100 tvoraŭ mastactva XX st.: Michał Sieŭruk. Žnivo

 100 TVORAŬ MASTACTVA XX ST.

Michał Sieŭruk.
Žnivo

Prajści mima hetaje karciny ŭ zali Nacyjanalnaha mastackaha muzeju niemahčyma. Pobač z uschodniebiełaruskimi pałotnami tryccatych hadoŭ, tuskłavatymi, niby pryciarušanymi pyłam, «Žnivo» Sieŭruka hledzicca niečakana jarka, pradstaŭlajučy saboju zachodniebiełaruski žyvapis, dakładniej, tuju roźnicu šlachoŭ, pa jakich było razyjšłosia našaje mastactva paśla 1921 hodu.

Hetym pałatnom Michał Sieŭruk debiutavaŭ na prafesijnaj vystavie, jak samastojny mastak. Za jahonymi plačyma ŭžo byŭ mastacki fakultet Vilenskaha ŭniversytetu i niekalki hadoŭ tvorčaje praktyki. Upieršyniu jano pradstaŭlałasia na ŭsiepolskaj vystavie ŭ Varšavie, paśla čaho atrymała šyrokuju viadomaść. Krychu paźniej «Žnivo» było nabytaje Biełaruskim muzejem imia Ivana Łuckieviča ŭ Vilni. Z taho času jano i ŭjaŭlałasia jak nacyjanalnaja klasyka, jak kvintesencyja tahačasnaje biełaruskaje estetyki.

... Nastaŭnikami Sieŭruka va ŭniversytecie byli: napačatku prafesar Ruščyc, jak i ŭ Sierhijeviča, paśla Ślandzinski i Šturman. Akurat u tyja hady zorka Ferdynanda Ruščyca była na schile. Jon adychodziŭ ad vykładčyckaje spravy, ale zaachvočvaŭ studenctva da eksperymentu. Žyvy klasyk, ad jakoha mnohija pierajmali impresijanistyčnuju maneru žyvapisnaje movy. Ślandzinski abahaŭlaŭ italjanski Renesans i pilnavaŭ mastactva kampazycyi, dakładnaść malunku. Šturman, adzin z samych paśladoŭnych vučniaŭ Ruščyca, pryščaplaŭ prahu da hulni z kolerami, biaskoncych farmalnych pošukaŭ...

Kampazycyjna hetaje pałatno zbudavanaje ź niekalkich planaŭ, u miežach jakich razhortvajucca dadatkovyja, adnosna samastojnyja siužety. Aproč kampazycyjnaje lakalizacyi, asobnyja plany majuć apryčonyja kalarystyčnyja hamy. Piaredni plan, najbolš kantrasny j pa tonach i pa kolerach, staŭ centram kampazycyi, ź jakoha i vybirajucca tany dla ŭsiaje karciny. Nastupny plan, jaki dzielić pałatno pa dyjahanali, stvorany z chaładniejšych paŭtanoŭ. A treci i daloki čaćvierty zbudavanyja ź ciopłych i čystych, ale zbližanych mižsobku farbaŭ. Hetkim čynam pałatno ŭjaŭlaje saboju składanuju šmatfihurnuju i raznastajnuju pa kolerach kampazycyju, jakaja dazvoliła mastaku svabodna raźmiaścić roznych persanažaŭ, źnitavanych mižsobku ahulnym dziejańniem. Žnivom.

Jak hladziš na hetaje pałatno, mižvoli pryhadvajucca sialanskija sceny z rańnich halandcaŭ i niemcaŭ. Naprykład, jak u Brejhiela, adna z karcinaŭ jakoha taksama zaviecca «Žnivo». Taksama dyjahanalnaja kampazycyja, jakaja łučyć roznyja frahmenty, i pavialičanyja manumentalnyja fihury sialanaŭ u ciažkim napružanym dziejańni. Padabienstva ŭzmacniajecca i raznastajnymi elementami, zapazyčanymi ź inšych žanraŭ — pejzažu, naciurmortu, partretu. Adnak na hetym padabienstva i skančajecca. Sieŭruku nie pryjšło ŭ hałavu iranizavać sa svaich persanažaŭ, navat pa-dobramu. Jahonyja sialanie depersanifikavanyja, pazbaŭlenyja niejkich unutranych, psychalahičnych charaktarystyk. Heta źbiralnyja vobrazy — madony, staroha, dziciaci, sialanstva naohuł... Mienavita heta i raźniavoliła žyvapisca, jaki vyrašaje šyrejšyja mastackija zadačy — eksperymentuje z formaju i koleram.

Sezanizm, hetak hnany ŭ BSSR, znajšoŭ svajo ŭvasableńnie ŭ tvorčaści Sieŭruka. Vyjaŭlajučy plastyčny pačatak u rečach, šukajučy toje ahulnaje, što ich łučyć, jon spraščaŭ formu, budavaŭ prastoravyja abjomy abrysami kalarovych plamaŭ, padkreślivaŭ važkaść i realnaść formaŭ praz bolš i bolš ščylnyja kalarovyja dačynieńni. Śviet tych rečaŭ raskryvaŭsia ŭ jaho tolki z hledzišča formaŭ, abjomaŭ, ich uzajemnaj suviazi ŭ prastory i kolery. Prostaja pavodle matyvaŭ kampazycyja stała ŭračystaju. Nie dziakujučy sacyjalnaj značnaści, a — značnaści materyjalnaha śvietu naohuł, jaki napoŭnieny spradviečnym i najvažniejšym sensam.

«Žnivo» stvoranaje i na šerahu kankretnych asacyjacyjaŭ, nieparyŭna źviazanych ź biełaruskaj mentalnaściaj. Žančyna-karmicielka na žnivie. I chryścijanski abraz, i dachryścijanskaja Venera. Uradlivaść i žyćciadajnaść. Sivy dzied z kasoju. I Jazep, i Pan. Vaładar žyćcia, jaki toje žyćcio i źbieraže. Kałasy i siarpy. Chleb i nož... Zialonaja, jak u vyrai, trava, na jakoj raskładzienyja ziamnyja dary... Badaj nivodzin z tvoraŭ našaha mastactva ŭ hetym stahodździ nia byŭ nastolki ž farmalny, jak i archietypovy.

Hetaje pałatno acaleła cudam. Sieŭruk nie dačakaŭsia pryznańnia ad savieckich uładaŭ, jakija nie daravali jamu ani nacyjanalizmu, ani sezanizmu. Niesaviecki mastak žyŭ inšym žyćciom u svaim rodnym Niaśvižy. Jaho persanalnaja vystava ŭ Miensku adbyłasia tolki praz hod paśla śmierci. A «Žnivo» zaniało svajo pačesnaje miesca ŭ muzejnaj zali tolki razam ź biełaruskaj niezaležnaściu.

Siarhiej Chareŭski

Michał Sieŭruk (1905, Varšava — 1979, Niaśviž) žyvapisiec, hrafik, pedahoh. Vučyŭsia ŭ Bieraści, Maskvie, Niaśvižy. Skončyŭ fakultet pieknych mastactvaŭ Vilenskaha ŭniversytetu. Adzin z zasnavalnikaŭ Vilenskaha tavarystva mastakoŭ. Vykładaŭ u škołach Niaśvižu.