Siarhiej Chareŭski. Aŭtapartret na fonie Vilni

 Aŭtapartret
na fonie Vilni

vorčaść Dzianisa Ramaniuka dobra viadomaja čytačam “NN”. 10 hadoŭ na našych staronkach źjaŭlalisia jahonyja fatazdymki, malunki j artykuły. Jahonyja tvory šmatkroć vystaŭlalisia ŭ Vilni. A hetym razam z fotamastactvam Ramaniuka znoŭ možna paznajomicca i ŭ Miensku. 11 sakavika ŭ Muzei sučasnaha vyjaŭlenčaha mastactva adkryłasia jahonaja maštabnaja vystava “Aŭtapartret na fonie Vilni”.

U interviju Litoŭskamu telebačańniu Dzianis Ramaniuk akreśliŭ svoj, jak fotamastaka, darobak hetkim čynam: ”Na miažy XIX i XX st. “vilenski albom” pieršym stvaryŭ Jan Bułhak. Jahonaja vilenskaja spadčyna stała klasykaj fotamastactva. Na złomie XX i XXI st. stvaryć “vilenski albom” daviałosia mnie”. I heta praŭda.

Polskaja škoła fatahrafii pakinuła Vilniu. Sproby hetkich fatohrafaŭ, jak Maryjuš Hiermanovič ci Vojcech Pražmoŭski, pieraasensavać ciapierščynu Vilni, niepaźbiežna źbivajucca na elehičnuju retraspekcyjnaść. Stomlenaść vilenskim materyjałam adčuvaje j litoŭskaja škoła fatahrafii. Tvory Alhimantasa Kunčusa, Antanasa Sutkusa, Poviłasa Karpiavičusa ci Illi Fišera, što skłali “załaty fond” vilenskaje tematyki, naležać ciapier minułamu stahodździu. Roskvit litoŭskaje fatahrafii prypaŭ na 70-ja hady, i mienavita tady byli stvoranyja, badaj, najlepšyja fotapartrety hetaha horadu. Ciapierašniaje pakaleńnie litoŭskich tvorcaŭ hladzić na Vilniu jak na erzac, turystyčny abjekt. I kali tut tčecca tkanina niejkaha ludzkaha žyćcia, fatohrafy hladziać na jaje ekzystencyjna. To bok, adbitaje na zdymkach zusim nieabaviazkova charakterna vilenskaje. A Vilnia, šmatkroć partretavanaja, rastyražavanaja, praciahvaje žyć svaim niepaŭtornym žyćciom, niezaležna ad chutkapłynnych kulturnych, moŭnych ci palityčnych realijaŭ.

Dzianis Ramaniuk žyvie ź Vilniaju. I ŭ hetym — vialikaja roźnica miž im i jahonymi kalehami. Ad 1992 h., kali jon pačaŭ navučańnie ŭ Vilenskaj mastackaj akademii, i dasiońnia jon žyvie tut, zastajučysia samim saboj. Biełaruskim mastakom, ščylna źviazanym z kulturnym kantekstam Miensku, dzie naradziŭsia j pačaŭ svoj tvorčy šlach. Dzie značnaje miesca ŭ nacyjanalnaj kultury zajmaŭ jahony baćka, Michaś Ramaniuk, i dzie jon vykładaŭ mastactva sam. Tamu tvory Ramaniuka źviartajucca najpierš da biełaruskaha hledača, prapanujučy jamu svojeasablivaje vilenskaje lusterka, u jakim jon bačyć ułasny adbitak. Adbitak u vysokich buchmatych abłokach nad horadam, što latuć siudy adniekul z-nad Połacku ci Horadni, adbitak na spradviečnych murach, pastaŭlenych zadoŭha da taho, jak byli pakrojenyja ciapierašnija mapy, adbitak u chvalach dachoŭki, kožnaja ź jakich niasie ciepłyniu čałaviečych ruk... Štodzionnyja vandroŭki prosta pa vulicach, pa strechach, pa vilenskich harach dazvalajuć Dzianisu Ramaniuku bačyć biaskoncuju źmienu stanaŭ pryrody, śviatła j pavietra, kali kožny pramień, što mianiaje kut svajho padzieńnia, mianiaje i ŭsio navokał. Hetaje pilnaje ŭzirańnie niasie z saboju bieźlič adkryćciaŭ. Užo nia tolki abjekt adlustravańnia, staraja Vilnia, a jaje pavietra, šmatkroć adbitaje ad ścienaŭ śviatyniaŭ, napoŭnienaje hułam zvanoŭ i napojenaje vodaram blizkich lasoŭ i dalokich paloŭ, stanovicca samadastatkovym.

Pieršapačatkova Dzianis Ramaniuk staviŭ pierad saboju kudy bolš ścipłuju zadaču. Jon pačynaŭ z žanravych i pabytovych fatazaciemak, padhledžanych u vilenskich zakutkach, kudy nie patraplajuć zazvyčaj turysty, z partretaŭ ludziej, jakija žyvuć ź im pobač, z krajaznaŭčych fotaese pra memaryjalnyja miaściny... Heta byli nizki “Dzieci Zarečča”, “Studenty”, “Maje susiedzi”. Ale prykładzienyja adzin da adnaho, hetyja zdymki pa prašeści hadoŭ nabryniali zusim inšym źmiestam. Užo ciapier bahata taho, što jašče vyjaŭlena na vilenskich zdymkach Ramaniuka, niama ŭ žyćci. Vilnia niaŭchilna mianiajecca. Prapadajuć zdaŭna viadomyja plany, zachinutyja novymi abjektami, vypietryvajucca znajomyja pachi j ścichajuć zvyčnyja huki. Ciapier zdymki Dzianisa Ramaniuka majuć i histaryčnuju kaštoŭnaść. Jon paśpieŭ zafiksavać toj złom epochaŭ, pra jaki nia dbali inšyja jahonyja kalehi.

Horad, jak naturalny žyvy arhanizm, daje novyja siužety, doryć novyja rakursy tamu, chto šukaje jahonaj niaźmiennaści. Kominy, dachi, kryžy, drevy. Pryjści paśla sotniaŭ papiarednikaŭ i pabačyć toje, što im pabačyć nia vypała. U tym i jość piakučaja radaść pieršaadkryvalnika. Vilnia na zdymkach Ramaniuka – pazačasavaja, spradviečnaja. U jahony abjektyŭ nie patraplajuć abjektyŭna banalnyja rečy. Šyldy, vitryny, pobyt... Zastajecca adno Vilnia, jak son, što moža pryśnić adno toj, chto moža i ŭmieje lubić. A tamu biełaruski hladač nie adčuje ŭ Ramaniukovych zdymkach ani adčužanaści, ani adsunutaści, ani addalenaści.

I jahony aŭtapartret u vilenskich zdymkach naŭmysna stanovicca nia bolš čym syluetam, aleharyčnym znakam, što zaprašaje da supolnaha suzirańnia. Sam partret aŭtara ŭjaŭlaje saboj pavialičany ŭ šmat razoŭ... jahony ŭłasny cień, jaki nieśviadoma trapiŭ na niekatoryja fatazdymki. Drabnostka na tle vializarnaj panaramy Vilni kanca XX — pačatku XXI st.

Siarhiej Chareŭski