My znojdziem naš Hraal u Biełarusi

«Parsival» — heta lehienda pra čałavieka, jaki šukaje «śvietły sens žyćcia», šukaje Hraal — śviatuju čašu, śviatoje načyńnie, ź jakoha piŭ Chrystos padčas apošniaj viačery pierad ukryžavańniem i jakuju zachavali apostały. Čaša vałodaje mahičnymi ŭłaścivaściami. Adnačasna Hraal jość i niečym niaŭłoŭnym, duchoŭnym ideałam, da jakoha imkniecca čałaviectva.

Pa lehiendzie, Hraal znachodzicca ŭ vałodańni rycaraŭ Hraala, jakija jaho bierahuć. I čałaviek, jaki dasiahaje Hraala, asiahaje ščaście, duchoŭnaje i čałaviečaje. «Sutnaść Hraala ŭ tym, kab čałaviek u svaim žyćci imknuŭsia ŭdaskanalicca, majučy śvietłuju metu — asiahnuć žyćcio viečnaje, što vymahaje peŭnaha šlachu, — zaznačaje Zianon Paźniak. — Taki šlach pošuku duchoŭnaha ideału naradziła chryścijanstva. Pa hetym šlachu raźvivałasia eŭrapiejskaja kultura, a adpaviedna i biełaruskaja».

Zianon Paźniak padrychtavaŭ i vydaŭ biełaruski pierakład «Parsivala». Cyry pierakład isnavaŭ daŭno. Jon byŭ zrobleny adrazu paśla vajny ŭ lahiery ŭciekačoŭ Vatenštet u Niamieččynie Leanidam Halakom i vydadzieny maleńkim nakładam (na ratapryncie) Jankam Surviłam.

Hetuju knihu z pažaŭciełymi ad času staronkami Paźniak znajšoŭ u 1996 hodzie u zapylenaj šafie ŭ biełaruskaj carkvie ŭ Ńju-Jorku. Jon aščadna papraviŭ tekst. U 2001 hodzie jon nadrukavaŭ pierakład «Parsivala» ŭ biuleteni «Biełaruskija viedamaści». I voś ciapier tvor vyjšaŭ asobnaj knižačkaj.

Paźniak vykarystaŭ padborku ilustracyjnaha materyjału (histaryčnaha i svaje ŭłasnyja zdymki). Vydańnie zroblena kanceptualna. Na ilustracyjach-habelenach my bačym karala Artura i jahonaje vojska. Dalej fatahrafija — uvachod u bramu, što jak by adpaviadaje našamu «ŭvachodu» ŭ hetuju knihu.

Hieroj knihi Parsival, małady junak, vyras u takich umovach, dzie nia mieŭ nijakaha sacyjalnaha žyćcia. Jahonaja maci, karaleva Hiercalaida, vyrašyła vychavać syna tak, kab jon ničoha nia viedaŭ pra rycarskaje isnavańnie, kab jon nia staŭ rycaram. Ale Parsival daviedvajecca pra rycaraŭ, pytaje ŭ maci, što takoje Boh. Jon choča słužyć Bohu i nia viedaje, jak heta zrabić.

«I jak by ni chacieła schavać praŭdu Hiercalaida ad syna, jana nia moža skazać synu niapraŭdu, kali syn naŭprost pytajecca ŭ jaje, ci heta drenna być rycaram, — zaznačyŭ Paźniak na sustrečy z čytačami-biełarusamiŃju-Jorka. — Bo syn jaje pavinien vyraści čałaviekam maralnym. I jana adkazvaje sumlenna, niahledziačy na toje, što jaje adkaz rujnuje ŭsiu jaje „kancepcyju“ vychavańnia syna — pryviazańnia jaho da siabie. Jana nia moža suproćstajać losu syna, kali jaho kliča Boh. I Parsival jedzie ŭ śviet šukać Boha, kab stać rycaram».

«Parsival pačynaŭ šlach da Hraala z taho, što nia viedaŭ akalajučaha śvietu, nie aryjentavaŭsia ŭ im, i ź jaho ŭsie śmiajalisia, — praciahvaŭ havorku Z. Paźniak. — Jon byŭ, jak błazien, ale ŭ jaho była śvietłaja čystaja duša, u jaho byli zakładzienyja ŭjaŭleńni ab honary, ab spraviadlivaści. I heta dało jamu mahčymaść raźvicca. Jon staŭ spraviadlivym čałaviekam, pieramoh svoj ehaizm, svaju maładuju durnotu, zdoleŭ vučycca na svaich pamyłkach i na svaim vopycie.

U tvory jość dva pačatki. Adzin — heta Parsival, jaki žyćcio pryśviaciŭ pošuku ideała, udaskanaleńniu samoha siabie ŭ dasiahnieńni Boha. I ŭ hetym jość jaho sutnaść. Hetym jon žyvie.

Druhi pačatak źviazany ź inšym typam ludziej, prystojnych va ŭsich adnosinach, sumlennych, pracavitych, jakija karystajucca pavahaj, ale ichny žyćciovy ideał inšy. Jany dasiahajuć bahaćcia, stanovišča ŭ hramadztvie, karystajucca pavahaj, bo žyvuć i dziejničajuć pa spraviadlivaści. I ŭ hetym jość sutnaść ichnaha isnavańnia. Taki jość rycar Havan. Heta śmieły rycar, jon chacieŭ dapamahčy Parsivalu znajści Hraal. Jaho nie asudžaje lehienda (jak było ŭ savieckaj litaratury). Rycar Havan zmahaŭsia za dabro i spraviadlivaść, staviŭ inšyja mety i, budučy śmiełym i vysakarodnym, dasiahaŭ ich. Jon zmahaŭsia z duchami, jakija byli ŭ začaravanym zamku, i pieramoh ich, achviarujučysia dziela ludziej.

I kali Havan pieramoh złych duchaŭ, vyzvaliŭ žančyn, jakija byli tam niavolnicami, jon dasiahnuŭ svajho kachańnia i ščaścia, jak ŭznaharodu za podźvihi. Havan žyŭ u hetym zamku, nadzvyčaj pryhožym i bahatym. I žonka ŭ jaho pryhožaja, i bahaćcia poŭna. Jon prapanuje Parsivalu žyć tam razam, u zamku.

Ale

Parsival šukaje inšych rečaŭ, jon nie znachodzić u materyjalnaj vieličy i bahaćci dastatkovaha zadavalnieńnia… Jamu heta nie prynosić radaści. I takich ludziej my viedajem uściaž, jakija žyvuć dziela idei, dziela Biełarusi, dziela spravy, i jakim hetaje bahaćcie (jakomu radujecca inšy) — nia jość kaštoŭnaść. Tut adlustravany padzieł ŭ pryrodzie čałavieka. Tut viečny kanflikt — jakaja idealohija, jakaja sacyjalnaja hrupa biare vierch. Jana tady svaje idei skiroŭvaje na ŭsich astatnich.

Hety tvor pakazvaje, što ideał voś tut, pobač, i da jaho treba imknucca. Takija ludzi i takija vobrazy pavinny być „nastaŭnikami žyćcia“, na ich treba kiravacca. Heta jość vyšejšaje: čałaviek, jaki imkniecca da viečnaha, da idealnaha, da Boha.

Usio, što adbyvajecca ŭ lehiendzie, usie dyjalohi, usie dačynieńni — śvietłyja. Hetaja sfera jak by ŭsiopahłynajučaha dabra. Adnačasna vielmi kankretnaje žyćcio, siaredniaviečnaje, žorstkaje, z rycarskaj raźnioj, z strašnymi zabojčymi scenami. I tym nia mienš — heta tvor śvietłaha duchu.

Dumaju, što

ź ciaham času i ŭ Biełarusi zrobicca film pra biełaruskaha Parsivala», — padsumavaŭ Z. Paźniak.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0