Ekśpierty: Dla zhortvańnia miedyjaprajektaŭ dla biełarusaŭ i pa-biełarusku niama nahody

Jašče nie tak daŭno faktyčna štohod u Jeŭropie startavaŭ novy radyjo- abo teleprajekt dla Biełarusi. Siońnia ŭ najaŭnaści advarotnaja tendencyja: čas u efiry skaračajecca, finansavańnie prajekta ŭrazajecca albo jaho i zusim zakryvajuć. Z-za kryzisu, z pryčyny narmalizacyi adnosin pamiž Biełaruśsiu i Brusielem abo z-za nieefiektyŭnaści prajektaŭ? Faktyčna z usich pryčyn adnačasova.

Viaščańnie na Biełaruś na movie tytulnaj nacyi maje doŭhuju historyju. U 1950 hodzie «Radyjo Vatykan» pačało rychtavać pieradačy pa‑biełarusku. U 1954 hodzie pa‑biełarusku zahavaryła amierykanskaje «Radyjo Svaboda», u 1958—1965 hadach biełaruskaja mova hučała ŭ efiry «Radyjo Madryd».

Aktyŭna raźvivalisia takija prajekty i ŭ apošniaje dziesiacihodździe. U kožnaha ź ich svoj farmat, svaje sponsary, svaja aŭdytoryja. U 2000 hodzie ŭ efir ź Vilniusa vyjšła «Bałtyjskaja chvala», u 2004 hodzie ŭ Stakholmie pačała pracu biełaruskaja słužba Šviedskaha radyjo, u kastryčniku 2005 hoda radyjostancyja «Niamieckaja chvala» z Bona stała vypuskać pieradaču «Biełaruskaja chronika». U 2006 hodzie ź Biełastoka pačało viaščać «Radyjo Racyja», z Varšavy — «Jeŭrapiejskaje radyjo dla Biełarusi», stali vychodzić ŭ efir telepieradačy «Akno ŭ Jeŭropu» na telekanale RTVi. U kancy 2007 hoda źjaviŭsia spadarožnikavy telekanał «Biełsat», jaki tranślujecca z Varšavy.

Ale ŭžo z 2008 hoda nazirajecca advarotnaja tendencyja. Z‑za niedastatkovaha finansavańnia «Niamieckaja chvala» była vymušana pajści na skaračeńnie efirnaha času pieradačy dla biełarusaŭ na ruskaj i biełaruskaj movach. Viasnoj 2009 hoda pieradača pierastała isnavać, ale naviny ab Biełarusi na ruskaj i biełaruskaj movach vychodziać na častacie ruskaj słužby.

Uźnikli prablemy ŭ «Radyjo Racyja». U pryvatnaści, šerah biełaruskich žurnalistaŭ zvolnilisia, paličyŭšy, što z‑za palityki kiraŭnictva praca radyjo niedastatkova prafiesijnaja i zanadta łakalnaja, aryjentavanaja ŭ asnoŭnym na biełaruskuju dyjasparu ŭ rehijonie Biełastoka.

Z 6 lipienia telekanał «Biełsat» skaraciŭ viaščańnie da čatyroch hadzin u sutki, kab zekanomić srodki ŭ pieryjad adpačynkaŭ. Pakul paabiacana, što hetaje skaračeńnie časovaje, tolki na lipień i žnivień, i 6 vieraśnia «Biełsat» vierniecca da raniejšaha abjomu viaščańnia.

Miž tym było niekalki skandałaŭ i vakoł hetaha telekanała. Kali ŭ sakaviku 2009 hoda była zvolniena dyrektar «Biełsata», pajšli razmovy, što telekanał i zusim zakryjuć. Maŭlaŭ, Polšča nie choča svarycca ź biełaruskimi ŭładami. Adnak praz tydzień dyrektara adnavili na pasadzie pa prośbie kiraŭnika MZS Polščy (heta ministerstva — hałoŭny donar teleprajekta).

A voś biełaruskaja prahrama Šviedskaha radyjo z 1 vieraśnia budzie zakryta. BiełaPAN navat trochi zabłytaŭsia ŭ viersijach pryčyn, z‑za jakich kiraŭnictva hramadskaha radyjo pryniało takoje rašeńnie.

Pieršapačatkova havaryłasia ab aptymizacyi pracy. Maŭlaŭ, pakolki biełarusy razumiejuć ruskuju movu i zmohuć atrymlivać infarmacyju ab Šviecyi ad ruskamoŭnaj słužby, pieradaču na biełaruskaj movie možna zakryć.

Paśla listoŭ pratestu, padpisanych viadomymi dziejačami kultury Šviecyi, pazicyja kiraŭnictva Šviedskaha radyjo, abvinavačanaha tracha nie ŭ «dapamozie biełaruskamu režymu», źmianiłasia. Padkreślivałasia, što palityčnych pryčyn niama, prosta biełaruskamoŭnaja pieradača nie vykanała pastaŭlenych zadač, u pryvatnaści nie sabrała dastatkova słuchačoŭ. Zatym źjaviłasia pryznańnie, što padličyć radyjosłuchačoŭ niemahčyma, a prablemy ŭ Šviedskaha radyjo tolki finansavyja: jano vymušana ekanomić srodki.

Varta adznačyć, što pradstaŭniki šviedskaj radyjostancyi z samaha pačatku asprečvali viersiju ab tym, što zakryćcio biełaruskaj pieradačy źviazana z naładžvańniem adnosin pamiž Biełaruśsiu i Jeŭrasajuzam: nibyta jana bolš nie patrebna, pakolki kraina stała na šlach demakratyčnych reformaŭ…

Adnak z toj albo inšaj pryčyny, ale viaščańnie na biełaruskaj movie Šviedskaje radyjo spyniaje.

Atrymlivajecca, što ŭ toj čas, jak Brusiel u ramkach kansultacyj pierakonvaje biełaruskija ŭłady ŭ nieabchodnaści zarehistravać «Biełsat», «Radyjo Racyja», «Jeŭrapiejskaje radyjo dla Biełarusi», biełaruskija miedyjaprajekty mohuć być zakryty tymi, chto ich i stvaryŭ.

Analityk Paŭluk Bykoŭski bačyć u asnovie zhadanaj tendencyi mienavita prablemy ź finansavańniem kožnaj asobnaj redakcyi. Padčas kryzisu sprabujuć ekanomić nie tolki za košt viaščańnia na Biełaruś, adznačyŭ Bykoŭski. Z‑za niedachopu finansaŭ Bi‑bi‑si było vymušana zakryć amal usie svaje časopisy. Redakcyi imknucca ekanomić hrošy, nie zvalniajučy supracoŭnikaŭ, havoryć analityk.

Akramia taho, mianiajecca ŭjaŭleńnie ab elektronnych ŚMI: radyjo siońnia słuchajuć usio mienš, usio bolšaje značeńnie nabyvaje interniet, nahadvaje Bykoŭski.

Ekśpiert u halinie ŚMI Aleś Ancipienka ličyć: na raźvićcio prajektaŭ upłyvajuć ich efiektyŭnaść i finansavyja mahčymaści, pryčym efiektyŭnaść ciesnym čynam źviazana ź finansami. Jon nahadvaje: suśvietny ekanamičny kryzis prymušaje ŭrady roznych krain pierahladać prahramy, jakija finansujucca ź dziaržbiudžetu. Adpaviedna, nieefiektyŭnyja zakryvajucca.

Na dumku Ancipienki, praces naładžvańnia adnosin pamiž Minskam i Brusielem — nie taja nahoda, jakuju možna vykarystać dla zakryćcia miedyjaprajektaŭ dla Biełarusi. Kali havaryć ab unutranaj situacyi, stanoviščy z zachavańniem svabody ŚMI, to jość tolki nievialikija palapšeńni, ale prahres — mizerny, ličyć analityk.

Ancipienka vykazvaje škadavańnie, što Šviedskaje radyjo spyniaje pracu biełaruskaj słužby, ale adznačaje, što heta rašeńnie radykalnym čynam situacyju ŭ biełaruskaj infarmacyjnaj prastory nie źmienić.

Ahulnyja ž tendencyi prostyja, havoryć analityk. Čym bolš ciažkaściej u hramadskim, palityčnym i sacyjalnym žyćci ŭ Biełarusi, tym vyšej patreba va ŭsiebakovaj infarmacyi.

Na dumku Alesia Ancipienki, u najbližejšaj pierśpiektyvie jość vyraznaja nieabchodnaść u miedyjaprajektach, jakija buduć spryjać bolš efiektyŭnaj kamunikacyi z peŭnymi płastami i subkulturami, naprykład z moładździu.

Maryna Rachlej, BiełaPAN

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0