A. Barščeŭski: Janovič chłusić, kali kaža, što vielmi pazytyŭna havaryŭ specsłužbam pra mianie j Vałkavyckaha
Mierkavańni naront sensacyjnaha pryznańnia Sakrata Janoviča.
«Ja bajusia tolki Božaha sudu, a nie ludzkoha» — skazaŭ siońnia ŭ interviju našamu radyjo Sakrat Janovič. Nahadajem, što adzin z najbolš aŭtarytetnych dziejačaŭ biełaruskaj mienšaści na Biełastoččynie pryznaŭsia, što ŭ 50‑60‑ia hady jon supracoŭničaŭ sa Słužbaju biaśpieki Polskaj Narodnaj Respubliki. Pra heta viadomy piśmieńnik paviedamiŭ u lustracyjnaj zajavie.
«Ja naiŭna vieryŭ, što zmahajusia za biełaruskuju spravu — kaža Sakrat Janovič, adkazvajučy na pytańnie, što prymusiła jaho pahadzicca na supracu sa Słužbaju biaśpieki. Pavodle słovaŭ piśmieńnika, na praciahu šmatlikich hadoŭ jon namahaŭsia rabić usio mahčymaje, kab SB ad jaho «adčapiłasia». Hałoŭnym zadańniem Janoviča mieła być «dapamoha ŭładam u zachavańni biełaruskaha aśvietnickaha ruchu ad upłyvaŭ varožych siłaŭ». Naprykancy 50‑ch hadoŭ piśmieńnik zrazumieŭ, u čym sapraŭdy zaklučałasia jahonaja praca.
Ciapier jon ličyć toj epizod žyćcia małaznačnym, i kab u Polščy nie raspačaŭsia praces lustracyi, to Janovič navat by nia ŭzhadaŭ pra toje, što kaliści pahadziŭsia danosić na svaich znajomych.
S. Janovič: Ja nie ličyŭ heta važnaj spravaj, heta ž było paŭstahodździa tamu. Kali vyśvietliłasia, što heta pahražaje niejkimi nastupstvami Jurku Chmialeŭskamu, hałoŭnamu redaktaru miesiačnika «Časopis», ź jakim ja supracoŭničaju, to ja vyrašyŭ skłaści hetuju lustracyjnuju ankietu. Kab nie praces lustracyi, ja b navat pra heta j nie pamiataŭ by. Dla mianie heta daŭni j małavažny epizod. Učora zvanili da mianie Vapa j Łatyšonak i namaŭlali, kab ja hetaha nia braŭ da hałavy. Ja ŭžo nastolki stary, što bajusia tolki Hospada Boha. Jak pisaŭ kaliści Adam Mickievič: «Na Božym sudzie ŭsim u sraku budzie».
Jak pryznajecca Janovič, siarod asobaŭ, pra jakich jon pavinien byŭ infarmavać SB, byli piśmieńnik Alaksandar Barščeŭski j tahačasny redaktar «Nivy» Jury Vałkavycki. Janovič kaža, što pierad SB nikoli drenna nia śviedčyŭ suprać hetych ludziej i jahonaja dziejnaść nie mahła b prynieści im u toj čas škody.
My datelefanavalisia da spadara Barščeŭskaha, kab zapytacca, jak jon pastaviŭsia da pryznańnia Sakrata Janoviča.
A. Barščeŭski: Dla mianie heta było niečakanaściu, bo ŭsie hady Janovič rabiŭ usio, kab pradstavicca pierad čytačami, jak sumleńnie biełaruskaj nacyi. Jon vielmi časta łajaŭ biełarusaŭ, što jany pazbaŭlenyja nacyjanalnych pačućciaŭ, što niačystyja maralna j duchoŭna. Akazałasia, što jon sam taki. I jon chłusić, kali kaža, što kali SB ź im sustrakałasia, to jon vielmi pazytyŭna havaryŭ pra mianie j Vałkavyckaha. SB nie anhažavała b čałavieka, jaki b pazytyŭna vykazvaŭsia pra inšych. Jak heta tak, što ŭ razmovie z SB jon kazaŭ, što ja dobry, a paśla jšoŭ dadomu i ŭ svaich dziońnikach aploŭvaŭ mianie «z noh da hałavy». Chaj Boh jaho sudzić, ja z hetym čałaviekam nie žadaju mieć anijakich kantaktaŭ.
Historyk Jaŭhien Miranovič, były redaktar «Nivy», a ciapier kiraŭnik katedry Biełaruskaj kultury Ŭniversytetu ŭ Biełastoku, havoryć, što nie asudžaje Sakrata Janoviča j ličyć heta čałaviečaj dramaj piśmieńnika.
Ja. Miranovič: Ja ŭspryniaŭ heta biez asablivych emocyjaŭ, dla mianie heta nie było sensacyjaj. Tady byŭ čas taki, što ŭ mienšasnych redakcyjach faktyčna ŭsie adzin pra druhoha infarmavali. Taki paradak byŭ va ŭsim savieckim lahiery, i nia tolki siarod mienšasnych arhanizacyjaŭ. Tym bolš, što jon pasprabavaŭ adyści ad hetaha, za što byŭ zvolnieny z pracy. Ja liču heta dramaj čałavieka, jaki mieŭ hodnaść, kab pakinuć heta za saboju. Jon zrazumieŭ, što zrabiŭ pamyłku.
Čałaviek z pryncypami — takim zaŭsiody ličyŭ Sakrata Janoviča Hienadź Buraŭkin. Paet nia choča być sudździoju dla Sakrata Janoviča. Svaimi mierkavańniami jon padzialiŭsia z našym radyjo.
H. Buraŭkin: Treba viedać peŭnyja rečy: ci było heta aktyŭnaje supracoŭnictva, ci farmalnaje. Nakolki ja viedaju Sakrata Janoviča, jon zasiody byŭ asobaju z pryncypami, cikavy j surjozny čałaviek. Nia viedajučy detalaŭ jahonaha supracoŭnictva, ja bajusia aceńvać hety ŭčynak, ale, biassprečna, mnie heta vielmi niepryjemna.
***
Sakrat Janovič naradziŭsia 4 vieraśnia 1936 h. u miastečku Krynki Biełastockaha vajavodztva ŭ siamji šaŭca. U 1955 h. skončyŭ Biełastocki elektratechnikum. Pracavaŭ bryhadziram elektramanteraŭ na bavaŭnianym kambinacie pad Biełastokam. Z 1956 h. pracavaŭ u novastvoranaj redakcyi hazety «Niva» — pierakładčykam, potym žurnalistam. U 1959‑1962 hh. zahadvaŭ arhanizacyjnym adździełam Hałoŭnaha praŭleńnia Biełaruskaha hramadzka‑kulturnaha tavarystva. Paśla zvalnieńnia ŭ 1970 h. z pracy ŭ «Nivie» pa palityčnych matyvach (za hetak zvany biełaruski nacyjanalizm) zastaŭsia biespracoŭnym. Niejki čas rabiŭ hruzčykam, technikam biaśpieki pracy. U 1973 h. skončyŭ zavočny fakultet polskaj i słavianskaj filalohii Varšaŭskaha ŭniversytetu. U druhoj pałovie 70‑ch hh. — paŭštatny instruktar‑metadyst Biełastockaha haradzkoha Domu kultury, u pieršaj pałovie 80‑ch hh. — techničny redaktar «Nivy». Siabra Sajuzu polskich piśmieńnikaŭ. Źjaŭlaŭsia staršyniom Klubu Sajuzu polskich piśmieńnikaŭ u Biełastoku. Staršynia Biełaruskaha demakratyčnaha abjadnańnia — pieršaj biełaruskaj palityčnaj partyi ŭ paślavajennaj Polščy. Aŭtar 30 knihaŭ. (pavodle
Kamientary