Siarhiej Abłamiejka. Katalonskija padabienstvy

Siarhiej Abłamiejka

Katalonskija padabienstvy

U Katalonii nia dumajecca pra Servantesa... Tut hory... I vadzianyja młyny zamiest vietrakoŭ.

Uzdoŭž mora ŭ kurortnych miastečkach Katalonii - pramenady z prysadami: palmy dy platany. Sieŭ pad platanam. Za śpinaju, padajučy, šarhacić liście. Dumaju, červień, a liście padaje. Paviarnuŭsia - z bujnych halinaŭ u kronie platana padaje kara...

Chruščy ŭ Katalonii mažniejšyja za biełaruskich.

Jak i ŭ brudnym pavietry nad Mienskam, u niebie pry bierazie Mižziemnaha mora ŭ Katalonii amal nie vidać zoraŭ. I heta pry tym, što abłokaŭ niama ni ŭdzień, ni ŭnačy.

Jak i bolšaść biełarusaŭ, bolšaść kataloncaŭ - ludzi nievysokija. Jany mažnyja, dziabiołyja, tvary ŭ ich bujnyja i šyrokija, suadnosiny pamieraŭ hałavy i tułava - jak u nas, heta značyć, hałava adnosna cieła bolšaja, čym u astatnich eŭrapiejcaŭ.

Kataloncy jaduć padobnyja ź biełarusami stravy. Jak i ŭ nas, śvininu nia vendziać, ale vialać. Idzieš pa vulicy, a ŭ voknach kramaŭ - biaskoncyja kumpiaki dy palandvicy. I smak toj samy, i, asabliva, charakterny padćviły pach, niby u sialanskaj kamory niedzie pad Miram. Naturalna, što i kaŭbasy nia vendžanyja, a vialenyja, zaćviłyja. Słavutaja paella z marskich praduktaŭ i rysu - bolš dla turystaŭ, a sami kataloncy vielmi lubiać śvininu, trusoŭ, kurej, što dobra vidać ź ichnych pastavaŭ.

Katalonskija mužčyny lubiać toŭstych žančyn. Bo inšych nia majuć. Zrazumieła, čamu kataloniec Salvador Dali malavaŭ takich ciažkich kabietaŭ i čamu pabraŭsia z takoj ža francužankaj Halaj.

Kataloncy z tvaru - mienš smuhlavyja za hišpancaŭ, majuć śviatlejšyja vałasy i vielmi nia lubiać bai bykoŭ - karydu. Heta - zvyčaj kastylcaŭ. Ale areny majuć - dla haściej i miascovych hišpancaŭ.

Zamiest karydy kataloncy lubiać tančyć sardanu - svoj nacyjanalny taniec. Biarucca za ruki i ŭ takt muzycy robiać kroki ŭzad i ŭpierad. Kali chto viedaje, jość i ŭ nas taki taniec...

Jak i biełaruskija sialanie pa-rasiejsku, katalonskija viaskoŭcy nia nadta ŭmiejuć havaryć pa-hišpansku. Siaredniaje pakaleńnie ich, kali treba havaryć pa-hišpansku, havoryć na trasiancy, a starejšyja - hišpanskaj nia viedajuć naahuł.

Katalonskaja mova nia maje ničoha supolnaha z hišpanskaj, jana svajačka pravansalskaj havorki. Usio prosta. Jak na Zachodnim Paleśsi. Ci amal tak.

U turystyčnych daviednikach možna pračytać, što ŭ hišpanskaj i katalonskaj - 60 adsotkaŭ supolnaj leksyki. Heta hišpanskaja intryha. U anhielskaj i francuskaj - 70 adsotkaŭ supolnaj leksyki, a movy roznyja.

Praz 40 hadoŭ dyktatury Franka, kali katalonskaja mova i kultura byli pad zabaronaj, tolki katalickaja carkva karystałasia katalonskaj movaj jak aficyjnaj. Nichto nie źviartaje ŭvahi na hetuju asablivaść katalictva... Dobra kataloncam - jany adnoj viery.

Darožnyja ŭkazalniki na aŭtatrasach - dźviuchmoŭnyja: spačatku pa-katalonsku (Sortida - vychad, źjezd), a paśla pa-hišpansku (Salida); a voś u Barselonie časta - tolki pa-katalonsku. Nadpisy na vakzałach - dźviuchmoŭnyja: pa-katalonsku i pa-hišpansku. Nazvy ŭstanovaŭ u Barselonie - pa-katalonsku. U metro i ciahnikach prypynki abviaščajuć na dźviuch movach. Jedzieš u metro - dźvie movy, jak u Biełarusi na vakzałach. «Drobnaje niepadabienstva»: Katalonija - pravincyja Hišpanskaha karaleŭstva, a Biełaruś...

U katalonskich pryharadnych elektryčkach, jakija tut nazyvajuć fanikulorami, praz uvieś čas ruchu z dynamikaŭ hučyć klasyčnaja muzyka. Za hadzinu, jakuju ja prajechaŭ na fanikulory, ja pačuŭ tvory Ełha, Čajkoŭskaha i Betchovena.

Jak i biełarusy, kataloncy šukajuć svaju daŭninu ŭ kieltaŭ i vyvodziać siabie ad ich.

Jak i biełaruskija, staryja katalonskija harady dy miastečki zabrukavanyja nie časanym kamianiom, a hłyžami.

U Katalonii - architekturnaja raskoša. Jość cełyja harady, abličča jakich nie mianiałasia z CHII st. - sucelnaja ramanika. I suśvietnaje bahaćcie. Katedralny sabor Śviatoj Dzievy Maryi ŭ Žyronie, naprykład, maje samy šyroki ŭ śviecie hatycki nef.

U architektury starych budynkaŭ Barselony - niaŭłoŭny ŭpłyŭ musulmanstva, niahledziačy na toje, što Katalonija paźbiehła 500-hadovaha arabskaha panavańnia, što zaznała ŭłasna Hišpanija.

Dzivosny spłaŭ hotyki i ŭschodu. Jak u nas, u kaściole Śviatoj Hanny ŭ Vilni...

Cikava, ci dumaŭ katalonski architektar Antoni Haŭdzi, stvarajučy ŭ Barselonie svoj znakamity na ŭvieś śviet kompleks-chram Śviataja Siamja (Sagrada Familia) ŭ styli neahotyki, pra arabaŭ, musulmanstva dy ichnyja ŭpłyvy? Nia viedaju. Ale, błukajučy pa kompleksie, jaki jašče i zaraz budujecca, ja pierakanaŭsia, što «apłaŭlenaja hotyka Haŭdzi» pieramiažajecca ŭ im z absalutna arabskimi matyvami. Jak i ŭ słavutym parku Mihiela.

Sant Džoan (Sant Joan) - katalonskaje Kupalle. U noč z 23 na 24 červienia pa ŭsioj Katalonii palać kupalskija vohniščy, skačuć cieraź ich i tančać nacyjanalnyja tancy. Ličycca, što toj, chto pieraskočyć cieraz kupalskaje vohnišča, budzie ceły nastupny hod mieć dobraje zdaroŭje. U kupalskuju noč ja prajechaŭ na aŭcie 50 kilametraŭ uzdoŭž uźbiarežža i ŭbačyŭ mnohija dziasiatki takich vohniščaŭ. Niekatoryja ź ich dasiahali 6-8 metraŭ u dyjametry i navat bolš. Noč była śviatlejšaju... Dla niekali padbitych rasiejcami biełarusaŭ cikava daviedacca, što kastylcy (astatnija hišpancy) Kupalla nie śviatkujuć...

Kupallem padabienstva biełaruskaj sytuacyi z katalonskaj nie vyčerpvajecca. U 1137 hodzie niezaležnaje hrafstva Katalonija abjadnałasia z Arahonskim karaleŭstvam, u vyniku čaho ŭźnikła mocnaja katalonska-arahonskaja dziaržava, dzie kataloncy daminavali. Hetaja dziaržava ŭ 1469 hodzie praz dynastyčny šlub Ferdynanda Arahonskaha ź Izabełaj Kastylskaj traplaje ŭ skład Hišpanii... Pra Jahajłu, Jadvihu dy Kreva zhadvać zališnie...

Niepadabienstva. Padbitych kataloncaŭ ceły čas nibyta padtrymlivali na paŭnočnym uschodzie (!) francuzy, ale, «u adroźnieńnie ad biełarusaŭ», jany ŭ skład Francyi nia trapili... Cikava, ci los ich u Hišpanii nia moža być madellu mahčymaha losu Biełarusi ŭ Rečy Paspalitaj? Napeŭna, nie. Chacia hetyja losy blizkija ŭ svajoj niadoli. U XVIII st. kataloncy zaniali nia toj bok (bok Habsburhaŭ) u vajnie za hišpanskuju spadčynu, za što byli pakaranyja Filipam V — jon pazbaviŭ ich aŭtanomii i zabaraniŭ katalonskuju movu.

Časavaje padabienstva z BNR u XX st. U 1914 hodzie kataloncy abvieścili svoj urad, jaki byŭ razhromleny hišpanskaj dyktaturaj Ryvery ŭ 1923 hodzie.

Niepadabienstva. 40 adsotkaŭ šaścimiljonnaha nasielnictva Katalonii - hišpancy, i hetyja hišpancy siońnia aktyŭna vyvučajuć katalonskuju movu i addajuć svaich dziaciej u katalonskija škoły, kab tyja mahli pastupić u VNU i mieć budučyniu ŭ Katalonii. A ŭ Biełarusi viedama što. Pry hetym Katalonija - adna z 17 pravincyjaŭ Hišpanii, a Biełaruś...

Prychilniki niezaležnaści jość siońnia ŭ parlamencie pravincyi. Zdajecca, praz 20-30 hadoŭ u Hišpanii buduć prablemy, niahledziačy na toje, što sioleta Bił Klintan pryvodziŭ kataloncaŭ i bretoncaŭ u jakaści prykładu «razumnych mianšyniaŭ» u Eŭropie. Kataloncy, zrazumieŭ ja, jašče i dalnabačnyja.

U plažnym žviry - pałoŭka słaniečnaj siemki. Zhledzieŭ i padumaŭ: vo, našyja ludzi kudy dabralisia. Až paśla ŭbačyŭ, jak katalonskaja moładź, siedziačy na łaŭkach uzdoŭž prymorskaj pramenady, zaŭziata łuskaje siemki. Pajšoŭ u kramu, a tam ich poŭna: sušanyja, prosta smažanyja, smažanyja salonyja, mocna salonyja, u roznych fasoŭkach i h.d. U krainach Centralnaj Eŭropy siemki pradajucca łuščanyja, u Katalonii - jak u nas.

Dobra, što ŭ škole vučyŭ hišpanskuju. Prynamsi adroźnivaju, kali na jakoj movie havorać. Spytaŭsia pa-anhielsku (pa-hišpansku nie vypadała) u adnaho ŭładalnika kramy, na jakoj movie jon razmaŭlaje ŭdoma.

- Pa-katalonsku, viadoma, - adkazaŭ toj. - Hišpanskaja - heta Franka! - I hrebliva patres palcami...

U vielizarnym pavodle pamieraŭ barselonskim muzei Pikasa, jaki nia byŭ kataloncam, usie nadpisy pa-katalonsku. Kažuć, hišpancy kryŭdujuć...

U katalonskich hatelach (čatyry zorki!) pierad śniadankam peŭnaja katehoryja turystaŭ biažyć da basejnaŭ i ściele ručniki na tapčany ŭ lepšych, soniečnych miescach, kab byli ŭžo zaniatyja. «Peŭnaja katehoryja» - rasiejskamoŭnyja. Jany (i jašče palaki) nia jduć da mora, a tolki dniami praležvajuć la basejnaŭ. Pytańnie - ci varta było jechać u Hišpaniju? - rytaryčnaje. Sprava, vidać, u pryhožych filmach, dzie pryhožaja publika płavaje ŭ pryhožych basejnach i pje džusy z pryhožych kielichaŭ...

Vino nia tannaje. Možna znajści dobraje. Asabliva smakuje biełaje kupažnaje. Naprykład, kupaž pryvyčnaha Chardonnay z dahetul nieviadomym mnie Parellada. U pryvatnaj kramcy siaredniaviečnaha horadu Besału ja znajšoŭ ekskluzyŭnuju butelku miascovaha čyrvonaha - na śviatło było vidać, jak farbujecca jaho sińniu zialonaje škło plaški, i... nie kupiŭ. Nie chaciełasia nasić ceły dzień z saboj, dumaŭ, budzie niešta takoje i la mora... Paśla na ŭźbiarežžy kupiŭ i nie adnu čyrvonaha, i daražejšyja, ale takoha nie znajšoŭ i dahetul pierakanany, što ŭ toha i «nos», i «jazyk» byli lepšyja. Kali vybirajecie vino i vybrali, kuplajcie adrazu.

Katalonskaje piva Estrella Damm akazałasia lepšym za moj ulubiony česki Staropramen.

U barach prymorskich miastečak Katalonii prastytutki bolš pryhožyja, čym, naprykład, u Prazie. Zrešty jany mohuć być pražankami, jakija vyjechali na leta da mora na zarobki - češki ŭ Čechii amal nie pracujuć. Niepadabienstva. U Biełaruś putany na zarobki nia jeduć.

Lublu słuchać hitaru flamenka. Virtuozy suśvietnaha ŭzroŭniu nia viedajuć, zvyčajna, nivodnaj noty...

Na kancercie tancavalnaha hurtu andaluskich cyhanoŭ ja, zdajecca, zrazumieŭ samuju važnuju asablivaść hišpanskaha tancu - jaho nieskančalnaść. Dziasiatki kulminacyjaŭ i dziasiatki finałaŭ pry bieśpierapynnym naroščvańni tempu. Nu i plus - pyrski impetu z čarniavych vačej tancoŭščyc.

Kolki b nam hadoŭ ni było, my ŭsio roŭna robim pamyłki. Maja katalonskaja pamyłka - vyjezd u mora na skutery padčas štormu. Žyvy ja zastaŭsia, ale žonka, pastaviŭšy kameru na nabližeńnie, źniała na videa moj spałatnieły tvar…

Pieramoha materyjalnaha nad duchovym. My spaźnilisia na aŭtobus z ekskursijaj u muzej Pikasa, bo jeli ŭ restaracyi zasmažanych na vuholli lanhustaŭ.

Daroha dadomu. Pierasiakajem hišpanska-francuskuju miažu, jakaja dzielić tut kataloncaŭ z kataloncami - jany žyvuć i ŭ prylehłych rajonach Francyi. Pa darozie na Lijon pierad pavarotam na Tuluzu apošni raz kidajem vokam na prybiarežnyja marskija zatoki, jakija ciahnucca tut na dziasiatki kilametraŭ. Pamiž imi daloka ŭ mory lažać zasielenyja kosy, jakija pryhoža milhaciać ahniami siarod viečarovaha marskoha sutońnia. Kirujemsia na poŭnač, u Čechiju, da narodu, jaki ŭśled za niekalkimi spartovymi kamentatarami paśla niespraviadliva pryznačanaha 11-metrovaha ŭdaru ŭ bramu českaj zbornaj na futbolnym čempijanacie Eŭropy abvieściŭ siabie «eŭraskieptykam» i pačaŭ surjozna pisać dziasiatkami listy ŭ hazety z zaklikami nie ŭstupać u Eŭrapiejski Sajuz. Maŭlaŭ, našto nam taja Eŭropa, kali eŭrapiejskija sudździ addajuć pieravahu halandcam...

Jedučy praz Francyju i kantaktujučy z francuzami tolki ŭ hatelach, restaracyjach i kramach, u pryncypie, nie pahadžaješsia z Arturam Šapenhaŭeram, jaki ŭ minułym stahodździ napisaŭ: «U niekatorych častkach śvietu vodziacca małpy, u Eŭropie - francuzy. Adno druhoha vartaje». Ja b napisaŭ inakš - u kožnaha ŭ Eŭropie svaje małpy... Zatoje z peŭnaściu možna skazać, što klimat i pavietra ŭ Francyi - najlepšyja ŭ śviecie.

Praha-Katalonija-Praha
červień-lipień 2000 h.