Vodhuki i listy

Vodhuki i listy

Urastajučy ŭ demakratyju

Sp.Anatol Sidarevič zastaŭsia niazłomnym prychilnikam ihnaravańnia ciapierašniaj ułady. Jon z zaciataj paśladoŭnaściu zaklikaje nia mieć nijakich stasunkaŭ z Łukašenkam i jahonym atačeńniem. Navat nielha hladzieć u ich bok. U mianie asabista paśla pračytańnia jahonych vykryvalnickich tekstaŭ uźnikaje pytańnie: nu, a što my atrymajem ad hetkaha niepachisnaha supraćstajańnia? Tolki toje, što biełaruskaja kultura kančatkova zmarhinalizujecca i zrobicca subkulturaju małalikaj tusoŭki.

Ja taksama nie liču “Sovietskuju Biełoruśsiju” salidnaj hazetaj. Krytykujučy apazycyju, jana apuskajecca ŭ takuju bahnu chłuśni, što robicca ahidna. I voś u takoje vydańnie zaprašajuć na pracu žurnalistaŭ z demakratyčnych, niezaležnych ŚMI. Dziela čaho? Niaŭžo sp.Sidarevič dumaje, što ŭ “SB” i strukturach, jakija jaje kuryrujuć, nia viedajuć, chto taki Viktar Korbut? Viedajuć dobra. Ale prymajuć na pracu. Nia dumaju, što ŭ Jakuboviča atrymajecca zrabić ź jaho druhuju Maślukovu. Zastajecca mierkavać, što “SB” vyrašyła pacichu mianiać svoj imidž i napramak. A toje ŭžo surjozna. Naŭrad ci hetkaje rašeńnie pryniaŭ asabista hałoŭny redaktar. U vieraśni na staronkach hazety źjavilisia interviju z Adamam Hlobusam, Lavonam Volskim, jakoha tut nazyvajuć hałoŭnym šoŭmenam Biełarusi, aktoram Jurjem Žyhimontam, kiraŭnikom samaha nacyjanalna-patryjatyčnaha rycarskaha klubu Biełarusi “Kniažy huf” Chviedaram Michiejevym i h.d. Pryčym nia Korbut tyja materyjały rabiŭ.

Sp.Sidarevič moža z chodu asprečyć: padkuplajuć biełaruskuju tvorčuju intelihiencyju. Dziela čaho? Bo jość skobielevy, miatlickija… Navošta im “nacmien” Volski?

Sp.Sidarevič, treba mierkavać, prychilnik demakratyčnaj nacyjanalnaj revalucyi. Ci to ŭ vyhladzie pieramohi na prezydenckich vybarach, ci to bolš hvałtoŭnaj źmieny režymu. Mnie asabista nia vierycca ni ŭ adzin z hetych varyjantaŭ. Prynamsi, u najbližejšyja 10–15 hadoŭ. Zastajecca inšy šlach – urastańnie ŭ nacdemakratyju, santymetar za santymetram. Hetkaja paśladoŭnaja evalucyja. Pry hetym biełaruščyna musić być vyšejšaja za razborki režymu ź Labiedźkam abo prablemy biełaruskaj sacyjał-demakratyi. Nielha nacyjanalnuju kulturu rabić zakładnicaj palityčnaj baraćby. Bo siońnia palityki i niezaležnyja žurnalisty dapisalisia da taho, što Mikoła Kuźmič zrabiŭ kiepskuju spravu, stvaryŭšy analah Kryža Eŭfrasińni Połackaj. Maŭlaŭ, toje adbyvałasia pad pratekcyjaj režymu j pracuje na jahony imidž. Tady treba zhanić i pracu Česłava Seniucha, jaki pierakłaŭ Kołasavu “Novuju ziamlu” na polskuju movu. Bo, pa-pieršaje, toj pierakład vydali knihaj u biełaruskim dziaržaŭnym vydaviectvie, treba mierkavać, z dazvołu Minkultu. Pa-druhoje, sp.Seniucha sioleta aficyjna zaprasili ŭ Mir na Dzień biełaruskaha piśmienstva. Napeŭna, pazvońvaŭ kiliškami ź ministrami. Dyk što, nie pryznajem i pracu šanoŭnaha varšaŭskaha pierakładčyka, jaki “zaplamiŭsia” suviaźziu z režymam?

Vysnova vynikaje prostaja: nielha z palityčnym draŭlanym metram abmiervać kulturnickuju “tkaninu”. Nia ŭ kramie toje robicca i nie ŭ manufaktury. A “partyjny sačyniciel” Šamiakin hetak ža nam darahi, jak i ŭčorašniaja Savieckaja Biełaruś. Bo ź jaje my ŭsie vyjšli.

Aleś Arkuš, Połacak

Vandroŭka ivacevickich unijataŭ

U ahniavy i kryvavy vierasień 1942 h. niamiecka-fašysckija akupanty, pravodziačy aperacyju “Bałotnaja lichamanka”, zahubili 676 žycharoŭ i spalili ŭsie 164 dvary vioski Babrovičy, što na Ivaceviččynie. Na Babrovickija mohiłki, dzie pachavany astanki achviaraŭ fašyzmu, pryjechali ivacevickija hreka-kataliki. La ŭnijackaha kryža ajciec Ihar (Kandraćjeŭ) pravioŭ malebien.

Viartajučysia nazad, ivacevickija parafijanie spynilisia ŭ Cielachanach la zakinutych katalickich mohiłak, dzie pachavany śviatar Babrovickaj hreka-katalickaj carkvy ajciec Balasłaŭ Pačopka – adzin z tych rupliŭcaŭ, što stajali la vytokaŭ adradžeńnia ŭnijactva na Paleśsi. U Babrovičy jon pryjechaŭ u 1926 h. U 1930 h. parafiju naviedali biskupy Zyhmunt Łazinski i Mikałaj Čarniecki. Paźniej pad kiraŭnictvam a.Pačopki sialanie zbudavali ŭ vioscy novuju carkvu, jakaja padčas karnaj aperacyi fašystaŭ na dziva ŭsim acaleła.

Savieckaja ŭłada jak mahła ździekavałasia sa śviatara, usialak pieraškadžajučy jaho dziejnaści. U 1940 h, jak kažuć ludzi, jaho mocna źbili balšaviki, ad čaho jon źloh u špital i tam pamior. Pachavaŭ u Cielachanach ajca Pačopku probašč miascovaj katalickaj parafii ksiondz Tarnaturski. Carkvu ŭ Babrovičach spalili “haspadary” savieckaha žyćcia. Z kaściołu ŭ Cielachanach zrabili skład, a paśla – kinateatar. Katalickaje žyćcio ŭ hetych miaścinach zahłuchła.

Namahańniami staršyni Ivacevickaj parafii Žyrovickaj ikony Maci Božaj sp.Viačasłava Harčakova i byłych parafijanaŭ z Babrovičaŭ udałosia adšukać na katalickich mohiłkach u Cielachanach dakładnaje miesca pachavańnia a.Balasłava Pačopki. Jano niepadalok ad mahiły maci maršała Kanstancina Rakasoŭskaha. Tut ivacevickija hreka-kataliki pastavili kryž z proźviščam śviatara i datami jaho žyćcia. Ajciec Ihar pamaliŭsia. Niemudrahielistaja melodyja malitvaŭ płyła byccam ź dziacinstva – z kudy bolš dalokich časoŭ, zhublenych nami ŭ mituśni roznych revalucyjnych padziejaŭ. Hublać lahčej, čym nabyvać. Sychodzić praściej, čym viartacca. Ale toje, što apłačana dušoj, zastajecca z nami nazaŭždy.

Aleś Łaŭraniuk, Ivacevičy

Bahuševič viarnuŭsia ŭ Śvirany

Paŭtornaje ŭšanavańnie pamiaci Franciška Bahuševiča adbyłosia ŭ Śviranach jakraz pierad pačatkam novaha navučalnaha hodu — 31 žniŭnia.

Memaryjalnaja šylda ŭ honar F.Bahuševiča była ŭstalavanaja ŭ Śviranach jašče ŭviesnu. Tady ź Miensku pryjaždžała delehacyja na čale z Uładzimieram Sodalem, pra mierapryjemstva pisałasia ŭ presie. Ale heta nie spadabałasia polskaj palityčnaj arhanizacyi “Akcyja vyborča palakaŭ na Litvie”, jakaja ŭbačyła tut pahrozu svajoj “palščyźnie”. Zhodna z vusnym rasparadžeńniem mera Vilenskaha rajonu Leakadzii Janušaŭskienie (jana ž pieršy namieśnik kiraŭnika polskaj partyi Litvy) vice-mer rajonu Taresa Paramonava i starasta sianiunii Leanarda Sapkievič zmusili haspadaroŭ šyldu źniać…

Praz palicyju memaryjalnuju došku ŭdałosia znajści.

Kiraŭnictva TBM Vilenščyny damoviłasia z haspadyniaj falvarku, kab na ścianie jejnaha domu ŭstalavać znojdzienuju šyldu. Voś heta i adbyłosia 31 žniŭnia 2002 h. Šyldu pryjšłosia mnie samomu viešać razam z redaktaram hazety “Ruń” Aleham Minkinym i haspadyniaj chaty. Da hetaha času jana pamalavała ścieny (šaloŭku), naahuł padrychtavałasia. I voś na ścianie ad vulicy hetaja šylda była ŭstalavanaja. Upryhožanaja jana čatyrma vazonami, jakija prezentavała siabroŭka TBM rasiejka Eŭfrasińnia Papova. A ŭviesnu pad memaryjalnaj doškaj haspadynia chaty sp.Stasia zrobić klumbu z kvietkami. Taksama zrobleny zachady, kab sioleta ŭ Śviranach byŭ zrobleny i kryž F.Bahuševiču.

Aficyjnaje ŭšanavańnie pamiaci F.Bahuševiča ŭ Śviranach planujem zrabić užo sioleta. Taksama patrebna ŭstalavać adpaviednuju došku i ŭ Rukojniach, dzie jaho chryścili, i ŭ Vilni na Konnaj vulicy, dzie kaliści žyŭ F.Bahuševič.

Jury Hil, Vilnia

Vaha

Niekalki dziasiatkaŭ čałaviek na Krapivienskim poli pad Voršaju 8 vieraśnia heta navat lepš, čym niekalki socień na praspekcie, jakich praz 15 chvilin pachapajuć dy adabjuć achvotu prychodzić tudy znoŭ. Chopić stavić metaj pakazać śvietu, što ŭ Biełarusi dyktatura. Heta i tak usim viadoma. Treba abudžać nacyjanalnuju śviadomaść.

Jaś Bałotny, Miensk

Viktaru Daniłavu — 75

29 vieraśnia ŭnijackaja supołka Horadni adznačyła 75-hodździe dekana Biełaruskaj hreka-katalickaj carkvy a.Viktara Daniłava. Na sustrečy, jakuju ładzili vierniki, prysutničaŭ apostalski vizytatar dla biełarusaŭ — hreka-katalikoŭ ajciec Siarhiej Hajek.

U 1948-m hodzie Viktar Daniłaŭ atrymaŭ dva terminy za antysavieckuju dziejnaść i adbyŭ u stalinskim lahiery siem z pałovaj hadoŭ. Padčas znachodžańnia za kratami jon pryniaŭ chrost, a paźniej, vyjšaŭšy na volu, skončyŭ seminaryju ŭ Lvovie i zrabiŭsia śviatarom.

Z 1967 h. ajciec Daniłaŭ pierajechaŭ žyć u Horadniu. Paśla śmierci ŭ 1998-m protapreśvitera Biełaruskaj hreka-katalickaj carkvy Jana Matusieviča ajciec Viktar staŭsia dekanam carkvy. U červieni 2000 h. jon udzielničaŭ u Suśvietnym eŭcharystyčnym kanhresie, byŭ uźviedzieny ŭ san protapreśvitera i mieŭ asabistuju sustreču ź Janam Paŭłam II.

Unijackuju supołku ŭ Horadni a.Viktar arhanizavaŭ u 1992-m. Štohod vierniki vypraŭlajucca na sustrečy z unijatami inšych krainaŭ. Tak, naleta jany pajeduć va Ŭkrainu, u Čarnaŭcy, na śviatkavańnie 110-j hadaviny patryjarcha Ŭkrainskaj unijackaj carkvy Vosipa Ślapoha.

Andrej Mialeška, Horadnia

Sprava nia ŭ trenerach

Pračytaŭ u “NN” ad 13 vieraśnia natatku “Małafiejeŭ ci nie Małafiejeŭ”, i kryŭdna stała za biełaruski futboł i biełaruskich treneraŭ. Čytajučy materyjał, možna pryjści da vysnovy, što ŭsie jany — fufło, sapraŭdnyja ž specyjalisty na Zachadzie, dzie Ferhiuson, Lipi, Fioler dy inš.

Nazavu niekalki trenerskich proźviščaŭ, kab abvierhnuć hetkija ŭjaŭleńni: Jury Puntus, trener “BATE”, flahmana našaha futbołu, i “maładziožki”, jakaja, u adroźnieńnie ad nacyjanalnaj zbornaj, pieramahła halandcaŭ; Siarhiej Saładoŭnikaŭ – jašče zusim małady specyjalist z haradzienskaha “Niomanu”; Anatol Bajdačny, jaki badziajecca ŭ pošukach svajoj kamandy pa Rasiei; Viačasłaŭ Akšajeŭ, što ź viciebskim “Lakamatyvam” adziny davaŭ adpor mienskamu “Dynama” ŭ pieršych čempijanatach krainy, a letaś pryvioŭ babrujskuju “Biełšynu” da čempijonstva; Valery Stralcoŭ, šery kardynał biełaruskaha futbołu, niespraviadliva abražany sp.Šydłoŭskim. A śpis ža možna praciahnuć: Ludas Rumbucis, Anatol Jurevič, Andrej Zyhmantovič, Jakub Šapira i inš.

Adkaznaść za parazy biełaruskich klubaŭ na mižnarodnaj arenie lažyć najpierš nie na trenerach, a na futbolnych čynoŭnikach. Jašče adna pryčyna – fatalnaje biezhrašoŭje. Pakul finansavańnie sportu nia budzie kardynalna źmienienaje, raźličvać na pośpiech futbalistaŭ naiŭna. Kali zbornaja jašče što i vyciśnie dziakujučy lehijaneram, dyk našyja kluby zastanucca “chłopčykami dla bićcia” na eŭrapiejskaj arenie. Trenery ž źjaŭlajucca zakładnikami hetkaha stanovišča.

Što datyčyć palemiki vakoł Małafiejeva, to liču, što jon našaj zbornaj jašče nia raz dapamoža.

Źmicier Pankaviec, Kastryca (Barysaŭščyna)

A jak musić adpačyvać premjer?

Prahladajučy raniejšyja numary “NN”, ja zasiarodziła ŭvahu na natatcy, nadrukavanaj sa spasyłkaj na radyjo “Svaboda” ŭ №27 za 19 lipienia pad nazvaj “Navicki śpić za 100 dalaraŭ”.

Nie kamentujučy hetaha materyjału, chacieła b adrazu zapytać u aŭtara: a jak pavinny adpačyvać kiraŭniki našaj krainy? Jak by adpačyvaŭ jon sam u hetym vypadku? Niachaj adkaža. Ci, moža, jon trymajecca tezysu “Cyvilizavanym šlacham my nia pojdziem! Heta niachaj kiraŭniki ŭsich inšych krain adpačyvajuć pa-ludzku, a my budziem pa-praletarsku, bo ŭ nas svoj napramak”? A mo chopić kiravacca balšavickim lozunham “Chto nia z nami, toj suprać nas” i korpacca ŭ bycie kiraŭnikoŭ, vyšukvajučy nehatyŭščynu? Mo pryjšła para nie ckavać, a padtrymlivać prafesijnych pracaŭnikoŭ, jakija prynosiać karyść Biełarusi?

Treba pamiatać, što nielha addavać siły złu i pry hetym pažynać dabro. Cikava, jaki adpačynak dla kiraŭnikoŭ dziaržavy praduhledžvaje BNF u śvioj prahramie “Eŭradabrabyt”?

Raisa Prošyna, Mahiloŭ