Šostaje pašyreńnie Eŭropy

U vieraśni Niezaležny instytut sacyjalna-ekanamičnych i palityčnych daśledavańniaŭ pravioŭ apytańnie z metaj vyznačyć staŭleńnie biełarusaŭ da Eŭraźviazu. Bolš za 53% apytanych zhodnyja prahałasavać “za” dałučeńnie da eŭrapiejskaha sajuzu, 8% — rašuča “suprać”, a astatnija nia brali b udziełu ŭ hałasavańni ci nia zdoleli b adkazać na pytańnie.

Mroić nie zabaroniš, vaspanie, skaža infarmavany j daśviedčany čytač. Ale mienš čym za dva hady my miežavaćmiem z Eŭraźviazam. Łukašenka nie viečny, a hetaje susiedztva nam dadziena kali nie nazaŭždy, dyk nadoŭha.

Hałoŭnaja strava na stale

Apantany eŭfaryjaj ad chutkaje intehracyi ŭ Źviaz, udzielnik pres-kanferencyi deputataŭ polskaha Sojmu ŭ Eŭraparlamencie, raspaviadajučy pra stravy, jakija padavalisia na adnym z pryjomaŭ, zaznačyŭ, što deserty byli vuhorskija j kiprskija, ale hałoŭnyja stravy — polskija! Dy raptam dadaŭ: “Tak, panovie, my, palaki, — hałoŭnaja strava na stale EZ”! Hetaje niečakanaje paraŭnańnie vielmi słušnaje. Ź dziesiaci krainaŭ, jakija pavinny dałučycca da Źviazu ŭ 2004 h., Polšča ź jejnymi 50-ciu parlamentarami budzie samym upłyvovym hulcom, roŭnym Hišpanii. Nastupnaj pa značnaści siarod “neafitaŭ” stanie Rumynija, što ŭvojdzie ŭ Źviaz u 2007-m (33 deputaty).

Patasu ŭ pramovach polskich palitykaŭ dy hazetnych artykułach ciapier pamienieła. Palakaŭ bolš cikaviać nadzionnyja pytańni (finansavyja, praŭnyja ŭmovy dałučeńnia da EZ, kvoty na vytvorčaść pradukcyi), ciažkija pieramovy na zaklučnym etapie intehracyi. Cikavić taksama, ci musiać novyja siabry płacić adrazu 100% siabroŭskich składak abo atrymajuć u pieršyja hady palohku. Pradstaŭniki nacyjanalnych elitaŭ krain-kandydatak pabojvajucca “apynucca ŭ cieniu”, tamu ŭzvažvajuć kožnuju drabnicu ŭ pahadnieńniach z Bruselem.

“Za” i “suprać”

Pavodle źviestak “Eŭrabarometru” (sacyjałahičnaj słužby EZ), 61% hramadzianaŭ trynaccaci krainaŭ-kandydataŭ (razam z Tureččynaj) ličać, što “Eŭraźviaz — heta dobra”. U tych haspadarstvach, jakija sutyknulisia z ekanamičnymi ciažkaściami na šlachu da Eŭropy, absalutnaja balšynia kaža EZ “tak” (78% u Rumynii, 68% u Baŭharyi, 65% u Tureččynie). Hramadzianie ž tych dziaržavaŭ, što bolš-mienš adpaviadajuć “eŭrastandartam”, ź mienšaj achvotaj iduć u EZ (Polšča — 52%, Litva — 48%, Čechija — 43%, Estonija — 32%).

Tureckaje pytańnie

“Dałučeńnie Tureččyny — kaniec Eŭropy?” — artykuły z takim zahałoŭkam źjavilisia na pačatku listapada ŭ zachodnich vydańniach. Tam kamentavałasia vykazvańnie Valery Žyskar d'Estena (byłoha prezydenta Francyi j staršyni hrupy pa padrychtoŭcy Eŭrakanstytucyi) pra toje, što Tureččynie “niama miesca ŭ pašyranym Źviazie”. Bo 95% nasielnikaŭ krainy i jaje stalica znachodziacca pa-za Eŭropaj.

Eŭrakamisija — vykanaŭčy j častkova zakanadaŭčy orhan — zaznačaje, što nacyi, jakija majuć dałučycca da novaj paneŭrapiejskaj supolnaści, pavinny adpaviadać t.zv. “kapenhahienskim kryteram” — dasiahnuć peŭnych ekanamičnych pakaźnikaŭ dy zabiaśpiečyć demakratyčnyja svabody dla hramadzianaŭ. “Eŭrakraty” padkreślivajuć u kožnym dakładzie, što Tureččyna dasiahnuła prahresu (naprykład, skasavała śmiarotnuju karu), ale pytańnie z kurdzkaj mieńšaściu zastajecca. Dyj isnuje niebiaśpieka masavaje niekantralavanaje mihracyi turkaŭ u inšyja dziaržavy Źviazu paśla dałučeńnia krainy da EZ. Ź inšaha boku, eŭrapiejskaja elita baicca, što rasčaravanyja admovaj Zachadu tureckija vybarščyki hałasavaćmuć za “isłamskich ekstremistaŭ”. Tamu hetuju krainu, jakaja padała zajavu na dałučeńnie da EZ jašče ŭ 1987 h., trymajuć u “pieradpakoi” EZ, prapuskajučy biez čarhi ščaśliviejšych kankurentaŭ.

Miž tym, z kanfesijnymi razychodžvańniami Źviaz sutykaŭsia i raniej. U Eŭrapiejskuju supolnaść vuhalu j stali, stvoranuju ŭ 1951 h., spačatku ŭvachodzili šeść dziaržavaŭ ź pieravažna katalickim nasielnictvam. Takoje “pravatykanskaje” abjadnańnie vyklikała niedavier u pratestanckich Vialikaj Brytanii j Danii. Jany dałučylisia da hetaj zony volnaha handlu tolki ŭ 1973 h. Potym u supolnaść uvajšła pravasłaŭnaja Hrecyja (1981). Tamu stanovišča Turcyi nie bieznadziejnaje, tym bolš što tureckaja mienšaść Kipru ŭžo ŭ 2004 h. atrymaje “eŭraprapisku” razam z hrekami-kipryjotami.

Dzie kraj Eŭropy

Kali ja znajomlusia z zachodnimi eŭrapejcami, jany čaściakom pytajucca: “Vaša kraina – kandydat na ŭstup da Eŭropy”? U ichnym razumieńni Eŭropa atajasamlivajecca z Chaŭrusam. Naš ulubiony lozunh “Biełaruś — centar Eŭropy” moža spravakavać tam uśmieški na tvarach. U zachodnich medyjach terminy “Eŭropa Piatnaccaci” ci paprostu “Eŭropa” stalisia stopracentovymi adpaviednikami Źviazu. Pašyreńnie na ŭschod dazvalaje EZ amal lehitymizavać manapoliju na ŭžyvańnie hetaha brendu.

A što, staniecca z nami, Ukrainaj, Bałkanami? Nia treba być Nastradamusam, kab pradbačyć: kali adzin nieŭraŭnavažany palityk niečakana pačynaje vykazvać Bruselu znaki prychilnaści, heta nie aznačaje, što EZ imhnienna papaŭzie da jaho na kaleniach, kab tolki nie dapuścić adkryćcia “nieabsiažnaj” biełaruskaj miažy dla nielehalnych uciekačoŭ dy narkadyleraŭ. Paśla dałučeńnia novych čalcoŭ Źviaz budzie miežavać nia tolki ź Biełarusiaj, ale j z “eŭrapiejskim parachavym sklepam” — Bałkanami. Dyj mihranty dla EZ nia novaja prablema: cełyja karabli ich kirujucca z Paŭnočnaj Afryki j Albanii. Tamu Łukašenkavy pahrozy spravakujuć chiba ŭzmacnieńnie vizavaha kantrolu ŭ dačynieńni da prostych biełaruskich hramadzianaŭ.

Ukrainskaja madel eŭrapiejskaj palityki — “i vašym, i našym” — taksama zaśviedčyła svaju nieefektyŭnaść. Siońnia Kijeŭ ničoha nia robić, kab spravaj paćvierdzić ułasnyja zajavy pra dałučeńnie da eŭrapiejskich instytucyj. Ukrainskaje kiraŭnictva ŭpeŭniena kročyć aprabavanaj “baćkam” ściežkaj palityčnaje izalacyi — tolki ź niekatorym spaźnieńniem. Na apošnim samicie NATO ŭ Prazie Kučmu dali heta adčuć. Kali b udzielnikaŭ samitu pasadzili zhodna z anhielskim alfabetam, pobač z ukrainskim prezydetam, jakoha padazrajuć u niezakonnym handli zbrojaj z “vośsiu zła”, musiŭ by apynucca Toni Błer (United Kindom — aficyjnaja nazva Vialikaj Brytanii — i Ukraine pačynajucca z adnaje litary). Tamu vyrašna było karystacca francuskim pravapisam, dzie Abjadnanaje Karaleŭstva pieratvarajecca ŭ Royaume Uni. I Kučma apynuŭsia pobač z turkami.

EZ — nie sanatoryj

Niehledziačy na pryncyp salidarnaści pamiž siabrami EZ, na t.zv. “strukturnyja fondy”, ź jakich vydatkoŭvajucca srodki na pierabudovu ekanomik biednych rehijonaŭ (Valii, Sycylii, Andalusii j inš.), EZ — nie dabračynnaja arhanizacyja. Polšča, Vuhorščyna prykłali vializnyja vysiłki, kab pierabudavać svaje nacyjanalnyja ekanomiki. A reformy — heta zaŭždy trahiedyja dla peŭnych sacyjalnych hrupaŭ. Pryhadajem, jak aktyŭna pratestavali francuskija sialanie suprać dałučeńnia Hišpanii da EZ. Ale žadańnie dasiahnuć standartaŭ jakaści zahartoŭvaje j robić vytvorcaŭ bolš upartymi j upeŭnienymi, a palitykaŭ vučyć baranić svaje nacyjanalnyja intaresy, nastojliva patrabavać ad Brusela zakonnaje kvoty na vytvorčaść peŭnaj pradukcyi. Voś i polskija viaskoŭcy, pieršyja “achviary” blizkaha ŭžo abjadnańnia, jakija lamantavali byli pra straty j bankructva, nie znachodziać realnaj alternatyvy Eŭropie.

Dapamoha novym čalcam nia zrobicca niepamiernym ciažaram dla zachodnieeŭrapiejskich padatkapłatnikaŭ. Tak kali u 2001 h. kožny siabra EZ adličyŭ ŭ ahulnuju skarbonku 1,08% svajho VUP, dyk u 2002—06 h. hety pakaźnik nie pavinien pieravysić 1,27%. Da taho ž Zachad vielmi zacikaŭleny ŭ stvareńni ahulnaha rynku na paŭmiljarda spažyŭcoŭ z ahulnymi dla ŭsich subjektaŭ haspadarańnia praŭnymi praviłami hulni.

Biez vertykalaŭ

Kraina, što ŭvachodzić u Eŭraźviaz, musić admovicca ad žorstkaj centralizacyi ŭłady, pryniaŭšy pryncyp “subsidyjarnaści”, kali kožny aŭtanomny ŭzrovień ułady, orhany jakoj abirajucca, a nie pryznačajucca, maje u svajoj vyklučnaj kampetencyi tyja paŭnamoctvy, jakija jon efektyŭna vykarystoŭvaje z najbolšaj karyściu dla hramadzian. Nam niedastatkova budzie źmianić šyldy “vobłaść” i “rajon” na “kraj” ci “paviet”. Treba likvidavać “vertykal”, jakaja hatovaja paśla telefanavańnia “źvierchu” skazać “Tak jość!” i biazdumna vykanać luby zahad. Krainy-kandydatki prykłali vialikija namahańni, kab refarmavać i demakratyzavać miascovaje samakiravańnie.

Babilonskaja vieža

Zachad rychtujecca da intehracyi pavoli, z usioj svajoj spraktykavanaściu j racyjanalizmam. U časie prajektavańnia zali pasiedžańniaŭ novaha budynku parlamentu ŭ Strasburzie byli praduhledžanyja fateli dla novych parlamentaroŭ. Zahadzia pačali rychtavać pierakładčykaŭ z krainaŭ-kandydataŭ. Usio ž taki 12 novych pracoŭnych movaŭ u dadatak da 11-ci najaŭnych. Babilonskaja vieža! Pesymisty, bajučysia źnižeńnia jakaści pierakładaŭ, prapanoŭvali abrać dźvie pracoŭnyja movy. Ale kiraŭnictva EZ nie zachacieła pravakavać sprečki nakont taho, čyja mova bolš ludzkaja i panskaja. Toje samaje i z vybaram stalicy. Kab nie pakryŭdzić niejkuju ź vialikich dziaržaŭ, ustanovy EZ mieściacca ŭ Bruseli, Strasburzie j Luksemburzie. Deputaty j čynoŭniki zmušanyja “vandravać” z adnaje stalicy ŭ druhuju, a za imi — metalovyja skryni z papierami. Ale kansensus kaštoŭniejšy za vydatki.

Kampramis, zamireńnie — hałoŭnyja zdabytki Źviazu. Jany robiać niemahčymymi novyja militarnyja kanflikty navat pamiž takimi “spradviečnymi” vorahami, jak Francyja j Niamieččyna.

Źmicier Chadakoŭ, Strasburh

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0