PRAVY ČAŁAVIEKA

PRAVY ČAŁAVIEKA

Barabanščyki antysemityzmu

Pry kancy 1999 h. dziaržaŭnaje pradpryjemstva “Fabryka kalarovaha druku” apublikavała knihu “Vojna po zakonam podłosti” nakładam 30000 asobnikaŭ. Vydaviec hetaj knihi — ZAT “Pravasłaŭnaja inicyjatyva”. Uznačalvaje jaho spadar z pabožnym proźviščam Čartovič. Kniha pryciahvaje ŭvahu kalarovaj ćviordaj vokładkaj i taŭščynioju amal 500 staronak. Na vokładcy – djabał z akularami na ahromnistym semickim nosie zamachnuŭsia siakieraj na sčeplenyja ŭ pocisku ruki, što symbalizujuć nieparušny sajuz słavianskich narodaŭ: biełaruskaha j rasiejskaha. Samoha djabła małankaj-dzidaj bje anioł. Djabał – heta, naturalna, habrejski narod, a anioł, miarkujučy pa tekście, – Alaksandar Łukašenka.

Kniha ŭ prostaj i dastupnaj formie tłumačyć pryčyny ciažkaściaŭ žyćcia, nazyvaje vinavatych u zaniapadzie Ŭschodniaj Eŭropy: “V cientrie problem, postavlennych nam siehodnia žizńju, stoit tolko jevriejskij vopros” (s. 474) “Imienno mirovoj sionizm javlajetsia hłavnym vrahom vsiech narodov mira” (s.83). Zrazumieła, u knizie znajšli svajo miesca i falšyvyja “Protokoły sionskich mudriecov”.

Navukovy charaktar

Prezydent Judziejskaha Relihijnaha Abjadnańnia ŭ Biełarusi Jury Dorn dasłaŭ list u Dziaržaŭny kamitet pa druku z prośbaj pryniać miery suprać vydaŭcoŭ i raspaŭsiudnikaŭ “Vojny…”, a habrejskaja hramadzkaść — u sud Savieckaha rajonu Miensku, patrabujučy pryciahnuć da adkaznaści vydaŭcoŭ i raspaŭsiudnikaŭ knihi.

Dziaržkamitet dasłaŭ zapyt u prakuraturu, i na hetym usio ścišyłasia. U sudzie abarona pabudavała svaju pazycyju na tym, što kniha “Vojna po zakonam podłosti” – heta zbor navukovych artykułaŭ, jakija pavinny abmiarkoŭvacca nie ŭ jurydyčnaj ustanovie. Sudździa M.Fiodarava padtrymała hetuju dumku. Kalehija pa hramadzianskich spravach Mienskaha haradzkoha sudu padtrymała dumku rajonnaha sudu. Značyć, u sudzie taksama dumajuć, što “narod, ispoviedujuŝij rielihiju, kotoraja propoviedujet vorovstvo, mošieńničiestvo, ubijstvo, iźbijenije ciełych narodov, — javlajetsia po suŝiestvu priestupnym… Jevriei nie mohut byť ravnopravnymi s christianskim narodom”, jak pišacca na star.131 knihi. Ci, prynamsi, dapuskajuć, što heta moža być praŭdaj. I chiba heta nia toje samaje?

Pa tradycyi, u sudovaj spravie jość i šmatlikija listy pracoŭnych. Jany adrasavanyja hienprakuroru i staršyniu Viarchoŭnaha sudu i padpisanyja sotniami hramadzianaŭ krainy. Žychary Miensku, jakija pračytali knihu, śćviardžajuć, što “publikacyja hetaj knihi stałasia admietnaj źjavaju ŭ kulturnym i hramadzkim žyćci našaj Respubliki Biełaruś. Heta kniha niasie śviatło histaryčnaj praŭdy, vychoŭvaje pačućcio patryjatyzmu. My daviedalisia ab pryčynach razvału SSSR, pra piatuju kalonu, jakaja sprabuje mucić vadu i ŭ nas u Biełarusi”. Tyja, chto vystupaje “suprać vydańnia i raspaŭsiudžvańnia knihi “Vajna pa zakonach podłaści”, robiacca paplečnikami hetych razburalnikaŭ… My padtrymlivajem vydańnie hetaj knihi i pratestujem suprać sprobaŭ abmiežavać našaje prava na praŭdzivuju infarmacyju”. Da hramadzianaŭ Biełarusi dałučyłasia žycharka Kamsamolsku-na-Amury Tamara Filipienka. “My, — piša jana, — byli b vielmi radyja, kali b naš prezydent i jahony ŭrad razam z narodam zmahalisia suprać žydoŭ źnienavidnych… Ja zajzdrošču vašaj krainie, što ŭ vas prezydentam A.H.Łukašenka. Biełaruś – heta astravok ščaścia…”

Było b lahičnym čakać reakcyi A.Łukašenki. Ale jon nie admiežavaŭsia ad pryśviačeńnia jamu “Vojny po zakonam podłosti”, a ŭradavaja hazeta “Respublika” nadrukavała 5 traŭnia 2000 h. zvarot hieneralnaha dyrektara “Pravasłaŭnaj inicyjatyvy” Čartoviča “Sałdatam Pieramohi, bratam i siostram”: “Vy… amal ničoha nia viedajecie pra toje, što nasamreč samaja praciahłaja vajna suprać našaj Ajčyny, suprać brackich narodaŭ Biełarusi, Rasiei, Ukrainy viadziecca ŭžo bolš, jak stahodździe… Praciahvajecca fizyčnaje, maralnaje i duchoŭnaje źniščeńnie słavianaŭ. Pra ŭsio heta vy možacie daviedacca z knihi “Vojna po zakonam podłosti”, jakuju ja skłaŭ, a taksama z papularnaj rasiejskaj hazety “Zavtra” (№14--15), jakuju možna nabyć va ŭsich kijoskach “Biełsajuzdruku”… Z hetaj knihi Vy daviedajeciesia šmat z taho, što na praciahu stahodździaŭ chavałasia ad našaha narodu”.

Dva “dziaržaŭnyja čałavieki”, deputaty pałaty pradstaŭnikoŭ Valery Drako i Siarhiej Kaścian nadrukavali ŭ hazecie “Słavianskij nabat” artykuł pad nazovam “Neanacyzm: prydumanaje i sapraŭdnaje”. Aŭtary pišuć: “Habrej moža pazbavicca zahanaŭ svajoj nacyi, tolki kali adračecca judaizmu, vyrviecca z kipciuroŭ kahału i vystupić suprać habrejskaha nacyjanalizmu… Možna śćviardžać, što hitleraŭski fašyzm i sijonafašyzm časoŭ druhoj suśvietnaj vajny – adno i toje ž…”

U luboj inšaj dziaržavie takija prajavy ksenafobii, antysemityzmu, antykatalickaj prapahandy, ź jakimi ŭvieś čas sutykaješsia ŭ dziaržaŭnych srodkach masavaj infarmacyi Biełarusi, daŭno abmiarkoŭvałasia b u parlamencie. Ale dzie toj parlament?..

Łukašenka pryjšoŭ da ŭłady 10 lipienia 1994 h. Vał antysemityzmu pakaciŭsia pa biełaruskaj ziamli nieŭzabavie paśla hetaha. Heta vypadkovaje ci nievypadkovaje, ale supadzieńnie. Normaju stała svastyka na płatoch i budynkach, masavaje razbureńnie habrejskich pomnikaŭ na mohiłkach. Za 1998—2000 h. vypadki vandalizmu byli adznačanyja na mohiłkach u Rečycy, Biarezinie, Mahilovie, Babrujsku, Homieli. Jašče ni razu pravaachoŭnyja orhany nie znajšli vinavatych. 10 krasavika 1999 h. była padpalena mienskaja sinahoha, pad novy 2001 h. padpał paŭtaryŭsia. Na muroch synahohi padpalniki pakinuli nadpis: “Biej židov! Spasaj Rośsiju!” Jak śviedčyć pravaachoŭny biuleteń “Arkuš” (studzień 2001), “viadoma, jak minimum, dva vypadki zabojstva habrejaŭ, kali pryčynaj zabojstva staŭ ahresiŭny nacyjanalizm”.

Jakaŭ Hutman,
prezydent Suśvietnaj Asacyjacyi Biełaruskich Habrejaŭ

Pravincyjnyja historyi

Štohod paśla Novaha hodu ŭ centralny ofis Biełaruskaha Hielsynskaha Kamitetu sychodziacca ahlady z haradoŭ i miastečak Biełarusi ad našych pradstaŭnikoŭ – jaki stan z pravami čałavieka skłaŭsia za hod, jakija sudovyja spravy vialisia, jakija kazusy adbylisia. Siońnia my prapanujem čytačam “NN” vytrymki ź ich.

BNFaviec – značyć złačynca. Tałačyn

24 krasavika ŭ tałačynskim parku niekalki vypivochaŭ napali na milicyjanta A.Saviniča j mocna jaho źbili. Žychar Tałačyna A.Abrazcoŭ dapamoh źbitamu padniacca, pry hetym vypeckaŭsia ŭ kryvi. Chulihany na toj čas uciakli. Prybyłyja na miesca zdareńnia milicyjanty ŭbačyli źbitaha Saviniča j Abrazcova pry im. Paciarpieły j śviedki złačynstva nie paćvierdzili, što Abrazcoŭ udzielničaŭ u złačynstvie. Adnak plamy kryvi na jahonaj vopratcy stalisia padstavaj dla aryštu. Śledčyja nie pavieryli, što plamy źjavilisia ad taho, što Abrazcoŭ padymaŭ Saviniča ź ziamli. Mo kamuści prosta chaciełasia pasadzić viadomaha ŭ horadzie apazycyjanera. Hramadzkim abaroncam Abrazcova abvieściŭsia jahony brat, viadomy prafdziajač ź Vialejki Źmicier Abrazcoŭ. Pavodle art.49 č.3 KPK jon mieŭ na heta prava. Adnak śledčy Šycik i prakuror rajonu Kaminski zabaranili Abrazcovu abaraniać brata, bo jon, maŭlaŭ, nia maje jurydyčnaj adukacyi. Z.Abrazcoŭ pajšoŭ na pryjom da Hieneralnaha prakurora j damohsia svajho. Aznajomiŭsia sa spravaj i pabačyŭ, što śledztva praviedzienaje niepiśmienna. U vyniku znojdzienych parušeńniaŭ Abrazcovu ŭdałosia vybavić brata z aryštu, dzie toj pravioŭ 4,5 miesiacy. Ale apraŭdańnie adbyłosia tolki ŭ vieraśni, kali milicyja znajšła sapraŭdnych złačyncaŭ, i A.Abrazcoŭ byŭ całkam apraŭdany. U listapadzie śledčy Šycik byŭ zvolnieny z pracy.

Doŭsk. Antyfašystu – astroh.

Žychar miastečka Doŭsku Ihar Ramanaŭ z 31 lipienia pavodle rašeńnia sudździ Centralnaha r-nu Homiela Ja.Paremskaha adsiedzieŭ u izalatary časovaha ŭtrymańnia 7 sutak – za praviadzieńnie 27 lipienia niesankcyjavanaha pikietu la Homielskaha abłvykankamu, dzie Ramanaŭ stajaŭ ź plakatam «NIE fašyzmu ŭ Biełarusi».

Praź miesiac Ramanava zatrymali za pikietavańnie Homielskaha chlebzavodu №1 ź lozunham «NIE padaražańniu chleba». Pikiet prajšoŭ biez ekscesaŭ, ale kali I.Ramanaŭ išoŭ dachaty, la jaho spyniŭsia «ŬAZ», vyjšli dva milicyjanty j zahadali jechać ź imi. U Centralnym RAŬSie Homiela zabrali plakat i skłali pratakoł zatrymańnia. Dziakuj, što nie pasadzili znoŭ.

Dva Dzianisy. Baranavicki Dzianis

U studzieni 2000 h. 18-hadovy navučeniec PTV Dzianis Hryhovič byŭ zatrymany ŭčastkovym inspektaram Šemietam pa padazreńni ŭ bićci šybaŭ. 5 dzion Dzianisa trymali ŭ pastarunku, dzie žorstka źbivali j patrabavali pryznacca. Paśla vyzvaleńnia Hryhovič lačyŭsia ŭ bolnicy. Praz dva tydni inspektar Šemiet abvinavaciŭ Hryhoviča ŭ padpale dźviarej jahonaj kvatery ŭ noč z 3 na 4 lutaha 2000 h. Siamja Dzianisa śćviardžała, što ŭviečary i ŭnočy padpału Dzianis byŭ doma. Adnak śledztva mieła svaju dumku. U vyniku D.Hryhovič prabaviŭ u SIZA 10 miesiacaŭ. Maci jahonaja paskardziłasia ŭ BHK, i hetaj spravaj zaniaŭsia hramadzki abaronca M.Čyžykaŭ. Jon šmat razoŭ padavaŭ skarhi ŭ prakuraturu na hvałt, pahrozy, źbićcio, jakija prymianialisia śledztvam. Abłasny sud pad staršynstvam sudździ U.Vajtechoŭskaha vynies apraŭdalny prysud, chacia prakuror patrabavaŭ (pry nizkaj jakaści śledztva) 15 hadoŭ źniavoleńnia.

Chadajnictva M.Čyžykava ab vyniasieńni pryvatnaha vyznačeńnia sudu ŭ adras Šemieta j inšych milicyjantaŭ nie było zadavolenaje.

Dva Dzianisy. Babrujski Dzianis

22 vieraśnia 2000 h. ranicaj na ŭroki ŭ PTV pryjechali dvoje ŭ cyvilnym i zabrali z saboj niepaŭnaletniaha Dzianisa Sielavonika. Zaviozšy jaho ŭ Pieršamajski RUŬS (jaki maje ŭ horadzie kiepskuju reputacyju), jaho 12 hadzinaŭ zapar dapytvali biez advakata, pedahoha j inšych zakonnych pradstaŭnikoŭ. Na prośby patelefanavać baćkam milicyjanty nie reahavali. Vykładčyki vučelni taksama nie paviedamili baćkam pra zatrymańnie.

Dzianis chvory na astmu, i padčas dopytu jon straciŭ prytomnaść. Jamu zrabili niejki ŭkoł, paśla čaho jon staŭ kiepska aryjentavacca i nia ŭciamiŭ, što padpisvaje. Akazvajecca, što padpisaŭ dakumenty, jakija dazvolili zatrymać jaho na try nočy. Milicyjanty patelefanavali baćkam Sielavonika i skazali, što jon zatrymany ŭ jakaści śviedki, a śviedkam “advakat nie pałožan”. Dzianisa źmiaścili ŭ KPZ, dzie ŭdaryli dubcom pa hałavie. U kamery ŭtrymlivalisia darosłyja źniavolenyja, siarod jakich byŭ chvory z adkrytaj formaj tuberkulozu. Jon i zaraziŭ Dzianisa. Praz try dni chłopca vypuścili, ciapier jon lečycca ŭ tubdyspansery. BHK nakiravaŭ zapyt u haradzkuju j abłasnuju prakuraturu nakont zakonnaści dziejańniaŭ milicyi.

Tradycyi “Pinskaj šlachty”. Hancavičy

Z časoŭ Dunina-Marcinkieviča ŭ Biełarusi źmianiłasia mała što. Niekali prystaŭ Kručkoŭ sudziŭ pinskuju šlachtu pavodle “ŭkazu ŭsiamiłaśliviejšaj imperatrycy ad 49 krasavika 17.. hodu”. U 2000 h. sudździa Hancavickaha sudu sp.Vaŭčok asudziŭ Piatra Huzajeŭskaha pavodle č.8 artykułu 172 KAP, u jakim tolki 3 častki.

Huzajeŭski vyrašyŭ vydać hazetu “Naša Hancaŭščyna” nakładam 299 as., sabraŭ natatki pra žyćcio Hancaŭščyny, zrabiŭ pieradruki centralnaj presy, padabraŭ vieršy. Zrabiŭ paru razdrukovak: chaciełasia palubavacca na svajo dzicia. Prynter pakidaŭ čornyja plamy na ŭsich troch staronkach. Adnak vykinuć brak Huzajeŭski nie paśpieŭ: u kvateru ŭvarvalisia milicyjanty. Učastkovy Rabcevič addaŭ zahad zabrać z kvatery ŭsio: kamputar, prynter, madem, dyskiety, brakavanyja asobniki hazety. Nijakich pratakołaŭ Rabcevič i jahonyja chaŭruśniki nie składali. Praź niekalki dzion paśla skarhi ŭ prakuraturu techniku Huzajeŭskamu viarnuli. Prakuratura spracavała pavodle zakonu. A voś sudździa Vaŭčok nie źviarnuŭ uvahi na toje, što Zakon nie patrabuje rehistracyi vydańnia nakładam mienš za 300 as. Dziejańni Huzajeŭskaha nie źjaŭlajucca “niezakonnym vyrabam i raspaŭsiudam ŚMI”. Tym nia mienš, jon aštrafavany na 2 min. zarobki.

Nie napivajsia ŭ Maładečnie

31 lipienia 2000 h. a piataj viečara, dobra vypiŭšy, Valery Čajeŭski ruchaŭsia dachaty. Jaho zatrymali milicyjanty, zaviali ŭ pastarunak i skłali pratakoł ab drobnym chulihanstvie. Čajeŭski pasaromieŭsia nazvać svajo proźvišča j nazvaŭsia Ivanovym. Paśla pravierki źviestak jaho zaviali ŭ vyćviareźnik, dzie prapanavali razucca. Čajeŭski paprasiŭ, kab puścili, patłumačyŭšy, što nie chacieŭ nazyvacca, bo nie chacieŭ, kab pra jaho ŭčynak daviedalisia dzieci.

A vośmaj viečara ŭ jahonuju kameru zajšoŭ pam. dziažurnaha Barysievič i zapytaŭsia proźvišča. Čajeŭski znoŭ schłusiŭ, i Barysievič z kaleham pryviazali jaho da łožka j źbili. Praz paru hadzinaŭ Čajeŭskaha raźviazali, pieraviali ŭ dziažurnuju častku j zapytali proźvišča. Čajeŭski nazvaŭ źviestki svajho brata. Jaho žorstka źbili. U źbićci ŭdzielničaŭ i dziažurny vyćviareźnika Haściłovič, i jahony namieśnik Barysievič, i jašče kolki milicyjantaŭ. Źbitaha zavałakli ŭ kamieru i źviazali “łastaŭkaj” na paŭhadziny. Ranicaj jaho znoŭ biŭ Barysievič. A vośmaj ranicy z Čajeŭskaha ŭziali štraf i adpuścili dachaty. Adrazu ž jon vyklikaŭ “chutkuju dapamohu”, jakaja kanstatavała padvojny razryŭ kasy. Kasu vydalili, było mocnaje ŭnutranaje krovaźlićcio, ad jakoha Čajeŭski ledź nie skanaŭ.

Z dapamohaju BHK była ŭzbudžanaja kryminalnaja sprava, u vyniku jakoj Barysievič asudžany na 4 hady pazbaŭleńnia voli. Haściłovič i inšyja milicyjanty, jakija taksama bili Čajeŭskaha, zastalisia biespakaranyja.

Jak pakazvaje praktyka, čałaviek u hłybincy moža być abaronieny tryma “Robin Hudami”. Heta presa, sud, niedziaržaŭnyja arhanizacyi. Vidavočna, absiah dziejnaści hetych instytucyjaŭ budzie tolki pašyracca. Kožny čałaviek, jaki advajoŭvaje ŭ dziaržavy svaju hodnaść, karystaje hetyja mechanizmy salidarnaści supolnaści.

Padrychtavana Mienskim ofisam Biełaruskaha Hielsynskaha Kamitetu pavodle paviedamleńniaŭ A.Antaniuka, E.Bałančuka, V.Bołbata, V.Bieraśnieva, Uł.Kacielnikava, Ja.Čapuryškina, A.Jaŭsiejenki.

Telefony rehijanalnych adździaleńniaŭ BHK vam padkažuć u mienskim biuro – telefon (017) 222-48-00.