kryŭdna… U kamsamoł ja nie ŭstupała — bo viedała, što mianie nie prymuć. Taksama niaprosta było z maim charaktaram: ja ž nie prapuskała nivodnaha adkrytaha kamsamolskaha schodu. Dziakuj bohu, nie pieraškadžali pastupać u miedycynski instytut. Darečy, charaktar u mianie prajaviŭsia z samaha dziacinstva. Ujavicie, u trecim kłasie paspračałasia z nastaŭnicaj na temu pravilnaha napisańnia słova. Ja dakazvała svajo, a jana — svajo. Nastolki ja pakryŭdziłasia i vyrašyła, što ŭ 4 kłasie ŭ jaje vučycca nie budu. Za leta eksternam zdała ekzamieny — i pajšła ŭ piaty kłas.

Kali tatu aryštavali, my z mamaj i babulaj pierajechali ŭ Čelabinsk. Tam žyła mamina siastra, taksama piedahoh. Mama jašče doŭha jeździła ŭ Śviardłoŭsk, va ŭpraŭleńnie NKUS, dabivałasia spatkańnia z baćkam, a jaho, jak paźniej vyśvietliłasia, užo nie było ŭ žyvych. Spačatku nam prysłali papierku, što ŭ 42-m jon byccam by pamior ad zapaleńnia lohkich. A potym my daviedalisia, što jaho rasstralali 29 śniežnia 1938 hoda.

U 1945 hodzie ja skončyła škołu i pastupiła ŭ miedinstytut. Zakančvała ardynaturu pa nieŭrałohii, pa śpiecyjalnaści ja nieŭrapatołah.

— Nie časta sustrenieš čałavieka z pracoŭnym stažam u 60 hadoŭ…

— Adrazu paśla zdačy dziaržekzamienu ja vyjšła na rabotu — nie adpačyvała i dnia. Zaŭsiody padpracoŭvała — brała dziažurstvy, dadatkovuju pałovu staŭki. Pracavała i biaspłatna — u harnizon pryjedzieš, dobra, kali jość sančaść, a časam tolki miedpunkt, tam viadzie pryjom vajenny fielčar. Ja sadziłasia i dapamahała. U Minsku 40 hadoŭ adpracavała ŭ dyspansiery spartyŭnaj miedycyny. Maju zvańnie ŭdarnika kamunistyčnaj pracy. Byli ŭ mianie i cikavyja pasady, naprykład, davierany ŭrač Paŭdniova-Uralskaj čyhunki.

— Jak paznajomilisia z Hierojem Savieckaha Sajuza Jakavam Šyškinym, jaki potym staŭ vašym mužam?

— Na rabocie mnie dali pucioŭku ŭ sanatoryj u Sočy. U mianie jość adna asablivaść: ja lohka znajomlusia i «abrastaju» ludźmi imhnienna. Pajšła na rynak, chadžu pa radach. Babula pradaje salonyja ahurki, mnie tak ich zachaciełasia. I ŭ jaho pytaju: budziecie ahurok? Ja i viedać nie viedała, chto heta — jon ža nie chadziŭ u formie. Jakaŭ ździviŭsia i navat razhubiŭsia. Ja kupiła dva ahurki, adnym pačastavała jaho. Paśla hetaha, napeŭna, jon adrazu i zakachaŭsia. My pierapisvalisia, na nastupny hod i jon, i ja znoŭ pryjechali ŭ Sočy. Takoje voś u nas «ahurkovaje» znajomstva.

— Viedaju, što vy byli znajomy z maršałam Rakasoŭskim…

— Ja niekalki razoŭ hulała ź im u valejboł — voś i ŭsio naša znajomstva. My z mužam adpačyvali ŭ sanatoryi. A mianie chlebam nie karmi, daj pahulać u valejboł. U nas tam arhanizavałasia svaja žanočaja kamanda. Rakasoŭski spyniajecca adnojčy pobač ź placoŭkaj, dzie my hulali, zakančvajecca partyja, i jon pytaje: «Žančyny, možna ja z vami pahulaju?» — «Kaniešnie!» Jon byŭ razam z žonkaj, jana nievysokaha rostu, a jon mužčyna vidny, i ŭsie my byli krychu ŭ jaho zakachanyja. Adčuvałasia jaho dvaranskaje pachodžańnie, intelihientnaść, rozum, daścipnaść — usio było pry im.

— Nie ŭ kožnym sanatoryi, napeŭna, možna było tak prosta paznajomicca z maršałam…

— Heta ž byŭ vajenny sanatoryj. Naprykład, u vajennym sanatoryi imia Fabrycyusa ŭ Sočy my pierasiakalisia ź Juryjem Haharynym. Časam nas vazili ŭ kino, dzie źbirałasia kiraŭnictva. Muž zaŭsiody sadziŭsia na kanapu ŭ kancy zały, tam jany z Haharynym razmaŭlali. A ja išła bližej da ekrana. Kali film zakančvaŭsia, ja padychodziła, my vitalisia. Jon byŭ nadzvyčaj abajalny i ścipły, da taho ž sapraŭdny intelihient. Była ja znajomaja i z kasmanaŭtam Paŭłam Papovičam. Jaho žonka Maryna Papovič, lotčyk-vyprabavalnik, mnie vielmi padabałasia. Niejak my z mužam adpačyvali ŭ sanatoryi imia Varašyłava. Pierad tancami ja na vulicy čakała Jakava. Išoŭ doždž, a pakolki ŭ mianie byŭ płašč, ja addała svoj parason Papoviču. Na tancplacoŭcy jon jašče zaprasiŭ mianie na taniec. Na nastupny dzień viartaŭ nam parason, i adčuvałasia, što nijak nie moh zrazumieć, čamu ŭ jaho nie prosiać aŭtohraf. Słava robić svaju spravu, nie ŭsie prachodzili vyprabavańnie miednymi trubami.

Pavialičyć

— Vy siabravali ź siamjoj syna Anastasa Mikajana…

— Tak. Alaksiej z žonkaj i synam (a jon, darečy, paźniej staŭ viadomy jak Stas Namin, muzykant i režysior) navat haściŭ u nas z mužam. Mnie na rabotu treba i niazručna pierad haściami. A Alaksiej kaža: idzicie, nie chvalujciesia. Viartajusia z raboty — abied hatovy. Tydzień jany ŭ nas tak haścili. A kali adjazdžali, kažu: jak škada, ja tak dobra ŭładkavałasia.

— Jak vy z mužam apynulisia ŭ Minsku?

— Jakaŭ słužyŭ u roznych punktach Sajuza, čatyry hady ŭ Hiermanii. Viarnulisia adtul i stali vybirać horad. Ja da hetaha ŭ Minsku ni razu nie była. A Jakaŭ adnojčy pryjazdžaŭ zabirać samalot, horad jamu spadabaŭsia. Tak i pierajechali siudy ŭ 1966-m. A praz paŭhoda ŭ jaho zdaryŭsia ciažki infarkt. Paśla vajny jon asvojvaŭ zvyšhukavyja samaloty. A na novaj technicy, zdarałasia, hinuli lotčyki. Ja sama ŭvieś čas žyła ŭ napružańni. U harnizonie prysłuchoŭvajusia: latajuć, značyć, usio ŭ paradku. Potym čuju: spynilisia načnyja paloty. Ja pačynaju niervavacca: čamu? Niechta raźbiŭsia? Na kamandny punkt soramna telefanavać. Praz hadzinu adnaŭlajucca paloty — nu, dziakuj bohu. Prychodzić Jakaŭ dadomu, pytaju: «Čamu nie było palotaŭ z hadziny da bieź piatnaccaci dźviuch?» — «Čamu ž nie było, zdajecca, latali ŭsiu noč… A, samalot vykaciŭsia za pałasu, pakul viartali, byŭ pierapynak»… I voś tolki jon skončyŭ latać, jak zdaryŭsia ciažki infarkt. Ja nanova vučyła jaho chadzić, havaryć, pisać. Heta strašna, kali viedaješ čałavieka mocnym, valavym, razumnym, a jon raptam pieratvarajecca ŭ biezdapamožnaje kurania. Paśla infarktu Jakaŭ try z pałovaj miesiacy znachodziŭsia ŭ špitali, ja štodzień jaho naviedvała. U mianie na toj čas nie było ni kvatery, ni raboty, nivodnaha znajomaha ŭ horadzie, stareńkaja śviakroŭ, 11-hadovy syn i vialiki infarkt.

— Navat u hierojaŭ vajny byli prablemy z kvateraj?

— My pierajechali ŭ Minsk i praciahły čas žyli na časovaj, čakali, pakul vyzvalać hetuju kvateru: armiejskaha palitrabotnika pieravodzili ŭ Maskvu. A žonka palitrabotnika nie śpiašałasia vyjazdžać. Mnie treba rabić ramont, bo kvatera była ŭ žudasnym stanie, zabirać muža sa špitala, a raniejšyja žylcy nijak nie źjeduć… U mianie ŭsio žyćcio — bieh ź pieraškodami. Unačy idzieš sa špitala, i maralna, i fizična stomlenaja i dumaješ: niachaj by mianie źbiŭ hruzavik, ale tolki kab adrazu… Potym razumieješ: synu 11 hadoŭ, staraja śviakroŭ, chvory muž — što jany buduć bieź mianie rabić? Treba žyć, nikudy nie dzieniešsia…

Paśla infarktu muž pražyŭ jašče 14 hadoŭ, a ŭ 51 ja stała ŭdavoj. I choć vakoł zaŭsiody było šmat mužčyn, ja tak i nie sustreła nikoha padobnaha na svajho muža. Tak i zastałasia adna. U 2009 hodzie, kali była vialikaja epidemija hrypu, ja straciła adzinaha syna. Jon zaŭsiody vioŭ zdarovy ład žyćcia — nie ŭžyvaŭ ałkahol, nie kuryŭ. Zajmaŭsia sportam, u pryvatnaści alpinizmam, byŭ navat instruktaram. Ź dziacinstva Mikałaj byŭ nastolki samastojny, nikoli nie dastaŭlaŭ nijakich kłopataŭ. Prybiahaješ sa špitala, jon robić uroki. Pytaješ: «Ty hulaŭ na vulicy?» — «Nie, treba darabić uroki». Jon skončyŭ škołu z załatym miedalom, instytut z čyrvonym dypłomam. Abaraniaŭsia ŭ techničnaj VNU na anhlijskaj movie, samastojna jaje vyvučyŭ… Pryśviaciŭ siabie navucy, vykładaŭ u technałahičnym univiersitecie. Šmat pracavaŭ — da dvuch-troch hadzin nočy zasiedžvaŭsia, voś i ŭsie jaho parušeńni režymu. I tak na fonie poŭnaha zdaroŭja jon pamior ad uskładnieńnia hrypu. Heta zdaryłasia 29 śniežnia 2009-ha. A muž pamior 25 śniežnia 1979 hoda. 29 śniežnia 1938 hoda rasstralali majho baćku. Kožny hod pieršuju pałovu śniežnia ja jašče trymajusia, a potym mianie pačynaje treści… Ja zastałasia zusim adna. U syna nie było siamji: jak kažuć jaho siabry, jon prosta nie sustreŭ žančynu, padobnuju na mianie.

— Jak vy pieražyli śmierć syna?

— Sama nie viedaju. U mianie nikoha niama — ni ŭnukaŭ, ni dziaciej, ni siaścior, ni bratoŭ. Ale nielha dazvalać sabie azłobicca. Da taho ž ja starajusia nikoli nie skardzicca. Ja i sama pieraniesła piać sieansaŭ chimijaterapii. Raniej ničym asabliva nie chvareła, a kali pachavała Mikałaja, na niervovaj hlebie pačałosia adno za adnym. A potym uvohule pastavili dyjahnaz rak horła. Ustavili trubku, praź jakuju treba karmicca. I ja samastojna doma paŭtara miesiaca charčavałasia praz hetu trubku. Sama rabiła pieraviazki. Potym pačalisia sieansy chimijaterapii…

— Što vam dapamahło? Žadańnie spravicca z chvarobaj?

— Kali ščyra, ja i siońnia nie mahu zrazumieć, navošta mianie Boh pakinuŭ na hetym śviecie. Ale značyć, dla čahości ja tut patrebna. Maje siabroŭki (im za 50, bo ravieśnic maich užo nie zastałosia amal) telefanujuć: tam balić, tut balić. A ja nikoli nie skardžusia, karyści z hetaha nijakaj.

Niejak paśla «chimii» lažu ŭ reanimacyi, telefon moj zabrali. A napiaredadni maje chłopcy-handbalisty hulali z Polščaj. Ja ž pavinna była viedać, jak syhrali. Dumaju, treba spytać u kahości. Ranicaj abchod, pryjšła hałoŭny doktar z maładymi praktykantami. U jaje pytać nie ryzyknuła: dumaju, vyrašyć, što zvarjacieła babka, i nakiruje ŭ «Navinki». Potym pryjšoŭ małady ŭrač. Kažu: možna niezvyčajnaje pytańnie? Jak syhrała zbornaja pa handbole? Jon pahladzieŭ u telefonie, navat lik pamiataju — 31:30, našy vyjhrali!

— Niahledziačy na toje, što vam daviałosia pieražyć, za što vy ŭdziačny losu?

— U mianie byŭ vydatny syn. I heta padarunak, choć jaho ŭ mianie i zabrali…

Zaraz pieryjadyčna adčuvaju siabie nie vielmi dobra, ale ŭsim kažu, što heta nadvorje ŭpłyvaje. Uračy zrabili abśledavańni, pytaju ŭ ich, ci treba niejkija leki prymać? Kažuć, što nie treba. Ja i sama razumieju, što ŭ 90 hadoŭ ničoha nie zrobiš — jak ni kruci, uzrost. Ale ja kažu — nadvorje.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0