Sensacyja na prezydenckich vybarach u Litvie. Pieramožcam niečakana staŭ były premjer Rałandas Paksas. Za 46-hadovaha Paksasa prahałasavała 55% vybarcaŭ, a za Adamkusa tolki 45%. Za Paksasa hałasavała j Vilenščyna. Litoŭskuju palityčnuju elitu niepakojać papulizm novaha prezydenta i jahonyja suviazi z rasiejskim biznesam. Adnak Paksas zapeŭnivaje śviet u niaźmiennaści zamiežnapalityčnaha kursu Litvy.
Nikoli nie zdavajsia. Hetaja prykazka jašče raz dakazała svaju słušnaść na vybarach u Litvie. Nivodnaje sacyjalahičnaje apytańnie nie pradkazvała Paksasavaj pieramohi. Tym nia mienš, hety kanservatyŭna-liberalny palityk zaciata zmahaŭsia za prezydencki fatel, u jakaści asnoŭnaj zbroi abraŭšy papulisckija abiacanki. I Adamkusu nie dapamahli vidavočnyja pośpiechi — zaprašeńnie Litvy ŭ NATO i Eŭraźviaz.
U pieršym tury, dva tydni tamu, Adamkus rašuča pieramoh, atrymaŭšy 35,5% hałasoŭ, choć zdabytyja Paksasam 19,7% užo tady byli vialikaj niečakanaściu. Niespadziavany pośpiech, na dumku naziralnikaŭ, pradvyznačyła dynamičnaja vybarčaja kampanija 46-hadovaha Paksasa, raźličanaja ŭ pieršuju čarhu na moładź. Na jahonym fonie 76-hadovy Adamkus vyhladaŭ stomlenym čałaviekam, što nie abiacaŭ ničoha novaha.
Adamkusa pierad druhim turam padtrymali praktyčna ŭsie značnyja palityčnyja siły Litvy — kiroŭnaja kaalicyja sacyjał-demakrataŭ i sacyjał-liberałaŭ, a taksama centrysckija i pravyja apazycyjnyja partyi. «Acaniŭšy mocnyja i słabyja baki abodvuch kandydataŭ, my ličym, što Vałdas Adamkus lepiej adpaviadaje patrabavańniam sučasnaj mižnarodnaj palityki», — napisali sacyjał-demakraty premjer-ministra Alhirdasa Brazaŭskasa ŭ admysłovym zvarocie. Arturas Paŭłaŭskas, kiraŭnik sacyjał-liberalnaha «Novaha sajuzu» i staršynia Sojmu, jaki zaniaŭ treciaje miesca ŭ pieršym tury, pryznaŭsia, što hałasavaŭ za Adamkusa, pakolki «Litvie treba stabilizacyja, praciah reformaŭ, a dla revalucyjnych krokaŭ, jakija prapanuje Paksas, jašče nie pryjšoŭ čas».
Ale 15-hradusny maroz adpužaŭ abyjakavuju častku litoŭcaŭ ad hałasavańnia. Tolki 50% vybarcaŭ pryjšli na druhi tur. I bolš za pałovu ich prahałasavali za Paksasa.
Rałandas Paksas naradziŭsia ŭ Cialšai. Paśla vučoby ŭ budaŭničym instytucie ŭ Vilni jon vyrašyŭ stacca lotčykam. U 1979 h. pastupiŭ na cyvilnyja kursy padrychtoŭki pilotaŭ u Leninhradzie. Padčas navučańnia Paksas zrabiŭsia čempijonam SSSR pa vyšejšym pilatažy.
Palityčnuju karjeru jon raspačaŭ adrazu ź «vialikaha źjaŭleńnia» — u 1997 h. niečakana zrabiŭsia meram Vilni. Viadomaha pilota-asa i pradprymalnika-budaŭnika da ŭdziełu ŭ miascovych vybarach padbuchtoryli kanservatary. Jon pavinien byŭ stać palitykam, jaki pieraciahnie na svoj bok maładych.
Paksas pačaŭ restaŭracyju staroj častki Vilni, mocna źmianiŭ jaje vyhlad, zasłužyŭšy hetym vialikuju papularnaść. Kali viasnoj 1999 h. syšoŭ u adstaŭku kanservatyŭny ŭrad Hiedyminasa Vahnorusa, nikoha nie ździviła, što kresła premjera kiraŭniki partyi prapanavali mienavita Paksasu. Adnak užo praź niekalki miesiacaŭ jon padaŭ u adstaŭku, pratestujučy suprać niavyhadnaha, na jahonuju dumku, dla Litvy pahadnieńnia ab prodažy naftapierapracoŭčaha zavodu ŭ Mažejkach amerykanskamu kancernu «Williams».
Tady ž jon pamianiaŭ i palityčnuju afarboŭku — pierajšoŭ da liberałaŭ. Paśla vybaraŭ 2000 h. razam z sacyjał-liberałami Arturasa Paŭłaŭskasa Paksas stvaryŭ kaalicyju i znoŭ zrabiŭsia premjer-ministram. Ale i hetym razam nie pakiravaŭ doŭha. U červieni 2001 h. jon znoŭ padaŭ u adstaŭku, znoŭ-taki pratestujučy — suprać niapeŭnaj pazycyi ŭdzielnikaŭ kaalicyi, jakija «strymlivali ŭrad ad rašučych dziejańniaŭ».
Kali Paksas pakinuŭ liberałaŭ, bolšaść palitykaŭ z palohkaj paličyli, što heta kaniec jahonaj palityčnaj karjery. Adnak toj nia zdaŭsia i zasnavaŭ novuju partyju — Liberalna-demakratyčnuju. Jak zaśviedčyli vybary ŭ orhany miascovaha samakiravańnia, što adbylisia dva tydni tamu, jana zaniała mocnyja pazycyi šmat u jakich rehijonach Litvy.
U apošnija hady, užo jak aktyŭny palityk, Paksas udzielničaŭ u roznych avijacyjnych šoŭ. Uvosień minułaha hodu jon namoviŭ dvuch pryjacielaŭ na troch samalotach pralacieć pad mostam cieraź Viallu.
Paśpiachovy palityk lubić taksama jazdu na matacykle. Jon biare ŭdzieł va ŭsich mataźlotach, na jakija pryjaždžaje, samo saboj, u skury. U Paksasa «Harli-Devidsan» — raźvitalny padarunak rabotnikaŭ vilenskaj meryi.
Paksas paabiacaŭ, što nia budzie mianiać ciapierašniaj zamiežnaj palityki Litvy, u tym liku jaje pryjarytetaŭ — ustupleńnia ŭ Eŭraźviaz i NATO. «Naša zamiežnaja palityka ŭ dobrym stanie dziakujučy namahańniam parlamentu, uradu i prezydenta Adamkusa. Zatoje palityka ŭnutranaja zaniadbanaja, i treba joju zaniacca», — skazaŭ jon.
Franc Subiel
Kamientary