Biełaruskija duby ŭ eŭrapiejskaj kultury

Zhodna z daśledavańniami polskich navukoŭcaŭ, bolšaść suśvietnych eŭrapiejskich šedeŭraŭ XVI—XVII st. stvorany z duboŭ, što raśli ŭ puščach Rečy Paspalitaj.

Ź ich rezali ałtary i skulptury, na ich malavali abrazy i karciny. Siarod eŭrapiejskich tvorcaŭ, što vykarystoŭvali draŭninu z abšaraŭ VKŁ i Polščy, — Hans Memlinh, Rohir van der Vejden, Dzirk Boŭts i Peter Paŭl Rubens.

U Eŭropie ŭsio bolšuju papularnaść nabyvaje dendrachranalohija, jakaja zajmajecca daśledavańniem słajoŭ draŭniny, ź jakoj vyrablalisia niekali roznyja rečy, što znachodziać archieolahi. Sučasnaja navuka dazvalaje z dakładnaściu ledź nie da hodu vyznačyć čas vysiakańnia dreva. A kali draŭlanaja reč znachodzicca ŭ dobrym stanie, dyk navat mahčyma ŭznavić i paru hodu śsiakańnia.

U XVI stahodździ ŭ Eŭropie pačalisia prablemy z syravinaju. Na hety ž čas prypadaje restrukturyzacyja handlu Zachodniaj Eŭropy. Eŭrapiejskich handlaroŭ usio bolš cikavili suviazi z Amerykaj i Dalokim Uschodam. Sudnabudavańnie i rost haradzkoha nasielnictva vyklikali vialiki popyt na draŭninu, skuru, zbožža i inš. Pra ŭsio heta možna padrabiaźniej pračytać u M.V.Doŭnara-Zapolskaha ŭ jahonaj «Historyja Biełarusi» ŭ raździele «Struktura handlu i handlovaj palityki».

Na toj čas svaje puščy i dubrovy ŭ Eŭropie byli amal całkam vysiečanyja. Toje, što zastałosia, było prydatna tolki na drovy i vytvorčaść niachitraj mebli. Budaŭnictva ž novych damoŭ, kaściołaŭ i prybudoŭ pavialičvałasia. Zmahańnie za ŭpłyŭ na mory patrabavała ŭsio novych i novych karabloŭ. Spabornictva Vialikabrytanii, Halandyi, Hišpanii j Partuhalii stvarała vielizarny popyt na draŭninu. Siaredni karabiel patrabavaŭ bolš za 4000 dobrych duboŭ. Pry budaŭnictvie kaściołu vykarystoŭvałasia 300—400 drevaŭ. Hetym skarystalisia handlary Karony i VKŁ. Dreva tralavali da Hdańsku, Ryhi i Karalaŭca, adkul jaho vyvozili ŭ Zachodniuju Eŭropu.

Najpierš pačali cierabić dubrovy, što raśli kala Bałtyjskaha mora. Tyja duby pryjšlisia daspadoby taksama eŭrapiejskim raźbiaram, mastakam i majstram. Na bałtyjskim drevie pisali Rubens, Rembrant, Hieranim Bosch i inšyja mienš viadomyja tvorcy. Draŭlanyja ałtary z abšaraŭ Rečy Paspalitaj dahetul možna ŭbačyć u kaściołach Bruselu, Antverpenu i mnostvie eŭrapiejskich miastečak.

Belhijskija i polskija navukoŭcy vyrašyli daviedacca, adkul pachodzić taja draŭnina. Vyniki daśledavańniaŭ mielisia nadrukavać u lutaŭskim numary «Journal of Archaeological Science». Było ŭziata 540 uzoraŭ z mastackich vyrabaŭ CHIV—XVII stahodździaŭ. Siarod ich — 321 abraz, namalavany na dubovych doškach, i 219 frahmentaŭ raźbiarstva. Jak vyjaviłasia, 80% ich pachodzić z abšaraŭ bałtyjskaha mora. Polskija navukoŭcy paraŭnali skład tych słajoŭ z kavałkami draŭniny, znojdzienymi pry archiealahičnych raskopkach u Polščy, i vyjavili 31 całkam padobny ŭzor.

Adnym z abjektaŭ daśledavańnia byŭ vialiki tryptych «Uźvižańnie kryža», napisany Rubensam ŭ 1610—1611 hadach, paśla viartańnia ź Italii. Ciapier jon zachoŭvajecca ŭ katedry Antverpenu. Napisany jon na draŭninie, što pachodzić z paŭnočnaj častki Polščy. Padobnuju strukturu majuć draŭlanyja nočvy ź vioski Biebža, što zachoŭvajucca ŭ zborach Biełastockaha muzeju sielskaha pobytu. Praŭda, vydzieŭbanyja nočvy starejšyja za abraz Rubensa na 40 hod. Ale drevy, ź jakich vyrableny šedeŭr i sialanskaja pryłada, jak vynikaje z daśledavańniaŭ, raśli niedzie pobač.

Hetak sama byli vyznačany miescy pachodžańnia duboŭ, na jakich pisali Hans Memlinh, Robert Kampina, Rohir van der Vejden, Dzirk Boŭts i inšyja flamandzskija mastaki XIV—XV stahodździa. Bolšaść ich tvoraŭ majuć za asnovu dubovyja doški, jakija pachodziać z sučasnaj paŭnočna-ŭschodniaj Polščy, ci, paprostu kažučy, ź Biełaviežy.

Polskija i šatlandzkija navukoŭcy vyśvietlili, što ŭ edynburskim kaściole Guthrie Isle pryhožaje sklapieńnie vykanana z duboŭ, jakija vyraśli ŭ vakolicach Biełavieskaj puščy prykładna ŭ 1450 hodzie.

Ale čym paźniej žyŭ i pracavaŭ tvorca, tym dalej ad Hdańsku raśli drevy, ź jakimi jon pracavaŭ. Napačatku cierabili dubrovy vakoł haradoŭ, potym pacichu tartaki pieranosilisia na poŭnač i ŭschod. Śsiakali 200—300-hadovyja duby pieravažna zimoju, kamli dreŭ (ci ŭžo abroblenyja na tartakach belki) tralavali da rek, tam viazali płyty i spłaŭlali da bałtyjskich partoŭ. Z Ryhi i Karalaŭca draŭnina traplała ŭ Niamieččynu, Francyju, Niderlandy, Anhliju, Partuhaliju i Hišpaniju.

Dreva ŭ Niderlandach kaštavała značna daražej, čym u Karalaŭcy. Uładalniki ž lasoŭ pradavali jaho amal zadarma.

Da pačatku XVII stahodździa lasy, bližejšyja da partoŭ, byli amal vyniščany. Karona da hetaha času całkam vysiekła svaje dubrovy. VKŁ mieła jašče vializnyja rezervy, ale znachodzilisia jany na Paleśsi ci daloka ad vodnych šlachoŭ. Tamu źjaviłasia dumka kanałami złučyć Viallu ź Biarezinaj i Bałtyku z Čornym moram praz Muchaviec, kab pačać tralavańnie paŭdniovych lasoŭ. Ale na toj čas u dziaržavy, stomlenaj šmatlikimi vojnami, užo nie było takoj mahčymaści.

Na žal, biełaruskija ŭzory draŭlanych vyrabaŭ u daśledavańniach nia ŭdzielničali…. Šmat cikavaha, vidać, jašče čakaje svajho času.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0