Žurnalisty ŭpieršyniu trapili ŭ siaredzinu klaštaru bernardynaŭ, jaki tolki što vyzvaliła Ministerstva abarony. Unikalny repartaž Siarhieja Chareŭskaha, fota Alesia Matafonava.
U klaštarnych murach mižvoli apanoŭvaje trymcieńnie pierad staražytnaściu. Siudy apošnija paŭtara stahodździ nie stupała naha navukoŭca. Paśla paŭstańnia 1863 h. rasiejskija karniki ŭładkavali tut svaje kašary, a kaścioł pierarabili na carkvu. Za savietami ŭ murach śviatyni raźmiaščaŭsia archiŭ, a ŭ klaštarnym kompleksie — vajskovaja prakuratura. Litaralna miesiac tamu vajskoŭcy pakinuli hetyja mury. I adrazu ž źjaviŭsia prajekt prystasavańnia klaštaru pad hatelny kompleks, jaki vyklikaŭ šyroki pratest hramadztva. A pakul toje, u klaštary lichamankava pracujuć archieolahi. Dyj žurnalistu z fotakameraj paščaściła trapić za mur. Paradaksalna: za kalučym drotam rasiejska‑savieckaj vajenščyny zachavaŭsia kutok Miensku XVII stahodździa, jakoha i znaku niama ŭ inšych miescach.
Voś, naprykład, u dvary nas sustrakaje… mahutnaje kamiennaje jadro, što niekali zachrasła ŭ klaštarnaj muroŭcy. Ale spraŭna vyštukavany majstrami mur nie paddaŭsia! Pukataje jadro hetak i zastałosia ŭ ścianie.
A voś, pierad prachodam u atvor bramy, nad jakoju mieścicca kaplica, bačym vializarny kantrafors. Sucelny, biaz arak i nišaŭ, składzieny z vałunoŭ i cehły, šyrynioju ŭ niekalki metraŭ! Na hetym cyklapičnym padmurku musiła stajać vieža‑zvanica, prajekt rekanstrukcyi jakoje byŭ składzieny jašče 200 hadoŭ tamu.
Niekalki klaštarnych dvaroŭ, złučanych systemaju pierachodaŭ i kalidoraŭ, jašče pryciarušanyja kazarmiennym savietyzmam, ale hetaje šumavińnie adpadaje chutčej, čym možna było sabie ŭjavić. Pa dvarach raskidanyja rešty turemna‑vajskovaje haspadarki: batarei, čarupiny, dychta nahladnaje ahitacyi, šyldački z nadpisami pa‑biełarusku, kštałtu «adzinočnaja kamera» i h. d. Pabłukaŭšy pa kalidorach, natrapiŭ na ŭzor insitnaha manumentalnaha mastactva: rośpis na pastaralnuju temu… Dziŭna bačyć hety niepretencyjny j ščyry ŭzor samatužnaje tvorčaści nieviadomaha sałdata na staražytnaj ścianie…
Ale, nie zvažajučy ni na što, mury śviatyni dychajuć samaj sapraŭdnaj daŭninoj. Na dziva, tut pierachavałasia kudy bolej pamiatak minuŭščyny, čym možna było sabie ŭjavić: halerei j anfilady pierakrytyja kryžovymi sklapieńniami, labirynt mahutnych sutareńniaŭ sychodzić hłyboka pad ziamlu, na pavierch nižej, pad darohu. Tut jašče možna ŭbačyć śviedčańni savieckaha siaredniaviečča: ślapyja kamery‑karcery, zakratavanyja tupiki, ściannyja šafy dla zbroi i brutalnaha vyhladu ahulnaja prybiralnia… prosta pad kaściołam. Pad nahami šastajuć šeryja hryzuny.
Hety anturaž vostra kantrastuje z abstanoŭkaju kabineta vajskovaha prakurora, azdobienaha pad pravincyjny bardel: dvuchspalny łožak, aksamit, chvalbony, firanki, hrafiny j vazy, lusterki j plafony, ładnaja kolkaść pustoje škłatary…
Ale zastalisia j piaty sklapieńniaŭ, staraśvieckija piečy, nišy‑aŭtaryi i… nievykazny, niepadrobny duch daŭniny. Jon i prapaŭ adsiul za paŭtara stahodździ. Što tut budzie dalej?
Archieolahi Alaksandar Jeharejčanka i Jury Kałasoŭski, jakija kirujuć tut rabotami, chvalacca ŭnikalnymi znachodkami. Prosta pasiarod dvara vyjaŭleny padmurak vialikaha budynku, nie paznačanaha ni na jakim ź viadomych planaŭ. Vierahodna, heta i jość pałac krasnasielskaha starasty Andreja Kansoŭskaha i jaho brata Jana, jakija ŭ 1624 h. pieradali bernardynam pad rezydencyju draŭlany dom na ŭschodnim baku Vierchniaha Rynku.
Kožny łapik ziamli tut — nieacenny skarb dla archieolaha. Bo pad kulturnym słojem časoŭ pabudovy klaštaru, siaredziny XVII st., iduć mahutnyja plasty raniejšych epochaŭ. A.Jeharejčanka z peŭnaściu śćviardžaje, što tut byŭ i pasad staražytnaha Miensku XII—XIII st., pra što krasamoŭna śviedčać razmaityja artefakty, nakaniečniki strełaŭ j frahmenty staražytnaje zbroi…
***
Na dobry ład tut, z vytrymańniem usich archiealahičnych metodykaŭ (umacavańnie ścienaŭ raskopaŭ, prasiejvańnie hruntu, kanservacyja znachodak i h. d.), raskopki musiać vieścisia kolki hadoŭ… A kolki ŭ ich jość času — archieolahi nia viedajuć.
Zhodna z prajektam ŭładaŭ, anasambl klaštaru maje być pierabudavany nia tolki zvonku. Aŭtary prajektu miarkujuć aktyŭna vykarystoŭvać padziemnuju prastoru dla raźmiaščeńnia parkoŭki, «spartova‑azdaraŭlenčaha, dziełavoha centraŭ».
Ad kamentaroŭ adnosna budučyni ŭnikalnaha architekturna‑archiealahičnaha ansamblu navukoŭcy ŭstrymlivajucca. A što da planaŭ pabudovy tut hatelu z parkinham dy basejnam, to razvodziać u skrusie rukami.
Na hetym kantraforsie musiła stajać zvanica
Kamiennaje jadro, što patrapiła ŭ klaštary mur 300 hadoŭ tamu
Staraśvieckija piečy z savieckimi juškami
Savieckaja hotyka: haljuny ŭ klaštarnych sutareńniach
Ciapier čytajuć
«Biada, na vialiki žal, užo stupaje na paroh Siniavokaj». Ultymatum Zialenskaha Łukašenku: što budzie dalej?85
Kamientary