Rysy taho pakaleńnia

Viačasłaŭ Šydłoŭski. Rysy majho pakaleńnia. — Miensk: «Biełfrans», 2001.

Z aŭtaram hetaje knihi ŭ nas supolnyja znajomcy, a voś samoha jaho ja nia viedaŭ. Ciapier paznajomiŭsia. Dziakujučy jahonaj knižcy.

Viačasłaŭ Šydłoŭski apisvaje znajomyja mnie miaściny — paŭdniovuju častku sučasnaha Smalavickaha rajonu, jakaja peŭny čas z rodnymi aŭtaru Karzunami (ciapier Červieński rajon) uvachodziła ŭ skład Śmiłavickaha rajonu.

Skončyŭšy ŭ 1929 h. siamihodku, V.Šydłoŭski, pasłuchaŭšy parady nastaŭnika malavańnia, vyrašyŭ jechać u Viciebsk. I baćka — sialanski syn, jaki jašče za carom staŭ nastaŭnikam, — na ŭłasnaj furmancy (!) pavioz svajho mienšaha syna ŭ Smalavičy, na stancyju Vithienštejnskuju. «Minuŭšy viosku Dračkava, my jechali pamiž dahledžanych paloŭ, jakija čarhavalisia ź pieraleskami. Mocnyja haspadarki chutaranaŭ ciahnulisia amal da Smalavič. Pa ŭsim było vidać, što ludzi žyvuć zamožna. (...) Nie adčuvałasia nijakaj złybiady ŭ haspadarkach, biadoty ŭ žyćci ich haspadaroŭ. Usio było hruntoŭnaje, vyhladała dychtoŭna. Nichto nie adčuvaŭ, što voś-voś u bližejšy hod jany straciać usio — ziamlu, majomaść, skacinu...»

A ŭžo ž pačałosia zmahańnie z «pryščepaŭščynaj». I pačaŭsia śmiarotny pieraśled byłoha narkama aśviety Antona Balickaha. U tym liku i za «skryŭleńnie klasavaje linii»: zamiest taho kab farmavać kantynhient studentaŭ i navučencaŭ technikumaŭ z praletarska-sialanskaje moładzi, kamsamolcaŭ dy kamunistaŭ, jon zahadvaŭ zaličvać tych, chto najlepš zdaść ustupnyja ispyty. Na źmienu Balickamu vyłučyli Antona Płatuna, jaki zaklikaŭ nia cackacca ź intelihiencyjaj.

V.Šydłoŭskamu, sialanskamu ŭnuku, ale nastaŭnickamu synu, tak i nie daviałosia stać studentam znakamitaha Judala Pena. Žyćciovy šlach aŭtara pojdzie praź sielskahaspadarčyja navučalnyja ŭstanovy, Čyrvonuju Armiju, Maskoŭskuju artyleryjskuju škołu i ŭrešcie HUŁAH dy Kałymu, dzie «znachodziłasia značnaja častka intelektualnaha patencyjału narodu».

Kožny čałaviečy los niepaŭtorny, a tamu i knižka V.Šydłoŭskaha nia zhubicca ŭ šerahu śviedčańniaŭ pra toj žorstki čas. Kali my kažam, što ŭ Biełarusi niama siamji, jakaja b nie paciarpieła ad stalinščyny, dyk heta asabliva stasujecca da siamji Šydłoŭskich. Piaciarpieŭ nia tolki Viačasłaŭ. Jahony starejšy brat Usievaład mieŭ namier praciahvać baćkavu spravu i staŭ byŭ studentam vyšejšaha pedahahičnaha instytutu ŭ Miensku (vučyŭsia razam ź jašče adnym budučym viaźniem — Siarhiejem Hrachoŭskim). Braty sustrenucca na Kałymie. «Pilnyja» kamsamolcy pieraśledavali siastru Šydłoŭskich, taksama studentku, zapatrabavali vyklučyć jaje z pedinstytutu...

...Amal sorak hadoŭ maju žyvyja kantakty ź piśmieńnikami, ale tre było pračytać knihu V.Šydłoŭskaha, kab daviedacca pra jašče adnaho stukača z hetaha asiarodździa. Ziamlak V.Šydłoŭskaha, jon zdaŭ i jaho, i jahonaha brata Ŭsievałada, i, jak vynikaje z knihi, Ryhora Biarozkina. Ja viedaŭ taho piśmieńnika. Z pavahaju staviŭsia da jaho. I nichto nikoli nie skazaŭ mnie, z kim ja razmaŭlaju. Heta — jašče adzin dovad na karyść taho, što memuary treba čytać. Jany dadajuć niešta da tvajho asabistaha dośviedu, raspluščvajuć vočy na toje, čaho ty nia viedaŭ, nie zaŭvažaŭ.

Anatol Sidarevič

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0