Chto žyŭ pad Navasiołkami 40 tysiač hadoŭ tamu? Archieołahi adšukali novy pačatak našaj historyi!

Vid na raskop u Navasiołkach. Fota Alesia Harškova.

Znachodki kala viosak Abidavičy, Śviaciłavičy, Bierdyž (Padłužža), jakija my vyvučajem u škole, adnosiacca da siaredniaha palealitu, jaki zvyčajna źviazvajuć ź nieandertalcami. A ŭ Vietkaŭskim rajonie archieołahi znajšli ślady pieršych Homo sapiens. Raskazvaje ŭdzielnik ekśpiedycyi Aleś Harškoŭ.

Pieršyja Homo sapiens na terytoryi Biełarusi, z Afryki na Homielščynu

Archieałahičny pomnik u Navasiołkach Vietkaŭskaha rajona Homielskaj vobłaści byŭ adkryty ŭ 2011 hodzie supracoŭnicaj akademičnaha adździeła archieałohii Siarednich viakoŭ i Novaha času Hannaj Cimafiejenka. Jana pakazała svaje kramianiovyja znachodki navukovamu supracoŭniku adździeła archieałohii pieršabytnaha hramadstva Alesiu Vašanavu. Jon zacikaviŭsia artefaktami i razam z kaleham dva hady tamu pačaŭ ź imi pracavać. Niahledziačy na toje, što pomnik vyvučajecca niadaŭna, my ŭžo možam kazać pra jaho palealityčny ŭzrost.

Pavialičyć

Heta paćviardžajuć i zamiežnyja kalehi, bo materyjały ŭžo byli pradstaŭlenyja na bujnoj mižnarodnaj kanfierencyi — palavym sieminary ŭ rasijskim Bransku.

Źniešni vyhlad znachodak i stupień zachavanaści dazvalajuć atajasamlivać ich z aryńjakskaj kulturaj, z čym pahadžajucca i zamiežnyja archieołahi. Heta archieałahičnaja kultura isnavała ŭ Jeŭropie, Azii i Afrycy 43—38 tysiač hadoŭ tamu. Jaje pachodžańnie źviazvajecca ź dziejnaściu pieršych ludziej sučasnaha antrapałahičnaha typu — Homo sapiens (kramańjoncami pa staroj terminałohii).

Z hetaha vynikaje, što na dadzieny momant my zafiksavali materyjalnuju kulturu pieršych Homo sapiens na terytoryi Biełarusi i adnu z chvalaŭ mihracyi z Afryki. 

Što znajšli

Padčas pavierchnievych zboraŭ i raskopak byli znojdzienyja skrabki, razcy, roznyja kramianiovyja płaścinki i adščepy. Na pieršy pohlad, heta standartny nabor, jaki jość na lubych pomnikach kamiennaha vieku. Ale nie ŭsio tak prosta. Dla dadzienaj kultury charakterna toje, što śpiecyfičnyja vysokija skrabki nie vykarystoŭvalisia dla apracoŭki skury, a razcy — dla kości ci dreva. Ź ich atrymlivali zahatoŭki — mikrapłaściny. Paśla ź ich rabili sastaŭnyja pryłady: nakaniečniki dzidaŭ, režučyja, kolučyja instrumienty. 

Pavialičyć

Ale treba adznačyć, što ŭ nośbitaŭ aryńjakskaj kultury pryłady byli nie tolki z kremieniu, ale i z kostak. Naprykład, śpiecyfičnyja nakaniečniki strełaŭ z razdvojenym nasadam. Było ŭ ich raźvita i mastactva. Prykładam źjaŭlajucca tak zvanyja aryńjakskija vulvy, reljef žančyny z roham, schiematyčnyja vyjavy žyvioł, sceny palavańnia, vysiečanyja na vapnavych plitkach.

Jak tyja ludzi vyhladali

Na terytoryi Biełarusi jašče nie było znojdziena pareštkaŭ čałavieka hetaj archieałahičnaj kultury. Ale jany jość na inšych terytoryjach. Adno z najbližejšych da nas pachavańniaŭ daśledavana na pomniku Kaścionki-14 (Markina hara), što znachodzicca kala siała Kaścionki Chacholskaha rajona Varoniežskaj vobłaści Rasii. 

Cikavaść jaho ŭ tym, što jama, zroblenaja dla pachavańnia, prasiakała płast vułkaničnaha popiełu. Hety popieł źjaviŭsia ŭ vyniku vyviaržeńnia vułkana na Flehrejskich palach (Italija). Jon datujecca 39,8 tysiačy hadoŭ tamu. Sami ž pareštki majuć datu 33—32 tysiačy hadoŭ tamu.

Kostki ŭ pachavalnaj jamie lažali ŭ pozie embryjona. Nijakich pryład pracy ź im pakładziena nie było. Antrapołahi vyznačyli poł i ŭzrost pachavanaha. Heta byŭ mužčyna va ŭzroście 25—30 hadoŭ, rostam kala 160 sm. Jon mieŭ prablemy sa zdaroŭjem praz małuju nasyčanaść arhanizmu kalcyjem. Chutčej za ŭsio, čałaviek pakutavaŭ ad sutarhaŭ i zdranćvieńnia kaniečnaściaŭ, u jaho baleła śpina. Pa stanie zuboŭ było vyznačana, što mužčyna charčavaŭsia ćviordaj ježaj. 

Pavialičyć

Jašče ŭ 1950-ja hady była zroblena rekanstrukcyja jaho abličča pa čerapie, jakaja dazvoliła mierkavać pra padabienstva vyhladu hetaha mužčyny z abaryhienami Aŭstralii. Ale daśledavańni DNK pakazali, što ŭvohule da tych abaryhienaŭ jon nie maje anijakaha dačynieńnia i źjaŭlajecca adnym sa staražytnych pradstaŭnikoŭ Homo sapiens va Uschodniaj Jeŭropie.

Zychodziačy z hetych dadzienych, možna kazać pra niesumniennuju vartaść pomnika pad Navasiołkami i nieabchodnaść praciahu daśledavańniaŭ na im.

Nie vyklučana, što ŭviadzieńnie materyjałaŭ u navukovy zvarot daść mahčymaść archieołaham skarektavać madel zasialeńnia Homo sapiens nie tolki terytoryi sučasnaj Biełarusi, ale taksama i ŭsioj Jeŭropy. 

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0