Biełarusy biez pašpartoŭ va Ukrainie ŭ žniŭni ryzykujuć stać nielehałami — jany nie zmohuć abnavić DNŽ

Tyja, u kaho niama dziejnaha pašpartu, nie zmohuć atrymać DNŽ (tak zvanyja «pośvidki»), i stanuć nielehałami. Ci jość raźviazańnie prablemy? Pra situacyju piša «Biełsat».

«U śniežni ja stanu nielehałkaj» 

Biełaruska Maryja Animija žyvie va Ukrainie z 2023 hoda. Jana pryjechała jak vałanciorka i potym na hetaj padstavie atrymała časovy dazvoł na žycharstva. U 2024 hodzie Maryja vyjšła zamuž za ŭkrainskaha vajskoŭca i dalej lehalizoŭvałasia na padstavie šlubu. 

Sioleta ž dziaŭčyna moža sutyknucca z prablemami. Sprava ŭ tym, što ŭ jaje ŭ śniežni 2026 hoda zakančvajecca termin dziejańnia biełaruskaha pašpartu, a razam ź im — časovaha dazvołu na žycharstva, padoŭžyć jaki bieź dziejnaha dakumientu, jaki identyfikuje asobu, ciapier nie atrymajecca. 

5 lutaha 2026 hoda Kabiniet ministraŭ Ukrainy pryniaŭ pastanovu №141, što admianiaje dziejańnie pastanovy №1202 ad 21 kastryčnika 2022 hoda. Taja dazvalała zamiežnikam z časovym i stałym ukrainskim DNŽ, jaki zakončyŭsia paśla 24 lutaha 2022 hoda, zakonna znachodzicca va Ukrainie da admieny vajennaha stanovišča i jašče ciaham 30 dzion paśla. 

Pastanova nie raspaŭsiudžvałasia tolki na hramadzian Rasii, ale biełarusy, navat tyja, u kaho ciaham hetych hadoŭ skončyŭsia pašpart, znachodzilisia va Ukrainie całkam lehalna. 

Novaja pastanova heta skasoŭvaje i abaviazvaje ŭsich zamiežnikaŭ z časovymi DNŽ u termin z 7 maja da 4 žniŭnia padać dakumienty na abnaŭleńnie dazvołaŭ. Bieź dziejnaha pašpartu zrabić heta budzie niemahčyma. Tym ža, chto jašče maje pašpart, DNŽ daduć tolki na termin jaho dziejańnia. 

Takim čynam, Maryja nie zmoža padoŭžyć DNŽ pa skančeńni svajho pašpartu: 

«To bok, u śniežni ja stanu nielehałkaj, biez hrošaj, biez mahčymaści štości rabić. Ja i ciapier nie mahu adkryć bankaŭski rachunak, a biez DNŽ tym bolš nie zmahu. I dla mianie budzie zakryty dalejšych šlach lehalizacyi — atrymańnia stałaha DNŽ i hramadzianstva, na što ja maju prava jak žonka ŭkrainca».

«U DMS kažuć: jedźcie ŭ Biełaruś i mianiajcie pašpart» 

Maryja ciapier sprabuje raźviazać svaju situacyju. Jana robić akcent na tym, što jana — publičny čałaviek: pradstaŭlaje fond BYSOL va Ukrainie, kuryruje dapamohu biełaruskim dobraachvotnikam. Biełaruska padaje zajavy pa svaim kiejsie va ŭsie mahčymyja ŭstanovy — u Ofis prezidenta Ukrainy, ambudsmenu, adnak pakul paŭsiul atrymlivaje admovy.

Nie dapamahaje i toje, što Maryja — žonka vajskoŭca. Sprava ŭ tym, što apošnija źmianieńni ŭ zakanadaŭstvie spraścili lehalizacyju dla biełaruskich dobraachvotnikaŭ i ichnych siamiejnikaŭ — na siamiejnikaŭ ukrainskich vajskoŭcaŭ novyja normy nie raspaŭsiudžvajucca.

«U hetym i absurd majoj situacyi. Kali b ja była zamužam za vajskoŭcam-zamiežnikam, u tym liku biełarusam, prablemy nie było b. A voś takija šluby, dzie adzin z pary — ukrainski hramadzianin, a druhi — zamiežnik, biełarus — nijak nie prapisanyja ŭ zakanadaŭstvie», — tłumačyć dziaŭčyna.

Tamu ŭ DMS (dziaržaŭnaja mihracyjnaja słužba) razvodziać rukami i kažuć: mahčyma, my mahli b pryniać vašyja dakumienty, ale pracavać ź imi i vydać vam DNŽ bieź dziejnaha biełaruskaha pašpartu my nie zmožam.

«Jedźcie ŭ Biełaruś i mianiajcie pašpart. Heta pry tym, što da svajho kiejsu ja prykładvaju dakumienty, što znachodžusia ŭ vyšuku ŭ Biełarusi, u Rasiei, maju niekalki kryminalnych spravaŭ, a jany mnie takoje rajać. I ja takaja nie adna, tysiačy biełarusaŭ tut buduć mieć prablemy z DNŽ», — kaža dziaŭčyna. 

Status uciekača va Ukrainie Maryja taksama nie zmoža atrymać, bo ciapier jaho ŭ pryncypie amal nikomu nie dajuć, bo idzie vajna i Ukraina nie moža harantavać biaśpieku zajaŭniku. A akramia taho, biełarusy — hramadzianie krainy-suahresara. Jašče adzin arhumient, jaki moža syhrać nie na karyść — Ukraina nie była dla Maryi pieršaj krainaj ujezdu, paśla adjezdu ź Biełarusi ŭ 2020 hodzie jana niekatory čas žyła ŭ Litvie. 

«Ja mahu atrymać prytułak u Litvie. Ale tady ja akazvajusia ŭ situacyi, kali mnie daviadziecca kinuć svaju siamju va Ukrainie, kab potym mieć mahčymaść pryjazdžać va Ukrainu tolki pa vizie ŭ pašparcie zamiežnika», — zaznačaje dziaŭčyna. 

Katastrafičnaja situacyja 

Maryja padkreślivaje, što praz novuju pastanovu vializnaja kolkaść biełarusaŭ akazvajecca ŭ zakanadaŭčaj jamie: 

«Što rabić ludziam — absalutna niezrazumieła. Z 4 žniŭnia jany stanoviacca nielehałami, buduć vymušanyja płacić štrafy, prydumlać, jak lehalizavacca, nie majučy padstaŭ». 

Biełaruska bačyć dva vyjści z hetaj situacyi — ci spadziavacca na zakanadaŭčyja źmianieńni, ci źjazdžać z Ukrainy — pakidać tut svaju siamju, pracu, dom, padavacca na prytułak, naprykład, na polskaj miažy. A tam asobny trek — jak atrymać status uciekača? A navat kali jaho daduć, treba budzie dumać, jak potym trapić va Ukrainu, na jakich padstavach. 

«Heta katastrafičnaja situacyja dla tych, chto žyvie tut šmat hadoŭ, stvaryŭ siamju i płanavaŭ i dalej tut zastavacca», — padkreślivaje Maryja. 

Vałanciorka miarkuje, što ciapier usie biełaruskija arhanizacyi, jakija majuć upłyŭ, a najpierš palityčnyja aktary, pradstaŭniki biełaruskich demakratyčnych siłaŭ pavinny ŭklučycca, pravodzić infarmacyjnyja kampanii, pieramovy z ukrainskim bokam, kab znajści vyjście dla takich ludziej, damovicca ab pryznańni praterminavanych biełaruskich pašpartoŭ ci niejkim inšym raźviazańni. Maryja padkreślivaje — heta treba rabić užo ciapier, bo času zastałosia vielmi mała. 

13 lipienia Maryja razam z namieśnicaj kiraŭnika pradstaŭnictva Abjadnanaha pierachodnaha kabinietu pa sacyjalnaj palitycy Anastasijaj Machamiet vystupili na pasiadžeńni časovaj śledčaj kamisii Viarchoŭnaj Rady Ukraniy pa pytańniach rasśledavańnia mahčymym parušeńniaŭ zakanadaŭstva Ukrainy ŭ śfiery abarony, antykarupcyjnaha zakanadaŭstva i vykanańnia pravoŭ i svabod čałavieka padčas vajennaha stanovišča. Maryja raspaviała pra svaju situacyju.

«Romskaja stratehija» dla biełarusaŭ 

Alaksiej Franckievič, kiraŭnik hramadskaj arhanizacyi «Biełaruskaja supolnaść Ukrainy» i Dabračynnaha fondu «Volnaja Biełaruś», taksama mocna zaniepakojeny situacyjaj, u jakoj ryzykuje apynucca častka biełarusaŭ va Ukrainie paśla 4 žniŭnia. 

«Z pastanovaj №141 pačalisia prablemy dla tych biełarusaŭ, u jakich za hety čas skončylisia pašparty i jakija nie mohuć pajechać u Biełaruś ich zamianić. Hetyja ludzi ciapier ci vymušanyja źjechać, ci paśla 4 žniŭnia stanuć nielehałami. My ciapier sustrakajemsia i z deputatami, i z upaŭnavažanymi — z usimi, tamu što zastałosia mienš za miesiac, i nam patrebnyja zakanadaŭčyja źmianieńni, bo biełarusy, u jakich skončyŭsia termin dziejańnia pašpartu, apynulisia ŭ zakładnikach situacyi», — kaža pradstaŭnik biełaruskaj supolnaści va Ukrainie. 

Sa słoŭ Franckieviča, biełarusy Ukrainy padymali hetuju prablemu na sustrečach u Viarchoŭnaj Radzie, z kiraŭnikom mihracyjnaj słužby, na forumach Rady Jeŭropy. Alaksiej prapanoŭvaŭ užyć da biełarusaŭ tak zvanuju «romskuju stratehiju» («Stratehija spryjańnia realizacyi pravoŭ i mahčymaściaŭ asob, jakija naležać da romskaj nacyjanalnaj mienšaści, na pieryjad da 2030 hoda»). 

«Paśla taho, jak Ukraina padała zajaŭku na ŭstupleńnie ŭ Jeŭraźviaz (28 lutaha 2022 hoda), im treba zadakumientavać romaŭ, u jakich niama dziaržavy, dakumientaŭ i t.p. I ciapier va Ukrainie vybudoŭvajuć stratehiju — što ź imi rabić, jak ich dakumientavać. Na praciahu dvuch hadoŭ ja kažu pra prablemu dakumientavańnia biełarusaŭ, jakaja vostra paŭstała b u lubym vypadku. Naprykład, kali zaŭtra skončycca vajenny stan, a režym Łukašenki nikudy nie dzieniecca — što tady rabić biełarusam, jakija žyvuć va Ukrainie i nie mohuć viarnucca damoŭ praz palityčna matyvavany pieraśled?» — pytajecca Alaksiej. 

Departacyi ŭ Biełaruś 

Pavodle surazmoŭcy, pakul zrazumiełaje rašeńnie jość tolki dla tych zamiežnikaŭ, chto idzie vajavać za Ukrainu pavodle kantraktu z USU i ichnych siamiejnikaŭ — jany mohuć atrymlivać dazvoł na žycharstva navat z praterminavanym pašpartam. A voś u cyvilnych — tych, chto nie vajuje — raniej ci paźniej uźnikli b prablemy. Ich raźviazańnia i šukaje Alaksiej Franckievič razam z kamandaj adnadumcaŭ. 

«Našyja jurysty raspracavali zakonaprajekt ab źmianieńniach u zakanadaŭstva, my dasłali jaho ŭ Ofis prezidenta, u Viarchoŭnuju Radu, Kabiniet ministraŭ, Kabiniet premjer-ministra, u MZS. Ale my realisty i razumiejem, što my nie možam naŭprost padać zakonaprajekt na razhlad, što heta pavinny zrabić deputaty. A kab jon byŭ razhledžany i padpisany prezidentam, spatrebicca čas, jakoha ŭ biełarusaŭ ciapier niama», — kaža surazmoŭca. 

Kolki mienavita biełarusaŭ va Ukrainie mohuć apynucca ŭ nielehalnym stanoviščy, Alaksiej nie viedaje, ale padkreślivaje, što pytańnie treba vyrašać, navat kali jano budzie datyčyć tolki adnaho čałavieka, bo heta — «čałaviečaje žyćcio, los hetaj adnoj asoby». 

Franckievič niepakoicca, što biełarusy, jakija apynucca ŭ nielehalnym stanoviščy, mohuć trapić pad departacyju ŭ Biełaruś. Va Ukrainie jość takaja praktyka adnosna tych, chto ŭčyniŭ niejkija parušeńni ci złačynstvy. Pracujuć łahiery dla nielehałaŭ, punkt propusku ŭ Damanavie (Makrany ź biełaruskaha boku), praź jaki za apošni čas byli departavanyja nie mienš jak siamiora biełarusaŭ, adznačaje surazmoŭca. Za što mienavita — nie ŭdakładniajecca, adnak hałoŭnaje tut toje, što Ukraina departuje ŭ Biełaruś, padkreślivaje Alaksiej: 

«Tyja, chto zastanucca tut paśla 4 žniŭnia nielehalna, mohuć trapić pad umoŭnuju prahramu «Mihrant» pa adsočvańni nielehałaŭ, jakuju viadzie mihracyjnaja słužba, i tearetyčna mohuć być departavanyja ŭ Biełaruś». 

Ci daduć va Ukrainie prytułak? 

Sa słoŭ Franckieviča, peŭnuju prablemu stvarajuć biełarusy, jakija jeździać u Biełaruś, mianiajuć pašparty i viartajucca. 

«Kali ja sustrakajusia z kiraŭnikom mihracyjnaj słužby, mnie pakazvajuć statystyku — kolki čałaviek źjeździli i abmianiali pašparty, kolki biełarusaŭ pradstavili daviedki ab niesudzimaści, kolki admovilisia ad biełaruskaha hramadzianstva i t.p. Jak mnie na fonie hetych ličbaŭ pierakonvać, što jość ludzi, jakija nie mohuć tak zrabić?» — pytajecca biełarus. 

Hetak ža, jak i Maryja Animija, Alaksiej kaža, što status uciekača ciapier va Ukrainie nie atrymać. Pa-pieršaje, zajavy na prytułak prymajucca tolki ciaham 5 dzion z momantu ŭjezdu ŭ krainu. Pa-druhoje, idzie vajna, tamu ŭ statusie ŭciekača admaŭlajuć z farmuloŭkaj, što jość krainy z bolš biaśpiečnymi ŭmovami. 

«Palityčny składnik jość, realizacyi na ŭzroŭni viedamstvaŭ niama» 

Pavodle kiraŭnicy Misii demakratyčnych siłaŭ Biełarusi va Ukrainie Śviatłany Šacilinaj, stanam na 28 lutaha 2026 hoda va Ukrainie było 2958 hramadzianaŭ Biełarusi z časovym DNŽ. Da 4 žniŭnia hetyja ludzi pavinny adnavić svaje «pośvidki», pradstaviŭšy pašpart. 

«Na žal, my nie viedajem, u jakoj kolkaści biełarusaŭ tut pašpart užo skončyŭsia. Ale kali jany nie zmohuć praz heta abnavić DNŽ, to apynucca pa-za pravavym polem», — kaža pradstaŭnica Misii demsiłaŭ. 

Šacilina ŭchvalaje zajavy Uładzimira Zialenskaha i ministra zamiežnych spraŭ Andreja Sybihi, skazanyja padčas vizitu ŭ Kijeŭ Śviatłany Cichanoŭskaj, što jany raździalajuć biełaruski narod i režym Alaksandra Łukašenki. Adnak «hety palityčny składnik pakul nie pierajšoŭ u miežy administratyŭnych rašeńniaŭ», zaznačaje pradstaŭnica demsiłaŭ: «To-bok, palityčny składnik jość, a realizacyi na ŭzroŭni ministerstvaŭ i adpaviednych viedamstvaŭ pakul niama. Tamu my, Misija, a taksama hramadskija arhanizacyi i biełarusy, jakija nas padtrymlivajuć, źviarnulisia praz deputataŭ Viarchoŭnaj Rady ŭ Kabiniet ministraŭ i paprasili zrabić dźvie rečy: praduhledzieć mahčymaść vykarystańnia hramadzianami Biełarusi praterminavanych pašpartoŭ z metaj identyfikacyi asoby. Druhoje — padoŭžyć na 180 kalandarnych dzion termin dziejańnia pałažeńniaŭ pastanovy Kabinietu ministraŭ №141 ad 5 lutaha 2026 hoda, kab mahčymaść abmianiać DNŽ była da 30 studzienia 2027 hoda.

My napisali zvarot da deputataŭ, jany padrychtavali deputacki zapyt i adpravili ŭ Kabiniet ministraŭ. I my ŭžo viedajem, što Kabiniet ministraŭ spuściŭ jaho dalej, kab adpaviednyja viedamstvy dali svajo zaklučeńnie. Dumaju, ciaham dvuch tydniaŭ my atrymajem adkaz», — kaža Šacilina. 

Sa słoŭ pradstaŭnicy Misii demsiłaŭ, prablemy va Ukrainie zachoŭvajucca navat u tych biełarusaŭ, jakim nie pahražaje chutki nielehalny status, bo biełarus z časovym DNŽ usio roŭna mocna abmiežavany ŭ pravach va Ukrainie. Naprykład, jon nie moža adkryvać rachunak u banku, a na razbłakavańnie zabłakavanych rachunkaŭ patrebny dazvoł SBU. 

Bolš pravoŭ daje stały dazvoł na žycharstva, ułaśniku jakoha mohuć razbłakavać stary rachunak i adkryć novy, kaža Śviatłana Šacilina. 

Biełarusy taksama mohuć atrymać ukrainskaje hramadzianstva, kali majuć padstavy. Sa słoŭ Šacilinaj, hety praces ciapier staŭ vielmi pavolnym, ale idzie, i jość biełarusy, jakija atrymali ŭkrainskaje hramadzianstva padčas vajny. 

• 0
• 0
• 1
• 0
• 0
• 0
• 2
• 0