Very ABSEt

Very ABSEt

Zaniepakojenaja raźvićciom padziejaŭ u Biełarusi paśla listapadaŭskaha referendumu 1996 h., Pastajannaja rada ABSE ŭ vieraśni 1997 h. zaćviardžaje mandat kansultatyŭna-naziralnaj hrupy dla Biełarusi. Jana musiła “kansultavać” urad u pytańniach pabudovy demakratyčnych instytutaŭ i nazirać, kab Biełaruś vykonvała mižnarodnyja abaviazacielstvy.

KNH ABSE prybyła ŭ Miensk u krasaviku 1998 h. Jaje kiraŭnikom byŭ Hans-Hieorh Vik, 70-hadovy niamiecki dyplamat. U minułym — pasoł FRH u Iranie, SSSR, Indyi, pry NATO i kiraŭnik niamieckaj vyviedki BND. KNH viała kansultacyi z usimi palityčnymi siłami, a Vik nie prapuskaŭ nivodnaha bolš-mienš značnaha mierapryjemstva apazycyi.

Uviesnu 1999 h. adbylisia vybary ŭ miascovyja Saviety deputataŭ. Ad ABSE prysutničali niezaležnyja naziralniki. Pa vynikach nazirańnia misija ABSE robić vysnovu: “Vybary ŭ Biełarusi stracili svoj demakratyčny charaktar, stali palityčnym pracesam demanstracyi zdolnaściaŭ dziaržaŭnych strukturaŭ zabiaśpiečyć padtrymku vialikaj kolkaści nasielnictva i takim čynam dasiahnuć u jaho vačach demakratyčnaj lehitymnaści”.

U siaredzinie 1999 h. KNH ABSE vyłučvaje ideju vychadu z kanstytucyjnaha kryzysu šlacham pieramovaŭ. U červieni 1999 h. pa inicyjatyvie rabočaj hrupy PA ABSE pačaŭsia Bucharescki praces — palityčnyja kansultacyi pamiž liderami apazycyi i siabrami niaŭradavych arhanizacyj. U lipieni adbyvajucca kansultacyi pamiž Rabočaj hrupaj, KNH i Prezydenturaj u pytańni pačatku dyjalohu pamiž uradam i apazycyjaj. Meta — “pošuk dastatkovych supolnych padstavaŭ dla pryniaćcia zakonu dla praviadzieńnia svabodnych i demakratyčnych vybaraŭ z zabieśpiačeńniem dostupu apazycyi da ŚMI, stvareńniem parlamentu sa značnymi funkcyjami i paŭnamoctvami”. Kiraŭnik Rabočaj hrupy PA ABSE pa Biełarusi Adryjan Severyn sustrakajecca z Łukašenkam. Adbyvajecca heta napiaredadni 20 lipienia — skančeńnia prezydenckaha terminu Łukašenki pavodle Kanstytucyi 1994 h. Ale Severyn pra tuju datu maŭčyć. Udziačny prezydent Biełarusi abiacaje pravieści ŭ nastupnym 2000 h. spraviadlivyja j sumlennyja parlamenckija vybary.

21 lipienia ź Miensku praź misiju ABSE ŭ Litvu ŭciakaje Siamion Šarecki. 30 žniŭnia jon sustrakajecca ź Vikam. Apošni pakazvaje dakumenty ab pryznačeńni hrupy ad ułady na pieramovy z apazycyjaj. Šarecki ž kaža, što hrupa budzie ŭsiaho tolki kansultavacca z partyjami adnosna ŭdaskanaleńnia vybarčaj systemy. “Ni pra jakija pieramovy prezydent nikoli nia dumaŭ, KNH vydała žadanaje za sapraŭdnaje”, — kaža śpikier apošniaha Viarchoŭnaha Savietu.

Ale Šareckaha nia słuchajuć, i ŭ vieraśni 1999 h. pačynajucca “kansultacyi” ŭłady i apazycyi. Pasiarednikam vystupaje Vik. Najpieršaj, a ŭrešcie i apošniaj temaj na ich stanovicca aśviatleńnie pieramoŭnaha pracesu ŭ ŚMI. Łukašenka nieŭzabavie kasuje vyniki pieramovaŭ. Apazycyja zastajecca ŭ durniach. U joj śpieje niezadavolenaść Vikam, jaki, jak jana miarkuje, hulaje na baku ŭładaŭ.

Pradstaŭniki ABSE sprabujuć šukać raźviazańnia “biełaruskaha pytańnia” ŭ Rasiei. U červieni 2000 h. Severyn prosić Sielaźniova ab padtrymcy z boku rasiejskaj Dziaržaŭnaj Dumy dy asudžaje biełaruskija partyi za admovu ad udziełu ŭ vybarach.

U vieraśni 2000 h. kanferencyja ABSE ŭ Venie vyrašaje nakiravać na biełaruskija parlamenckija vybary techničnych naziralnikaŭ ad Biuro pa demakratyi i pravach čałavieka. U kastryčniku pačynajecca skandał vakoł “biełastockaj” zajavy Vika. U kuluarach kanferencyi ŭ Polščy jon byccam by zajaviŭ: “ABSE ciaham apošnich 6 hadoŭ viała palityku padšturchoŭvańnia Biełarusi da Rasiei, jakaja ŭstupiła na kurs demakratyzacyi, kab takim čynam demakratyzavać Biełaruś”. Vik paśla abvierhnie hetuju infarmacyju, ale chaładok niedavieru miž im i apazycyjnymi partyjami raście.

Tym nia mienš, kastryčnickija vybary pryznajuca niedemakratyčnymi i Vik kaža, što “Biełaruś nia vykarystała svajho šancu”. Dziejnaść KNH pačynaje dratavać Łukašenku. Jon vinavacić hrupu ŭ vydzialeńni 70 tys. dalaraŭ biełaruskaj apazycyi. KNH tłumačyć, što hrošy byli vydatkavanyja na “zabieśpiačeńnie nazirańnia za vybarami”. Nastup praciahvaje ministar Chvastoŭ: “U apošni čas KNH ABSE sprabuje stać samastojnym palityčnym ryčahom u Biełarusi, darma što heta nie praduhledžana mandatam misii”, — kaža ministar. Uviesnu 2001 h. Vik prapanavaŭ rasiejskim naziralnikam dziejničać u ramkach ABSE. U takim vypadku rasiejski bok nia zmoh by, pry najaŭnaści parušeńniaŭ, u separatnym paradku pryznać vyniki vybaraŭ. Takim čynam rychtujecca hleba dla pieramohi demakratyčnaha prarasiejskaha kandydata. U adkaz Łukašenka 4 vieraśnia na sustrečy z vybarcami ŭ Pałacy Respubliki abiacaje paśla vybaraŭ vysłać kiraŭnika KNH ABSE. Hety svoj namier jon paćviardžaje ŭ dzień vybaraŭ u hutarcy z pradstaŭnikom PA ABSE Kimam Kiljunenam. Vybary zastalisia niepryznanymi ŭ śviecie, nazirańnie z boku ABSE acaniła vybarčy praces jak niedemakratyčny. Tym nia mienš, paśla vybaraŭ biełaruskija ŭłady adychodziać ad adkrytaha supraćstajańnia. Jany razumiejuć, što varta pačakać zusim krychu, i Vik sa svaimi supracoŭnikami pajedzie sam, bo ŭ kiraŭnika misii skančajecca kadencyja, a ŭ astatnich vizy. Tak i stałasia.

Siarhiej Rak