Prajekty vieku
Prajekty vieku ŭ Biełarusi XX st.: pieraviernutyja piramidy betonu, spynienyja reki... Z vyšyni času kolišnija hrandyjoznyja zadumy i ździajśnieńni vyrazna padzialajucca na svaje i čužyja. Na tyja, što rabilisia z dumkaj pra hetuju ziamlu, jaje ludziej, ichny dabrabyt, zdaroŭje i słavu, i tyja, što zadumlalisia dziela nieviadoma čyich idealohijaŭ, a hetaj ziamli i jaje ludziam prynieśli adno straty. My možam aceńvać tyja prajekty pa vynikach.
Śpis hrandyjoznych zadumaŭ možna dapoŭnić sacyjalnymi: kalektyvizacyja j urbanizacyja, vyniščeńnie nacyjanalnaj intelihiencyi j likvidacyja niepiśmiennaści, tatalnaja rusifikacyja. Kurapaty — taksama, čym nie prajekt vieku? Ale ŭ kaho pavierniecca jazyk nazvać jaho biełaruskim? Kalasalny prajekt — reforma pravapisu 1933 h., jakaja pazbaviła biełaruskuju movu jaje samaŭznaŭlalnych mahčymaściaŭ.
U žurbotnym pieraliku hrandyjoznych antybiełaruskich i antyčałaviečych «ździajśnieńniaŭ» možna znajści matyvacyi chiba što dla padtrymańnia pačućcia šmatpakutnaści biełarusaŭ. Zirnicie ŭ knizie rekordaŭ Hinesa, čym słaŭnaja ŭ śviecie Biełaruś: samaje vialikaje bałota, samaja vialikaja mahiła, samaja vialikaja ekalahičnaja katastrofa... I ŭsio.
Majučy taki dośvied ździajśnieńniaŭ — svaich i čužych — my možam razvažać i ab prajektach budučyni, XXI st. Paśla raznastajnych akupacyjaŭ papiarednich viakoŭ Biełaruś moža šmatkroć zajavić pra siabie nie betonnymi budyninami samych vialikich vakzałaŭ, a mienavita adnaŭleńniem źniščanaha i stračanaha. Adradžeńniem movy. Adnaŭleńniem histaryčnych haradoŭ. Viartańniem stračanych redkich žyviołaŭ... Naŭrad ci ŭ rečyščy našaha dušeŭnaha pokliču budzie stvareńnie samaj vialikaj u śviecie retranślacyjnaj mačty abo samaj vysokaj navahodniaj jalinki, jak heta zrabili nacyjanalna daśpiełyja palaki i litoŭcy. Samym hałoŭnym prajektam dla nas stanie farmavańnie samych siabie jak paŭnavartasnaj nacyi — sa svajoj hijerarchijaj kaštoŭnaściaŭ, śvietapohladam i ŭjaŭleńniem pra svajo miesca siarod inšych. Pryviadziem u paradak siabie jak nacyju, tady zmožam havaryć i pra hrandyjoznyja prajekty na dziva ŭsiamu śvietu.
Siarhiej Paŭłoŭski
Ciapier čytajuć
U Francyi ad śpioki zahinuŭ dalnabojščyk z Dokšycaŭ8
Kamientary