Andrej Žulevič. Ziamlak z Paryžu

 Ziamlak z Paryžu

U čaćvier u Skarynaŭskim centry adbyŭsia kruhły stoł “Ježy Hiedrojc i Biełaruś”, zadumany jak symbaličnaje viartańnie Ježy Hiedrojca na radzimu ŭ Miensk, dzie jon zrabiŭ kaliści svaje pieršyja kroki, pračytaŭ pieršyja knižki i ŭpieršyniu zadumaŭsia pra svajo žyćciovaje pryznačeńnie.

Pra tuju epochu ŭ jahonym žyćci ciapier mała što viadoma. Hiedrojc nie ličyŭ nieabchodnym kłapacicca pra budučyja bijahrafii. Zachavalisia źviestki, što jahony dzied vymušany byŭ pradać radavy falvarak niedaloka ad Śmiłavičaŭ, a baćka pracavaŭ u Miensku aptekaram. Baluča mienčukam, što nivodnaja z vulicaŭ, dzie jon biehaŭ dziciem, nie zaviecca ciapier jahonym imiem! Prytym što Litva daŭno ŭžo abviaściła Hiedrojca svaim hanarovym hramadzianinam, zvažajučy prosta na prysutnaść litoŭskaje kryvi ŭ žyłach jahonych prodkaŭ.

Hiedrojc pieršym z zamiežnikaŭ uźniaŭ pytańnie pra niezaležnaść Biełarusi. Jon dapamahaŭ našym navukoŭcam. Vydavaŭ časopis, u jakim znachodziłasia miesca dla biełaruskaj prablematyki. U svaich listavańniach zapładniŭ biełaruskich intelektuałaŭ idejami i prajektami, jakich z hakam chopić na nastupnyja 20 hadoŭ. A ŭ ciažkuju chvilinu, kali Biełaruski licej u Hajnaŭcy ciarpieŭ ad niastačy srodkaŭ, jakich brakavała navat na aciapleńnie, jon vypłaciŭ 15 tys. frankaŭ z svajoj ułasnaje kišeni i navat nie chacieŭ słuchać słovy padziaki.

Pra ŭsio heta bahata havaryłasia padčas kanferencyi. Značna mienš havaryłasia pra toje, što Ježy Hiedrojc nie paśpieŭ dla nas zrabić, choć i namahaŭsia. Hetuju temu zakranuŭ chiba tolki Aleś Ancipienka, dyrektar Biełaruskaha kalehijumu. Mienavita jon nahadaŭ prysutnym pra pryncyp nieidealahizavanaha myśleńnia – hety narožny kamień Hiedrojcavaha śvietapohladu. Nieidealahizavanaść i absalutnaja sumlennaść dazvalała jamu svabodna krytykavać kožny režym i kožny ŭrad. Dla jaho nie było vorahaŭ i chaŭruśnikaŭ; jon hladzieŭ na ŭsio adnymi vačyma i bačyŭ praŭdu, jakoj by balučaj hetaja praŭda ni była. Jon byŭ bieskampramisny i ŭ hetym sensie apalityčny; bo palityka – heta mastactva mahčymaha. Niechta ŭzhadvaŭ, jak u 1989 h., kali paŭstali słavutyja damoŭlenaści “kruhłaha stała”, što adčynili polskaj “Salidarnaści” darohu da ŭłady, Ježy Hiedrojc žorstka krytykavaŭ svaich siabraŭ-liberałaŭ za kampramis z kamunistami. Hety čałaviek zaŭždy maryŭ pra niemahčymaje, i akurat niemahčymaje dziŭnym čynam zbyvałasia. My ž marym tolki pra mahčymaje, naprykład – pra pomnik Ježy Hiedrojcu niedaloka ad “vuł.Hiedrojca”. Hetkaha pomnika my napeŭna dačakajem.

Andrej Žulevič