Ab manipulacyi ź pierapisam nasielnictva

Ciomny čas pastupova chilicca da kanca, ułada ciemry patalahična dehraduje i, što charakterna, valicca pa zakonach zła, heta značyć, šaleje naprykancy svajho isnavańnia. Podłyja ŭdary adčajna nanosiacca pa hałoŭnych atrybutach i kaštoŭnaściach nacyi.

Takoje ŭražańnie, što pierad zychodam antybiełaruski režym imkniecca napsavać jak najbolš, kab vymaścić šlach dla ciemry nastupnaj. Usio heta prymusiła mianie napisać niekalki natatak ab važnych dla nas padziejach i spravach (pra pierapis, movu i škołu), kab viedać, čaho treba aścierahacca i što rabić.

Niadaŭna nadrukavali vyniki pierapisu nasielnictva Biełarusi, praviedzienaha ŭ kastryčniku 2009 hoda. U kantekście režymnaj palityki tut nijakich niečakanaściaŭ niama.

Jaki pierapis — taki i vynik. Što pastanavili — toje i zrabili. Kolkaść biełarusaŭ, što nazvali biełaruskuju movu rodnaj, źmienšyli bolš čym na 20 adstotkaŭ.

Kali pačytać ciapier emacyjnyja kamentary našych ščyrych, davierlivych biełarusaŭ, to možna zrazumieć, što jany ŭ šoku. Pačućci pyrskajuć cieraz kraj i… na žal, nijakaha zdarovaha sensu.

Jašče i hoda nie minuła ad taho złonamieranaha pierapisu, a adukavanyja, razumnyja ludzi, akazvajecca, pra ŭsio zabylisia. Pra ŭsio, što litaralna ŭsimi znaŭcami było tady pra hety pierapis skazana, razhledžana i papiaredžana. Ciapier ža, kali na vychadzie rusyfikacyjny režym atrymaŭ svaju infarmacyjnuju lipu ŭ vyhladzie prapahandysckaj źjavy, biełarusy zachvalavalisia za svoj narod.

Tym časam z narodam usio zastałosia jak było.

Sprava nie ŭ narodzie, a ŭ režymie, jaki im kiruje. Ale pra ŭsio pa paradku.

Toje, što praź dziesiać hadoŭ, zhodna padadzienych vynikaŭ pierapisu, bolš čym adna čverć nasielnictva ad raniejšych 74 adsotkaŭ byccam by pierastali ličyć biełaruskuju movu rodnaj, vyhladaje źjavaj zvyšnaturalnaj, jakaja pavinna śviedčyć ab niejkaj kalasalnaj nacyjanalnaj hramadzkaj katastrofie, jakaja za karotki čas raptam pieraviarnuła śviedamaść nasielnictva. Ale navat kali b taki nacyjanalny kataklizm adbyŭsia, to naturalny čyńnik hramadzkaj inercyi (isnuje toje ž samaje pakaleńnie) usiaroŭna nie pryvioŭ by da takich chutkich pieramienaŭ u samaidentyfikacyi ludziej.

Tym časam z 1999 pa 2009 hod nijakich revalucyjnych pieramienaŭ (nie kažam užo pra kataklizmy) nie adbyłosia, navat ułada nie pieramianiłasia. Dziesiać hadoŭ isnavaŭ toj samy aŭtarytarny marazm.

Prytym, za hetyja dziesiać hadoŭ ułada istotna padarvała davier da siabie.

Nastolki, što z 2008 hoda ludzi pierastali chadzić na vybary, i vybarščykaŭ stali zhaniać na hałasavańnie prymusova (vazić na papiaredniaje hałasavańnie, uzmacniać kantrol nad studentami, pracaŭnikami, addavać zahady ŭ vojsku, milicyi i h.d.). Za dziesiać hadoŭ uzros niedavier da režymu i apatyja da jaho antynacyjanalnaj palityki, azłoblenaść na karupcyju, pakazuchu, falš i niespraviadlivaść. Hetyja nastroi pašyrajucca. Pierapis na ŭmovach 1999 hoda pavinien byŭ by pakazać ciapier lepšyja vyniki ŭ nacyjanalnaj samaidentyfikacyi biełarusaŭ, niahledziačy na antybiełaruskuju palityku režymu.

Heta jakraz razumieli manipulatary ŭ asiarodździ ŭłady. Jany nie spravilisia z falsyfikacyjaj pieršaha režymnaha pierapisu ŭ 1999 hodzie. Atrymanyja ličby źviazali im ruki, nie davali mahčymaści vykarystańnia vynikaŭ pierapisu ŭ palitycy i prapahandzie rusyfikacyi. Tamu da nastupnaha pierapisu byli pa-valuntaryscku źmienienyja ŭmovy apytańnia, źmiest i charaktar farmulovak pra biełaruskuju movu. Pytańnie, na jakoje musiŭ być adzin adkaz, skłali ciapier z dvuch roznych pytańniaŭ. Adpaviedna, uličvajučy stanovišča ŭ hramadztvie, ź jaho vynikali i dva roznyja adkazy. Adpaviedna źmienšyłasia i kolkaść karektnych adkazaŭ pra rodnuju biełaruskuju movu. Hučeła apytańnie tak: «Vaša rodnaja mova (mova, zasvojenaja pieršaj u rańnim dziacinstvie)» i «Na jakoj movie Vy zvyčajna razmaŭlajecie doma?».Takija pytańni šmat jakich biełarusaŭ stavili ŭ tupik. Ludzi nia viedali, što adkazać.

Kali pytajuć naŭprost, jakaja Vaša rodnaja mova — tady adkaz zrazumieły (u kožnym pierapisie biełarusy adkazvali na hetaje pytańnie). Kali ž udakładniajuć, što zasvojena ŭ rańnim dziacinstvie (dy jašče pytajuć na jakoj movie razmaŭlajuć doma), tady čałaviek pačynaje błytacca i časam nia viedaje što kazać (bo mova, zasvojenaja u rańnim dziacinstvie, nie abaviazkova jość rodnaja mova).

Usio było nakiravana na zabłytvańnie adkazaŭ pra movu.

A kab adciahnuć uvahu ad hetaj manipulacyi, uklučyli u apytańnie jašče bieźlič pabočnaha apytalnaha šałupińnia (kštałtu pra typ žylja, kali i ź jakoha materyjału jano pabudavanaje, jakaja płošča, ci jość kamputar, ci padłučany da Internetu, miesca pracy, pasada, ci byŭ za miažoj i h. d.). Šmat ludziej aburałasia i tolki heta i abmiarkoŭvali, nie zaŭvažajučy, što za pytańnie im padsunuli pra rodnuju movu.

Niekarektnaść i antynavukovaść takoj farmuloŭki ŭ biełaruskich umovach adznačyli litaralna ŭsie, chto abmiarkoŭvaŭ hetuju padtasoŭku. Dakładna akreśliŭ tut sutnaść čarhovaj režymnaj «tvorčaści» Hałoŭny navukovy supracoŭnik Adździełu słavistyki i teoryi movy Instytutu movy i litaratury Akademii Navuk Biełarusi doktar Hienadź Cychun. «Mnie zdajecca, što ŭsio tut zrazumieła, — kaža doktar Cychun, — kahości vielmi chvalujuć tyja 74%, jakija ŭ 1999 hodzie nazvali biełaruskuju movu rodnaj. Moža, heta čamuści piarečyć, moža niejkim raniejšym krokam, naprykład, referendumu (majecca na ŭvazie niezakonny „referendum“ 1995 h. pra dziaržaŭnuju movu, symvoliku i inš. — Z.P.). Ale heta ich chvaluje, i ja liču, što šlacham tych udakładnieńniaŭ, jakija ŭniesienyja, chočuć atrymać inšy adkaz. Kali pytańnie budzie zadavacca ŭ takoj udakładnienaj farmuloŭcy, ci navat kali pierapisčyk budzie mieć hetaje ŭdakładnieńnie na ŭvazie, to parušajecca čyścinia eksperymentu — my nia zmožam suadnieści raniejšyja dadzienyja z hetymi» (Krynica: Radyjo Svaboda, 12 kastryčnika 2009 h.).'

Padtasoŭkaj farmulovak pierapisu zajmaŭsia tak zvany «Infarmacyjna-analityčny centar pry Administracyi Prezydenta» (nia tak daŭno stvoranaja struktura, jakaja spałučaje ŭ sabie funkcyi idealahičnaha adździełu i specsłužbaŭ). U vieraśni 2009 hoda za miesiac da pierapisu hety «centar» apublikavaŭ svajo «daśledvańnie» — vyniki «apytańnia», jakoje jon nibyta pravioŭ na paŭtara tysiačach čałaviek. Zhodna hetaha «daśledvańnia», «daśledčyki» ŭviali novy administratarski termin — «nabližanaja, rodnaja mova». 70 adsotkaŭ biełarusaŭ, zhodna paviedamleńnia «centra», nazvali «nabližanaj, rodnaj movaj» ruskuju i 37 adsotkaŭ — biełaruskuju.

Nahadaju, što pavodle pierapisu 1999 hoda 74 adsotki biełarusaŭ nazvali rodnaj movaj biełaruskuju i 37 adsotkaŭ — zaśviedčyli, što karystajucca joju u chatnim užytku. «Daśledčyki» z «Infarmacyjna-analityčnaha» adździełu źnizili ličbu z 74 da 37 i vydali svaju pracu na śviet Božy.

Chto raźbirajecca, jak funkcyjanuje antybiełaruski režym, pavinien byŭ tady zrazumieć, jakija ličby musiać być atrymanyja ŭ vyniku «pierapisu» nasielnictva. «Ja dumaju, što hety papiaredni eksperyment byŭ praviedzieny specyjalna, — adznačyŭ doktar Cychun. — Ludzi, jakija raźličvajuć na niejki kančatkovy efekt, pavinny viedać, da čaho jany imknucca… Kančatkovyja vyniki možna pradbačyć, ale jany nia buduć abjektyŭnymi».

Papiaredžańnie vučonaha było pravilnym i dakładnym, bo tut

vidavočnyja złonamieranyja dziejańni i hrubaja manipulacyja z boku režymu.

Što za hetym staić, my ŭžo viedajem — nie realny stan hramadztva, a kambinacyi režymnych «mudracoŭ», administracyjnych «stratehaŭ» rusifikacyi. Jany całkam mahli, adnak, padać usio i «pa-planu» (heta značyć, 37 adsotkaŭ), miarkujučy, što biełarusy i takoje ściarpieli b, ale, jak na moj pohlad, uličyli ciapierašniuju pieradvybarčuju sytuacyju i ŭ cełym nastroi ŭ hramadztvie, jakija maŭkliva, pacichu źmianiajucca nie na karyść režymu.

Što realna abaznačajuć ciapier dla nas hetyja manipulacyi z vynikami pierapisu? Realna jany abaznačajuć, što

rusifikacyjnaja palityka režymu systemna praciahvajecca.

I nijakija svarki miascovaha saŭdzielnika suprać Maskvy nia majuć značeńnia.

Heta značyć taksama, što našaje hramadztva zahnanaje ŭ stanovišča hłybokaj nacyjanalnaj stahnacyi.

Ale isnuje jašče mocny patencyjał nacyjanalnaha adradžeńnia. Voś hetaje apošniaje śviedčańnie jakraz i chvaluje rusifikataraŭ ad režymnaj ułady. Vynik — padtasoŭka farmulovak ź pierapisam, imknieńnie štučna stvaryć arhumentacyju dla dalejšaj rusifikacyjnaj palityki.

Stvorany precedent niekarektnaha apytańnia. Płaniroŭščyki ad ułady spasyłalisia na byccam by «rekamiendacyi AAN», maŭlaŭ, jany pakarystalisia «mižnarodnaj metadalohijaj». Hetuju demahohiju jašče ŭ minułym hodzie ŭščent splažyŭ doktar Aleh Trusaŭ: «biaruć niejkija rekamiendacyi dla adstałych, niepiśmiennych narodaŭ i prypisvajuć nam, kab praciahnuć rusifikacyju, — aburajecca A. Trusaŭ. — Rodnaja mova nie abaviazkova ź dziacinstva. Vy možacie na hetuju movu pierajści i ŭ sto hadoŭ, jana budzie ŭ vas rodnaja. Heta specyjalna zroblena, kab zabłytać ludziej. Mnohija biełarusy pierachodziać na biełaruskuju movu ŭ stałym uzroście, a ŭ dziacinstvie, doma havaryli pa-rusku. Dyk i što? U ich rodnaja mova ruskaja tady vychodzić?» (Krynica: Radyjo Svaboda, 14 vieraśnia 2009 h.).

Parady ad paradaŭ roźniacca. Toje, što moža być u Afrycy, u Paŭdniova-Uschodniaj Azii, ci navat u raźvitych emihracyjnych krainach, dzie isnujuć masy vielmi adstałaha nasielnictva, toje nie padychodzić tam, dzie sytuacyja ŭ hramadztvie inšaja, i asabliva tam, dzie ŭładarać antynacyjanalnyja režymy i praktykujecca palityka etnacydu tytulnaj nacyi (heta značyć, pravodzicca palityka ŭnutranaj akupacyi krainy).

Pa vialikamu koštu i ŭ realnaści (tak było ŭ eŭrapiejskich krainach i navat u SSSR) paśla adkazu na pytańnie pra prynaležnaść da nacyjanalnaści pytańnie ab rodnaj movie traciła sens, bo zrazumieła, što ŭ biełarusa rodnaja mova biełaruskaja, u niemca niamieckaja, a ŭ japonca japonskaja. Užo inšaje pytańnie, jakoj movaj čałaviek karystajecca ŭ hramadztvie i ŭdoma i ci vałodaje rodnaj movaj.

Roznyja asymilatary karystalisia admietnymi metadami asymilacyi. Dla adnych hałoŭnym było pieravieści ŭ svaju nacyjanalnaść, dla inšych — pieraviarnuć u svaju movu.

Pradumanyja manipulacyi režymu ź biełaruskaj movaj u apytalniku pierapisu źviazany z tym, što pytańnie źniščeńnia biełaruskaj movy jość hałoŭnaj zadačaj (voś užo 200 hadoŭ) rasiejskaj palityki ŭ Biełarusi. Nia vyrašyŭšy zadačy rusyfikacyi, Rasieja nikoli nie spravicca i nia źniščyć biełaruskaj dziaržaŭnaści, jakaja stała kostkaj u jaje imperskim horle. Rusyfikatary heta razumiejuć i tamu stvaryli ź pierapisam u Biełarusi toje, što niadaŭna ahučyli — maŭlaŭ, hladzicie: pałova biełarusaŭ admoviłasia ad svajoj rodnaj movy. (Darečy, rodnuju movu pa ŭsialakich pryčynach možna nia viedać, ale admovicca ad jaje niemahčyma, bo heta abjektyŭnaja prynaležnaść).

U zaklučeńnie ja chacieŭ by papiaredzić emacyjnych biełarusaŭ, kab nie zavodzili siabie ŭ zališnie nervovy stan. U realnaści nijakaj katastrofy nie adbyłosia. Tyja 74 adsotki (a moža ŭžo i 76, ci navat 80), što pryznajucca da rodnaści biełaruskaj movy jak byli, tak i zastalisia. Manipulacyjnaja lipa ŭ 53 adsotki, što padali «daśledčyki» ad statystyki, niachaj nikoha nie biantežyć pa sutnaści. Ale treba ŭśviedamlać, što rusyfikatary stvaryli sabie štučny prapahandyscki arhument, jakim buduć karystacca ŭ svajoj razburalnaj antybiełaruskaj palitycy.

Tamu treba ahučyć sutnaść kambinacyi ź pierapisam 2009 hoda, davieści heta ŭsio da hramadzkaści, u tym liku i da mižnarodnych instytucyjaŭ.

Nielha pryznavać vyniki pierapisu ab movie za karektnyja i sapraŭdnyja.

Zrazumieła, što heta ŭsio nieabchodnyja farmalnaści. Raelna vyrašyć pytańnie (i ŭsie pytańni) možna budzie tolki paśla likvidacyi antybiełaruskaha režymu i jahonaj rusifikacyjnaj palityki. Ale ŭžo ad siońnia ludzi zdarovaha sensu, demakratyčnyja, partyjnyja arhanizacyi (usie, chto razumiejuć sutnaść padłohu, jaki praviali praź pierapis manipulatary) nie pavinny b byli karystacca i spasyłacca ŭ svajoj pracy i dziejnaści na vyniki čarhovaj režymnaj falšyŭki.

apošni čas ja pastajanna źviartaju ŭvahu tych, chto zdolny pačuć, što

dalejšaja prysutnaść Łukašenki ŭ palitycy i ŭ kiravańni dziaržavaj stała krajnie niebiaśpiečnaj dla ŭsioj biełaruskaj nacyi.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0