Hlobus u časopisie «Arche»
Bronzaŭka
Andrej Savicki
Adam Hlobus nahadvaje mnie bronzaŭku — jość taki žuk, bliskučy, ciažeńki. Na jaho vielmi cikava hladzieć, ale čamuści hidka brać u ruki. Hety žuk da ludziej demanstratyŭna abyjakavy — u adroźnieńnie, prykładam, ad viasioleńkaj božaj karoŭki. Ciažka skazać, nakolki supastaŭnyja litaratura i entamalohija, ale ad tekstaŭ Hlobusa zastajecca adčuvańnie nie zusim čałaviečaha bačańnia śvietu. Nia toje, kab uzvyšanaha — aniolskaha! demanskaha! — nie, BIJALAHIČNA nie zusim čałaviečaha.
Adamu Hlobusu «vypała žyć u cikavy histaryčny čas». I ciapier užo niama roźnicy, byŭ by jon dobrym lahiernym dziasiatnikam ci drennym sakratarom partarhanizacyi Sajuzu Piśmieńnikaŭ, kali b žyŭ u zusim inšuju histaryčnuju epochu. Adzinaje praviła hulni ciapier — heta hulnia biaz praviłaŭ. I čałaviek Uładzimier Adamčyk, i piśmieńnik Adam Hlobus heta i razumieje, i zdolny ažyćciavić — jak u žyćci, tak i ŭ pracach, mastackich pracach. Choć, miž inšym, nazyvać Hlobusa piśmieńnikam nia chočacca — nasupierak jahonamu žadańniu. Dla mianie jon mastak — nia tolki pa staroj pamiaci, ale i pavodle typu vobraznaha myśleńnia.
Pavodle ARCHE-Adam Hlobus
Demaničny metafaryst
Jan Maksimiuk
Vydańnie «Damavikameronu», adnoj z najcikaviejšych źjavaŭ u biełaruskaj prozie 90-ch, prajšło amal niezaŭvažanaje. Tolki orhan Sajuzu Piśmieńnikaŭ Biełarusi štotydniovik «Litaratura i mastactva» nazvaŭ knihu ahidnaj, a samoha aŭtara adnios da karšunoŭ, jakija žyrujuć na najpadlejšych instynktach postsavieckaj publiki, što prahnie čarnuchi i parnuchi paśla doŭhaha prymusovaha čytackaha postu.
Bolš niespraviadlivuju acenku «Damavikameronu» i Hlobusa — biełaruskamoŭnaha piśmieńnika — i prydumać ciažka.
Vidavočna, «Damavikameron» vykarystoŭvaje eratyčna-seksualnyja matyvy nastolki ščyra i biespasiarednie, što moža vymahać peŭnych ahavorak nia tolki ŭ biełaruskaha čytača, jaki nia mieŭ nijakaha ŭzoru takoj litaratury na svajoj movie, ale i ŭ zvyčajnaha polskaha čytača, jaki maje bahaty vybar litaratury «na hetuju temu», jak u pierakładach, hetak i ŭ ajčynnym piśmienstvie. Pryncyp, što «ŭ Savieckim Sajuzie seksu niama», jaki ŭmacoŭvaŭsia dziesiacihodździami, padrychtavaŭ hrunt dla aŭtamatyčnaj hramadzkaj reakcyi ŭ Biełarusi: zakranańnie seksualnaj tematyki, nie źviazanaj z naturalnaj repradukcyjaj, źjaŭlajecca prajavaj maralnaha razłažeńnia, kali nie parnahrafii. Heta nabyty ŭmoŭny refleks, jaki vystupaje niezaležna ad rozumu.
Ja pierakanany, što nielha surjozna abhruntavać i tuju tezu, byccam meta aŭtara ŭ «Damavikameronie» była vyklikać seksualnaje ŭzbudžeńnie ŭ čytača, inakš kažučy, pad litaraturnaj šyldaj praciahci parnahrafiju. U takim sensie našmat bolš parnahrafičnymi buduć žanočyja ramany, niahledziačy na toje, što technalohija ichnaj vytvorčaści vyklučaje vykarystańnie peŭnych dasłoŭnaściaŭ i scenaŭ typu hard core. Ale intencyi soft-core'avych žanočych ramanaŭ niesumnienna bolš nieprystojnyja, čym dasłoŭnaści Hlobusa.
Hlobus stupiŭ u zonu, jakoj raniej nie naviedvaŭ nivodzin ź biełaruskich piśmieńnikaŭ, i padrabiazna apisaŭ svajo padarožža. Zdajecca, apisańnie tutaka — dakładnaje słova, bo ludzi, što ŭ kursie spravy, biez usialakich sumnieńniaŭ śćviardžajuć, što nia mienš za 80% historyjaŭ, apaviedzienych u «Damavikameronie», zdarylisia na samaj spravie ci to z udziełam aŭtara, ci to jaho znajomych, jakija paśla apaviali jamu pra svaje pryhody (naturalna, kali vyžyli). (Astatnija 20% historyjaŭ adnosiacca da takich vypadkaŭ, u jakich nivodzin śviedka nia vyžyŭ.)
Uklučeńnie ŭ kantekst mienskich eratyčna-seksualnych historyjaŭ (dyj nia tolki takich) cełaha lehijonu biełaruskich demanaŭ, djabłaŭ i rusałak niekamu moža padacca zališnie advolnym i štučnym, aryjentavanym na dasiahnieńnie sumnieŭnych estetyčnych metaŭ. Chaču rašuča zapiarečyć. Niama ničoha bolš litaraturna i žyćciova apraŭdanaha, čym takoje namahańnie ŭ stasunku da Miensku. Bo Miensk — toj horad, dzie genius loci nie ŭvasobiŭsia ni ŭ Holema, ni ŭ Cmoka Vavelskaha. Jon byŭ zasieleny zboryščam lesavikoŭ, palevikoŭ, chutaŭ, vupyroŭ, rusałak i kadukoŭ z bałatoŭ, azioraŭ, łuhoŭ, rek, baroŭ, uročyščaŭ i hajoŭ błakitnavokaj Biełarusi. Usia hetaja čartaŭščyna asieła ŭ horadzie razam ź pierasialencami ź viosak, jakija prynieśli ŭ stalicu svoj napałovu pahanski śvietapohlad razam ź sialanskimi zababonami, prymchami i strachami. Tamu demaničnaja metafara Hlobusa ŭ adnosinach da biełaruskaha eratyzmu jość trapnaj i adekvatnaj.
Pavodle ARCHE-Adam Hlobus
Pohlad dziciaci
Piatro Vasiučenka
Zhadajcie, ź jakoj biessaromnaściu nas razhladajuć dzieci. Jany ŭvažliva j biescyrymonna abmiervajuć nas pozirkam, zvažajuć na kožnuju zahanu, kožnuju chibinu ŭ našym abliččy. Darosłyja ad hetaha pozirku časam uhinajucca j kurčacca. Možna padumać, što dzieci samyja biezdakornyja, ale heta nia tak. Biezdakornym možna nazvać chiba hety dapytlivy biessaromny pozirk.
Hlobus u šerahu tvoraŭ prajaŭlaje hetkuju ž dziacinuju cikaŭnaść. Samaahaleńnie biaz soramu – taksama prykmieta infantylnaści. «Tolki nie havary majoj mamie», — na ŭsialaki vypadak prosić «ja-hieroj» Hlobusa, bo mama, peŭna, niekatoryja rečy nie ŭchvaliła b. «Damavikameron», treba dumać, treba chavać nie adno ad dzietak, ale j ad strohaj mamy. Ale ž dzieci lubiać nazirać za darosłymi, u tym liku j za darosłymi ŭ spačyvalni. Hlobusaŭ hieroj-naziralnik pavodzić siabie časam jak lichi čechaŭski chłopčyk, enfant terrible.
U šerahu apoviedaŭ hieroj Hlobusa zhadvaje svajo malenstva. Jon to adpačyvaje ŭ Arteku, to zabivaje kata (apošniaje na miažy litaraturnaha fołu).
Ź niadaŭniaha času naziralny hieroj Hlobusa ŭziaŭ na siabie misiju litaraturnaha kantralora1, što vykryvaje čužyja hrachi j hraški. Pry hetym zakranajucca realnyja asoby ź biełaruskaha kulturnickaha bamondu.
Padobny hieroj biehaŭ kaliś pa staronkach «Vožyka» i nakołvaŭ na svaje ihołki savieckich hrachavodnikaŭ.
Vobraz maralizatara ŭ hetych apoviedach sam krychu kamičny – jak Čort z «Kamedyi» Marašeŭskaha, što navučaje Dziomku, jak treba žyć.
Z hetaje nahody kalehi tryvožacca za tvorčy los samoha Hlobusa: maŭlaŭ, ciažka ruchacca dalej z takoj noškaj – nakołataj na viły čałaviečaj niedaskanałaściu. Ale ž hetuju nošku lohka j skinuć...
Niechta ŭźviadzie Hlobusa ŭ ranh «kultavaj postaci» — jak raniej rabili piśmieńnika «narodnym», niechta aburycca im, ale pieršy j druhi śpiarša jaho pračytajuć.
Pavodle ARCHE-Adam Hlobus
1 Niekali «Tutejšyja» drukavali svajo vydańnie «Kantrol».
Kamientary