Pavał Sieviaryniec. Bieł-čyrvona-bieły ściah Chrysta

Bieł-čyrvona-bieły ściah Chrysta

Piać hadoŭ tamu, ranicaj u paniadziełak 15 traŭnia 1995 hodu kraina pračnułasia paśla referendumu. Usio było jak zaŭždy: sonca dy ptuški, pajeści j iści na pracu — ale ŭ heta navat nia vieryłasia. Kali zabaranili bieł-čyrvona-bieły ściah i «Pahoniu», a biełaruskaja mova straciła status adzinaj dziaržaŭnaj — zdavałasia, usiu hetuju ziamlu, uvieś hety śviet raptam pazbavili sensu. Užo pačynali zdymać ściahi z dachaŭ dziaržaŭnych budynkaŭ — i samo serca zryvałasia, padała kožnaha razu z hetych vyšyniaŭ. Pa-nad nami znoŭ byli pustyja niabiosy.

...Adno ź vinšavańniaŭ na sioletni Vialikdzień ja atrymaŭ na nievialičkaj paštoŭcy: uvaskrosły Chrystos tryjumfalna ŭzychodzić na nieba, trymajučy ŭ ruce bieł-čyrvona-bieły ściah. U akademičnym Muzei staražytnaj biełaruskaj kultury, dzie vadziŭ ekskursii Jury Chadyka, takija ž abrazki XVII—XVIII st. źbirali natoŭpy zacikaŭlenaj moładzi. Usio prosta: biełaja pałatnina, na jakuju pakłali skryvaŭlenaje cieła ŭkryžavanaha Isusa, zastałosia ludziam jak znak najvyšejšaje pieramohi nad złom i nianaviściu — bo Chrystos uvaskros.

Hety znak, biełuju pałatninu z čyrvonym kryžom, pačali šyroka vykarystoŭvać jak symbal usiaho chryścijanstva ŭ siaredniaviečnaj Eŭropie. Ściah Chrysta źjaŭlaŭsia na vajskovych charuhvach, mačtach karabloŭ i ź ciaham času, u roznych varyjacyjach, uvajšoŭ u ahramadnuju kolkaść hierbaŭ, vympełaŭ i nacyjanalnych ściahoŭ na ŭsioj eŭraatlantyčnaj prastory ŭ Starym i Novym śviecie. Dastatkova zhadać, što Anhielščyna dahetul maje ściah bieły z čyrvonym kryžom (i heta jaho spałučeńnie ź sinim, taksama kryžovym, šatlandzkim štandaram, stvaraje brytanski «junijon džek»), a ściahi ŭsich piaci skandynaŭskich krainaŭ utvoranyja pavodle roznych koleravych kambinacyjaŭ asnoŭnaha ściahu Chrysta. Kali jość štości, što łučyć na elementarnym, kodavym, symbaličnym uzroŭni nia tolki Eŭropu, ale i ŭsiu zachodniuju cyvilizacyju, — dyk heta, biassprečna, jon, adzin z samych važnych i klučavych chryścijanskich znakaŭ.

Mnohija biełaruskija hieraldysty, što vyvučali krynicy źjaŭleńnia bieł-čyrvona-biełaha ściahu, pisali pra «kryž śviatoha Jurja», pra indaeŭrapiejskija archietypy, sialanskija ručniki, polskija prapary j jašče niemaviedama što, ale čamuści nie zaŭvažali taje žyvoje siły, taje imklivaści j nastojlivaści, ź jakimi ŭsie dziesiać viakoŭ biełaruskaje historyi skroź pracinaje Ściah Chrysta. Połacak — pryniaćcie chryścijanstva, Safija, Barysavy kryžy. Vialikaje Kniastva Litoŭskaje, bieł-čyrvona-biełaja «Pahonia», Hrunvald, biełyja charuhvy z čyrvonym kryžom. Bitva pad Voršaj — bieł-čyrvona-biełyja ściahi Chrysta. Katalickija i ŭnijackija śviatyni — paŭsiudna ściah Uvaskrasieńnia. Pravasłaŭnyja patryjarchi (pryhledźciesia, navat siońnia) — z abaviazkovaj bieł-čyrvona-biełaj pałasoju ŭ ryzach. I Kaściuška, i Kalinoŭski — pad ściahami ź bieli j čyrvani. I voś, u 1918-m (jak niekatoryja pišuć, «absalutna niečakana»), źjaŭlajecca toj samy bieła-čyrvona-bieły ściah Biełaruskaj Narodnaj Respubliki. Praz pachavańnie ŭ Kurapatach kanca 30-ch, praz pakuty i kroŭ, vajnu j partyzanku, razruchu j zastoj — da Kurapataŭ 1988-ha, dzie ŭpieršyniu paśla dziesiacihodździaŭ ciemry ŭspychvaje znoŭ.

Symbal čyścini j iściny, bolu j lubovi, viery i ŭvaskrasieńnia, jon łunaje, niby aniołavy kryły. «Ziamla pad biełymi kryłami» — ci nie pra hety ściah pisaŭ Karatkievič. U samyja trahičnyja, mocnyja, pikavyja momanty biełaruskaj historyi niečakana vybliskvaje, aśviatlaje dalahlady, jak azareńnie, bieł-čyrvona-bieły ściah — i znoŭ nahadvaje nam pra toje, što adbyłosia 2000 hadoŭ tamu.

Stolki kryvi... Jak sucelnaja rana, žachliva barvovy, śsiečany plećmi, aplavany, źniasileny, Chrystos prabiraŭsia praź nianaviść i hłum Boham vybranaha, rodnaha narodu — na Hałhofu. Žyvaja kroŭ i bol adkupleńnia — śmierć i hrech až varjacieli navokał, až šaleli ŭ hetym apošnim natoŭpie. Razryvali j dzialili vopratku. Rahatali j ździekavalisia tak, što ani rydańniaŭ, ani ŭschlipaŭ vučniaŭ čuvać nie było. I voś Jon, biezdapamožny, praciaty ćvikami, skryvaŭleny — na kryžy nad usimi.

Jon pamiraŭ niekalki hadzinaŭ pad niaścierpnym soncam. Strašnaje pakarańnie Rymskaj imperyi: čałaviek štočas hublaje prytomnaść, zadychajecca, bo raściatyja hrudzi zvodzić sutarha, napinajecca, kab kaŭtnuć pavietra. Serca łopajecca ad napruhi...

«Zbyłosia! — uskliknuŭ Isus i, nachiliŭšy hałavu, addaŭ duch» (Jana 19:30).

Tak naradžajecca najvialikšaja pieramoha ŭ historyi čałaviectva — zbavieńnie, carstva niabiesnaje dla ludziej i žyćcio viečnaje.

Tak naradžajucca ściahi. U Vialikuju niadzielu vučni, jakija prybiehli da mahiły, ubačyli ŭ joj adno pałatninu z sucelnaj kryvavaju pałasoju. Bieł-čyrvona-bieły ściah, jaki śviedčyŭ pra ŭvaskrasieńnie Chrysta.

Dzie-dzie, a ŭ symbalach vypadkovaściaŭ nie byvaje. Bieł-čyrvona-bieły ściah Chrysta — samy hałoŭny dla Biełarusi, samy važny j znakavy symbal. Samy śviaty vobraz našaj historyi j našaha Adradžeńnia. Niama ničoha, što moža jašče macniej vyrazić źmiest minułaha, unikalnaść siońniašniaha času i vieru ŭ budučyniu. U adzinaj tryjadzie biełaruskich nacyjanalnych symbalaŭ — himn, ściah i hierb — bieł-čyrvona-bieły ściah zajmaje centralnaje miesca. Himn «Mahutny Boža». Ściah Chrysta. Hierb «Pahonia» — bieły vieršnik na čyrvani, uładnaje j žyvoje imknieńnie z kryžom Eŭfrasińni na ščycie. Usia tryjada, usia trojca — jak adzinaja formuła: «U imia Ajca, i Syna, i Śviatoha Ducha...» Ci jość jašče ŭ jakoj inšaj nacyi štości padobnaje?

Nakolki historyja Biełarusi apošnich stahodździaŭ nahadvaje Novy Zapaviet: błukańni miž hrešnych i mytnikaŭ, strašnyja vyprabavańni, dzie vyžyvajuć tolki viera, luboŭ i nadzieja, hanieńni i zdrada. Biełaruś rabavali i rvali na častki, abvinavačvali j sudzili, aploŭvali j raskryžoŭvali. Biełaruś addavała ŭsio, što było, daravała j maliłasia, pakutliva pamirała za svaich dziaciej, była pachavanaja i ŭvaskresła — pad bieł-čyrvona-biełym ściaham Chrysta.

Siońnia dzieci j padletki ŭ škołach na pytańnie pra bieł-čyrvona-bieły ściah pačynajuć raskazvać pra paranienaha kniazia na poli boju, jaki, razmachvajučy skryvaŭlenym bintom, pavioŭ za saboj vajaroŭ. Kazka, słovaŭ niama, ramantyčnaja — ale navošta mityčny kniaź, navošta niejkaja bitva, kali značna hłybiejšy, šmatkroć pakutniejšy vobraz zakładzieny ŭ samoj idei, u sutnaści ściahu Chrysta!

Siońnia nad uradavymi budynkami j dziaržaŭnymi ŭstanovami hetaha ściahu niama. Dziakuj Bohu — usio biezzakońnie maje adcieńnie čyrvona-zialonaha. Ale za kožnuju chvilinu, jakuju kraina pražyvie pad našym bieł-čyrvona-biełym ściaham, nieści adkaznaść budziem užo my sami. Adkaznaść za čyściniu j sumlennaść kožnaje spravy, za praŭdzivaść i spraviadlivaść kožnaha kroku, za luboŭ i vieru ŭ kožnym pamknieńni. Za biel i kroŭ, ź jakoj dastałasia nam niezaležnaść, biel i kroŭ, jakija tak lohka zaplamić. I Viasna-2000, što razharnułasia rucham šmattysiačnych manifestacyjaŭ, i chvala bieł-čyrvona-biełych ściahoŭ na chakiejnych arenach u rasiejskim Piciery, i paŭsiudnyja syhnały bieł-čyrvona-biełych nalepak na ścienach — usio heta vymiaraje ciapierašni stan našaj adkaznaści. Bieł-čyrvona-bieły ściah Chrysta, asabistaja rana, balić nam uvieś čas — i heta značyć, što nacyja žyvie.

Pavał Sieviaryniec