Aleś Kudrycki. Słabadan

Słabadan

Zabojstvy kamandzira serbskich bajevikoŭ Arkana i ministra abarony Juhasłavii Paŭle Bułataviča prymusili znoŭ zahavaryć pra kryminalny białhradzki režym i čałavieka, jaki im kiruje

Niekatoryja ličać hetaha čałavieka adzinym adkaznym za toje, što adbyvałasia dy adbyvajecca na terytoryi byłoj Juhasłavii. Dyk chto jon, Słabadan Miłošavič?

Adnoj hadziny chopić, kab dabracca na mašynie ź Białhradu da nievialičkaha miastečka Pazarevač, znakamitaha svajoj turmoj, dzie paśla druhoj suśvietnaj vajny ŭtrymlivali antykamunistaŭ. Baćki budučaha serbskaha prezydenta — pravasłaŭny śviatar dy školnaja nastaŭnica — pierajechali ŭ Pazarevač z Čarnahoryi. 22 žniŭnia 1941 hodu, praz hod paśla pierajezdu, u ichnaha syna Barysłava źjaviŭsia brat Słabadan. Serbija ŭžo była akupavanaja nacystami paśla pieravarotu, zarhanizavanaha serbskimi aficerami. Jany skinuli ŭrad dy anulavali damovu ab neŭtralitecie krainy. Hitler zreahavaŭ imhnienna — stalicu Serbii razbambavali, i chutka ŭsia Juhasłavija była akupavanaja niamieckimi, italjanskimi, vuhorskimi dy baŭharskimi vojskami. Praź niekalki miesiacaŭ u Serbii pačalisia ažno dva paŭstańni. Suprać nacystaŭ uźnialisia manarchisty, jakimi kiravaŭ Michajłavič, dy kamunisty na čale ź Cita. Nieŭzabavie pamiž imi pačałasia hramadzianskaja vajna, jakaja chutka zachlisnuła Čarnahoryju razam z Bośnijaj i Hiercahavinaj. U časie druhoj suśvietnaj vajny zahinuła ad 700 da 800 tysiačaŭ juhasłavaŭ. Samaje žachlivaje ŭ tym, što bolšaść ź ich zabili nie nacysty, a sami suajčyńniki.

Mirjana Markavič, žonka Słabadana Miłošaviča — dačka taho času. Jaje maci, jakaja pachodziła z zamožnaj siamji dy vyvučała francuskuju movu ŭ Białhradzkim universytecie, zakachałasia ŭ studenta, što zajmaŭ vysokuju pasadu ŭ nielehalnaj kamunistyčnaj partyi. U 1942 hodzie ŭ ich naradziłasia dačka Mirjana (ci Mira, jak jaje jašče nazyvajuć). Chutka jaje adpravili da babki ź dziedam u Pazarevač, kab maci mahła patajemna praciahvać partyjnuju pracu. Adnak u 1943 hodzie maci Miry aryštavała hestapa. Paśla taho, jak niemcy pačali adnaho za adnym aryštoŭvać partyjnych kiraŭnikoŭ, zahavaryli pra jaje zdradu. Kamunisty śćviardžali, što maci Mirjany rasstralali nacysty, ale šmat chto nie daje viery hetaj versii: chutčej za ŭsio, jaje zabili «tavaryšy», a praŭdu pra zdradu vyrašyli zamoŭčvać, kab abaranić jejnaha kachanka, jaki ŭžo staŭ hienerałam dy hierojem vajny.

Miłošaviču było čatyry hady, kali kamunisty pryjšli da ŭłady. Jon ros u hady niščynicy, teroru kamunistyčnaj palicyi dy tatalnaj prapahandy. Jahonaja maci ŭstupiła ŭ partyju. Baćka, jakoha ŭžo pazbavili śviatarskaha sanu, nie ŭstupiŭ, kinuŭ siamju dy viarnuŭsia ŭ Čarnahoryju, dzie staŭ vykładčykam rasiejskaj movy. Adnolkava, vidać, baćki Słabadana zrabili tolki adnu reč — pajšli z žyćcia, sami sabie zrabiŭšy śmierć. Baćka zastreliŭsia paśla suicydu jahonaha vučnia, jakoha jon zavaliŭ na ispycie. Čamu raźvitałasia z žyćciom maci, zastajecca nieviadomym.

Miru taksama kinuŭ baćka. Jon zavioŭ novuju siamju, a dačku pakinuŭ na dziadoŭ u Pazarevačy, bačyŭ jaje tolki zredku dy asabliva nie hadavaŭ. Naturalna, Słabadan dy Mira ŭ škole trymalisia zaŭždy razam. Jana była bolš bojkaja, a jon saramlivy dy małazaŭvažny. U vasiamnaccać hadoŭ Słabadan pajšoŭ u kamunisty, siabroŭka pajšła za im. U Białhradzkim universytecie, dzie Słabadan vyvučaŭ prava dy sacyjalohiju, budučy kiraŭnik serbaŭ pačaŭ uzdymacca pa partyjnaj leśvicy praz studenckija arhanizacyi.

Miłošaviču šancavała ŭ karjery. Praz try hady jon užo pracavaŭ na staŭcy ŭ partyi jak aktyvist, adkazny za idealahičnuju pracu. Jon chutka navučyŭsia tamu, što ŭ palitycy varta mieć bahataha sponsara, kab ruchacca napierad na fałdach jahonaha fraka. Sponsaram staŭ Ivan Stambalič, što pachodziŭ ź siamji starych kamunistaŭ. Stambalič prasoŭvaŭsia ŭharu nievierahodna chutka, i paśla vypusku z universytetu zrabiŭsia dyrektaram Dziaržaŭnaj enerhietyčnaj kampanii, ŭ 1975-m — premjer-ministram Serbii.

Patron nie zabyvaŭsia pra Miłošaviča, Słabadan zamianiŭ Stambaliča na pasadzie dyrektara Dziaržaŭnaj enerhietyčnaj kampanii i, narešcie, zrabiŭsia prezydentam Beobanka, najbujniejšaha dziaržaŭnaha banku. Pry kancy 80-ch Miłošavič zrabiŭsia kiraŭnikom uradu zamiest Stambaliča, pryčym skinuŭšy svajho nastaŭnika šlacham machinacyjaŭ.

Jak atrymałasia, što jahonaja kampartyja, jakaja tolki što zaklikała da jadnańnia pracoŭnych usiaho śvietu, vokamhnienna pieratvaryłasia ŭ šavinistyčnuju supołku? Bo Miłošavič i ŭładny klan, na čale jakoha jon staić, pastanavili luboj canoj utrymać uładu. Prosta kantrolu specsłužbaŭ nad krainaj i manapolii na ŚMI brakavała, tre było jašče idealahičnaje abhruntavańnie. A jakoj jakaści — kamunistyčnaje ci šavinistyčnaje — nia tak im, zrešty, było istotna. Pad ruku trapiłasia ideja Vialikaj Serbii, jana j pryhadziłasia. Zachacieŭšy stać Vialikimi, serby stracili ŭsio, što mahli: Krainu, Słavoniju, Bośniju, Kosava, Čarnahoryju. Tolki Miłošavič zastaŭsia im.

Aleś Kudrycki