Karać nielha pamiłavać

Eŭrapiejskija čynoŭniki, vidać, kiepska aryjentujucca ŭ najnoŭšaj historyi Respubliki Biełarusi. Jany nia viedajuć, što nia tolki ŭsia ciapierašniaja systema ŭłady ŭ RB, ale taksama instytucyja pakarańnia śmierciu byli padtrymanyja bolšaściu na referendumie 1996 hodu.

Kali Danija i Francyja na referendumach vykazalisia suprać Eŭrapiejskaj kanstytucyi, hety dakument daviałosia mocna pierapracavać i navat admovicca ad terminu… «kanstytucyja».

Ale ironija tut nie da miesca.

U čym «fiška»

Jość rečy, jakija nia možna davieści. Nielha davieści čałavieku, što jość Boh, kali hety čałaviek ateist. Nielha davieści, što bieł‑čyrvona‑bieły ściah, «Pahonia» i Dzień Voli jość nacyjanalnymi śviatyniami, i tamu ich niemahčyma skasavać ani ŭkazam, ani plebiscytam. Bo kožny moža atrymać ad dziaržavy za hetyja symbali dručkom pa hałavie. Nikoha nie pierakanaješ, što žyćcio čužoha čałavieka jość absalutnaj kaštoŭnaściu (mienavita čužoje, a nie svajo — u hetym, jak kažuć, fiška), bo dziaržava z našaha maŭklivaha dazvołu maje prava karać ludziej śmierciu. To bok u našaj hijerarchii kaštoŭnaściaŭ jana staić vyšej za Boha.

Amal kožny dzień my bačym na ekranach televizaraŭ zabojstvy i katavańni. I nia tolki niedzie ŭ Iraku abo ŭ Darfury. Telekanały (u tym liku biełaruskija) u samy lepšy dla prahladaŭ čas paviedamlajuć pra roznaho rodu mańjakaŭ «ajčynnaj vytvorčaści». Telebačańnie absmoktvaje z usich bakoŭ bijahrafii hetych mańjakaŭ i sposaby, jakimi tyja ŭmiarćviali svaich achviaraŭ — žančyn, padletkaŭ, maleńkich dziaciej. Publika žachajecca i kryčyć: «ukryžuj jaho!» — to bok zabojcu.

Nia tolki svajaki achviary, usio hramadztva prahnie śviatoj pomsty.

Miž tym, mała chto z narmalnych ludziej zdolny ŭłasnymi rukami strelić asudžanamu na śmierć u patylicu…

Pavodle byłoha načalnika SIZA na Vaładarskaha, jaki zahadvaŭ «vykanańniem śmiarotnych prysudaŭ», Aleha Ałkajeva, mienavita takim sposabam zabivajuć asudžanych u Biełarusi. Značyć, dziaržava ŭtrymlivaje na słužbie zabojcaŭ, płacić im zarpłatu, pensiju. Značyć, zabojstva, ździejśnienaje imiem dziaržavy, užo nia jość złačynstvam, a ŭsiaho tolki vykanańniem prafesijnaha abaviazku? A ŭ čym vinavatyja svajaki złačyncaŭ, ich dzieci, jakim nie dazvalajuć zabrać pareštki rasstralanaha, nie dazvalajuć uviedać navat, dzie jany pachavanyja? Za što ich karajuć? Moža być, jak i streł u patylicu, heta taksama tradycyja časoŭ NKVD, kali syn za baćku adkazvaŭ žyćciom ci svabodaj?

Čaho nam saromiecca?

Ale šyrokaj publicy, to bok nam z vami, viedać i dumać pra ŭsio heta niecikava.

Nam lohka i amal što pryjemna čytać pra miljony zabitych u hitleraŭskich kanclahierach albo pra miljony achviaraŭ stalinskaha HUŁAHu, bo heta — statystyka. I ni ŭ koha nie chapaje fantazii pastavić siabie na miesca choć adnoj achviary. Albo kata.

U Kitai, jaki zajmaje pieršaje miesca pavodle kolkaści śmiarotnych pakarańniaŭ u śviecie, da niadaŭniaha času pravodzili pakazalnyja rasstreły karupcyjaneraŭ — na stadyjonach, u prysutnaści publiki, dy jašče z tranślacyjaj u eter. Nieviadoma, ci źmienšyłasia ad hetaha karupcyja ŭ krainie, ale padobnyja šoŭ apošnim časam tam bolš nie praktykujecca. Mabyć, u suviazi z majučaj adbycca ŭ Pekinie Alimpijadaj‑2008.

U Biełarusi pra pakarańnie śmierciu ŭvohule ličać za lepšaje nie havaryć. Mańjakaŭ u sudzie pakazvać možna, apisvać ich złačynstvy možna, ahučvać ci publikavać prysudy možna, a voś kazać pra samo śmiarotnaje pakarańnie — nie. Jany vykonvajucca, kažučy kamputarnaj movaj, pavodle ŭmaŭčańnia. Dziaržava jak by saromiejecca čahości. Chacia čaho joj saromiecca, kali hramadzkaja dumka (ci hramadzkija instynkty) u dadzienym pytańni na jaje baku? I tak jašče doŭha, vidać, budzie.

Jość i inšy bok spravy. Jaki dačynieńnia da marali nia maje i jaki nazyvajecca «palitykaj». Paśla taho, jak usie sproby Eŭrasajuzu prymusić ułady RB vyzvalić palitźniavolenych ci niejkim inšym čynam prademanstravać liberalizacyju režymu skončylisia marna, eŭrapiejskija palityki vyrašyli zajści ź inšaha boku. Što kali ŭhavaryć aficyjny Miensk abviaścić maratoryj na śmiarotnaje pakarańnie?

Nie palitykaj adzinaj

Padmurkaŭ ciapierašniaha režymu heta nie zakranaje. U Rasiei, naprykład, maratoryj nijakim čynam nie pieraškodziŭ zhortvańniu demakratyi ci ŭžyvańniu represijaŭ suprać niaŭhodnych (sprava Chadarkoŭskaha i inš.) A Zachad u takim vypadku moh by zapisać sabie na rachunak taktyčnuju pieramohu dy abviaścić, što Biełaruś ustała na «eŭrapiejski šlach». A značyć, i sankcyi buduć nie patrebnyja, možna dalej vieści dyjaloh z režymam…Tak razvažajuć mnohija ŭ Biełarusi, u tym liku i ŭ asiarodku apazycyjnych žurnalistaŭ.

Što tut možna skazać? Padstavy apasacca mahčymych palityčnych spekulacyjaŭ, na žal, dajuć abodva baki — i aficyjny Miensk, i Strasbur z Bruselem.

Ale čamuści padajecca, što i ŭ hetym pytańni, jak i ŭ šmat jakich inšych «cyvilizacyjnych» pytańniach, naŭrad ci mahčymy kampramis Łukašenki z Eŭropaj. (Pra ZŠA pavodle zrazumiełych pryčynaŭ možna tut nia zhadvać). Prava karać śmierciu jość dla siońniašniaha režymu adnym z padstavovych pytańniaŭ. Jak i dziaržaŭnaja symbolika, hetaje prava taksama jość symbalem. Symbalem absalutnaj ułady nad čałaviekam. Takoj ułady, jakuju moža mieć tolki Boh.

Ujavić sabie, što Łukašenka pastupicca choć by častkaj svajoj ułady, vielmi ciažka.

Ale kali abstaviny ŭsio ž składucca takim čynam, što režym vymušany budzie pajści na kampramis pad ciskam Maskvy i Zachadu adnačasova, to tady taktyčnyja nastupstvy maratoryju nia buduć hetulki ŭžo važnymi. Kali choć by na niejki čas dziaržava spynić rasstreły — heta nia budzie mieć kardynalnaha palityčnaha značeńnia dla Biełarusi. Heta budzie mieć, u pieršuju čarhu, maralnaje značeńnie. I heta, dalboh, užo niamała. A tam pabačym.

Vital Taras

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0