Tymaty Hartan Eš. Pieradapošniaja revalucyja

Tymaty Hartan Eš

Pieradapošniaja revalucyja

5 kastryčnika białhradcy zachapili budynak Skupščyny, i ŭvieś śviet abyšła karcinka: junaki razmachvajuć serbskimi ściahami na balkonach pałajučaha parlamentu. Tady ž, pamiž 15-j i 19-j hadzinaj apoŭnačy (ludzi mera Čačaka Vielimira Iliča atrymali zadańnie paśpieć da viačerniaha vypusku navinaŭ u 19.30) byŭ zachopleny i budynak dziaržaŭnaha telebačańnia, jakoje serbskija apazycyjanery daŭno nazyvali “TV-Bastylijaj”. I na pieršy pohlad heta vyhladała jak dobraja staraja eŭrapiejskaja revalucyja: šturm Zimniaha! Padzieńnie Bastylii!

Usio ž hetaja revalucyja nie była zvyčajnaj. Užo choć by tamu, što nastupnym viečaram pieramožany i źnianavidny Słabadan Miłošavič, suprać jakoha hetaja revalucyja i była skiravanaja, nia ŭciok za miažu i nie zrabiŭ sabie śmierć, jak jaho biazbožna zaklikaŭ raźjatrany natoŭp, a źviarnuŭsia pa telebačańni da narodu z pryznańniem svajoj parazy, niajnačaj pieramožany na vybarach brytanski premjer.

Čym była hetaja serbskaja revalucyja? Vidavočna, šmat jašče niajasnaha ŭ hetych serbskich padziejach, jakija mižvoli chočacca paraŭnoŭvać z polskaj “samaabmiežavanaj revalucyjaj” 1980—1981 h. i z aksamitnymi revalucyjami 1989 h. u Centralnaj Eŭropie. Ale na majo pieršaje, vielmi niapeŭnaje ŭražańnie, padziei ŭ Serbii byli ŭnikalna składanym spałučeńniem čatyroch inhredyjentaŭ: bolš ci mienš demakratyčnyja vybary, revalucyja novaha, aksamitnaha typu, jakaja sama siabie abmiažoŭvaje, karotki revalucyjny pieravarot daŭniejšaha typu i rysy staramodnaj bałkanskaj zmovy.

Pa-pieršaje, vybary. Šmat chto ź inšaziemcaŭ zabyvajecca, što Serbija Miłošaviča nikoli nie była tatalitarnaj krainaj nakštałt Rumynii Čaŭšesku. Heta adna z hałoŭnych pryčynaŭ taho, što i padzieńnie Miłošaviča było inšym. Tak, jon byŭ vajennym złačyncam, jaki prynios žudasnyja pakuty susiedziam Serbii pa byłoj Juhasłavii. Ale ŭdoma jon nia byŭ tatalitarnym dyktataram. Jahony režym byŭ dziŭnaj miašankaj demakratyi i dyktatury: “demakratura”.

Pry im u Serbii zaŭsiody była palityka, pryčym šmatpartyjnaja. Navat sam jahony režym składaŭsia ź dźviuch partyj: jahonaj ułasnaj i partyi jahonaj žonki. Sprečki pamiž jahonaj postkamunistyčnaj Sacyjalistyčnaj Partyjaj Serbii i jejnymi Abjadnanymi Levymi Juhasłavii taksama pryčynilisia da razvału apiryšča jahonaj ułady. Ale apazycyjnyja partyi i palityki, jakija prychodziać da ŭłady ciapier, ułučna z Voisłavam Kaštunicaj, na praciahu minułaha dziesiacihodździa taksama brali ŭdzieł u palityčnym žyćci. Tak, byli represii palicyi i orhanaŭ biaśpieki, ažno da palityčnych zabojstvaŭ. Ale byli i vybary, jakija Miłošavič stabilna vyjhravaŭ.

Čamu jon prajhraŭ vybary 24 vieraśnia, jakija sam pryznačyŭ? Pieršaja i, niesumnienna, najbolš pryjemnaja častka adkazu: bo inšaja Serbija mabilizavałasia, kab jaho zrynuć. Zaraz ciažka pieraadoleć demaničny stereatyp serbskaje nacyi paśla taho, što “iany” zrabili ŭ Bośnii i Kosavie, tamu prosta niemahčyma pierabrać miery, paŭtarajučy, što taja “inšaja Serbija” zaŭsiody isnavała. Byli serby, jakija vykazvalisia, pisali i pracavali suprać Miłošaviča ad samaha pačatku jahonaha panavańnia. Ichnaje zmahańnie było inakšaje, čym zmahańnie dysydentaŭ pad savieckim kamunizmam, ale nia mienš składanaje i niebiaśpiečnaje. Savieckija dysydenty ryzykavali, što ich aryštuje KHB. Serbskija dysydenty ryzykavali, što ich zastrelić u ciomnym zavułku nieviadomy zabojca. Ich było niašmat, ale jany byli zaŭsiody.

Nadzvyčaj važnym byŭ studencki ruch “Adpor”, zasnavany ŭ 1998 hodzie jak najradykalniejšy pierajemnik studenckich pratestaŭ 1996 i 1997 h. Adzin z aktyvistaŭ raspavioŭ mnie, što siabry “Adporu” na seminarach, naładžanych zachodnimi niaŭradavymi arhanizacyjami, vyvučali, jak arhanizoŭvalisia kampanii pa abaronie pravoŭ čałavieka i akcyi hramadzkaha niepadparadkavańnia ŭ inšych krainach, ad Marcina Lutera Kinha da letašnich padziejaŭ u Charvatyi. Ale da hetaha dośviedu jany dadali dziasiatki ŭłasnych idejaŭ. Naprykład, jany źjaŭlalisia ŭ doŭhich čerhach pa cukar i alej u futbołkach z nadpisam “U Serbii ŭsio idzie OK”.

Pa-druhoje, treba skazać, što vielmi adroznyja adna ad adnoj apazycyjnyja partyi ŭrešcie abjadnalisia. Praŭda, najbolšaja z apazycyjnych partyjaŭ, Ruch Serbskaha Abnaŭleńnia Vuka Draškaviča, admoviłasia dałučycca da kaalicyi. Aproč taho, prezydent Čarnahoryi Miła Džukanavič zaklikaŭ da bajkotu vybaraŭ, takim čynam dazvoliŭšy Miłošaviču faktyčna zabrać usie astatnija čarnahorskija hałasy. I tym nia mienš u Demakratyčnuju Apazycyju Serbii abjadnalisia 18 partyjaŭ. Našmat bolšaj za inšyja ŭ kaalicyi była Demakratyčnaja Partyja na čale z zasłužanym, ale skamprametavanym i niepapularnym apazycyjnym lideram Zoranam Džyndžyčam.

Dyk voś, treciaj pryčynaj parazy Miłošaviča było toje, što Džyndžyč dy inšyja zdoleli prydušyć samalubstva i zvadki i pahadzicca na kandydaturu Voisłava Kaštunicy, lidera maleńkaj Demakratyčnaj partyi Serbii, jakaja adkałołasia ad Demakratyčnaj partyi na pačatku 1990-ch. Kaštunica byŭ nia nadta achvočy da hetaha – jon, pakieplivajučy ź siabie samoha, kaža, što sam byŭ pieršym vybarcam, jaki sumniavaŭsia, iści na vybary ci nie – ale vybar akazaŭsia bliskučy. Bo ŭ Kaštunicu ŭnikalnym čynam spałučajucca čatyry jakaści — jon antykamunist, nacyjanalist, niekarumpavany i nudny.

Kaštunica nikoli nia byŭ siabrom kampartyi. Specyjalist z kanstytucyjnaha prava i palitolah, jon abaraniŭ u 1970-m dysertacyju pra rolu apazycyi ŭ šmatpartyjnaj systemie. Paśla jon pierakładaŭ The Federalist Papers i analizavaŭ tvory Takvila i Łoka. Jaho zvolnili ź Białhradzkaha ŭniversytetu, bo jon vystupaŭ suprać Tytavaj kanstytucyi 1974 hodu jak niespraviadlivaj da serbaŭ. U adroźnieńnie ad inšych lideraŭ apazycyi, jon nikoli navat nie sustrakaŭsia ź Miłošavičam – pakul u piatnicu 6 kastryčnika hienerał Nebojša Paŭkavič nie naładziŭ karotkuju sustreču pamiž byłym i budučym prezydentami. “Takim čynam, — z hordaściu skazaŭ mnie Kaštunica, — ja ŭpieršyniu sustreŭsia ź Miłošavičam, kali jon straciŭ uładu”.

Jon byŭ pamiarkoŭnym nacyjanalistam, padtrymlivaŭ Serbskuju Respubliku ŭ Bośnii i žorstka krytykavaŭ vajennaje ŭmiašańnie NATO ŭ Kosavie. U adroźnieńnie ad Draškaviča i Džyndžyča, jaho nikoli nia bačyli ŭ pryjacielskaj hutarcy z Medlin Ołbrajt. Jon zastavaŭsia ŭ Białhradzie padčas bambavańniaŭ, tym časam jak Džyndžyč uciok u Čarnahoryju, bajučysia — mahčyma, słušna — za svajo žyćcio.

Jon byŭ niekarumpavany. Ja redka bačyŭ bolš spartanski ofis, čymsia jahony. Jon žyŭ u maleńkaj kvatery razam z žonkaju i dvuma katami i jeździŭ na staroj mašynie juhasłaŭskaj vytvorčaści. Znoŭ ža, u hetym jon vostra kantrastavaŭ ź inšymi liderami apazycyi, asabliva z Džyndžyčam i Draškavičam. Hledziačy na ichnyja pryhožyja harnitury i chutkija mašyny, šmat chto mierkavaŭ, što jany zapuskajuć ruki ŭ partyjnyja kasy — pavodle aśviečanaha stahodździami zvyčaju bolšaści palitykaŭ u postasmanskim śviecie.

Na ahulnuju dumku, jamu škodziła nudnaść. Na spravie heta navat akazałasia pieravahaju. Šmat razoŭ ludzi kazali mnie, što im padabajecca jahony pavolny, ciažkavaty, flehmatyčny styl. Heta byŭ taki pryjemny kantrast, kazali ludzi, z hieraična-trahičnym teatram Miłošaviča, ale i z šmat jakimi jahonymi apanentami, nakštałt patasna-pychlivaha Vuka Draškaviča. “Viedajecie, ja chaču nudnaha prezydenta, — skazaŭ mnie adzin niezaležny žurnalist. — I chaču žyć u nudnaj krainie”.

I, urešcie, Kaštunica byŭ nie taki ŭžo i nudny. Uzrušany – a chto b nia ŭzrušyŭsia? – jon, staŭšy na čale kryžovaha pachodu za vyzvaleńnie svajoj krainy, stvaryŭ kolki pryhožych i pamiatnych momantaŭ. Jahonaje “Dobry viečar, vyzvalenaja Serbija”, pramoŭlenaje narodu na płoščy ŭ noč paśla šturmu parlamentu i televizii, uvojdzie ŭ padručniki historyi.

Biezumoŭna, my nikoli nia ŭviedajem usich matyvaŭ, čamu 2,4 miljony serbaŭ pastavili ŭ niadzielu 24 vieraśnia ptušačku nasuprać imia Voisłava Kaštunicy. Ale mnie prapanavali dva ŭražalnyja tłumačeńni hetaha.

Pieršaje datyčyć nataŭskich bambavańniaŭ. Ja pytaŭsia ŭ palitykaŭ i analitykaŭ, kali, na ichnuju dumku, pačałasia revalucyja. Niekatoryja kazali, časta praz zuby: nu, kali ščyra, pry kancy vajny ŭ Kosavie. U vajnu i adrazu pa jaje zakančeńni Serbija ŭ patryjatyčnym zachapleńni abjadnałasia vakoł nacyjanalnaha ściahu, z čaho skarystaŭ i Miłošavič. Ale absurdna było čuć, jak dziaržaŭnaje telebačańnie abviaščała pieramohaju vidavočnuju histaryčnuju parazu: faktyčnuju stratu Kosava, serbskaha Jerusalimu. Ekanamičnaje stanovišča pahoršyłasia, i kožny zaklik tužej zaciahnuć pajasy ŭłada tłumačyła nastupstvami bambavańniaŭ. Šachciory ŭ kałubarskich vuhalnych šachtach, čyj strajk daŭ revalucyi vyrašalny šturšok, kazali mnie, što ichny siaredni zarobak źmienšyŭsia paśla vajny ad 70 dalaraŭ u miesiac da ŭsiaho 30 dalaraŭ. Hetaje pamianšeńnie tłumačyłasia patrebami paślavajennaha adnaŭleńnia. Ale jano ich raźjušyła.

Dalej, jak heta farmuluje Veran Macič (dyrektar niezaležnaj radyjostancyi V92), “Miłošavič zmahaŭsia na vybarach nia z nami, a z NATO”. I heta taksama nie spracavała, bo na niejkim hłybiejšym uzroŭni ludzi dumali: “Ale ž jon prajhraŭ NATO!” Kali Macič maje racyju, dyk Kaštunica nienaŭmysna skarystaŭ z bambavańnia, jakoje jon sam hańbiŭ. Hetaje tłumačeńnie, viadoma, nadta spekulatyŭnaje, i jaho nikoli niemahčyma budzie dakazać. Ale heta nia pieršy vypadak u historyi, kali vajna sparadžaje revalucyju.

Inšaje častkovaje tłumačeńnie hučyć mienš dramatyčna, ale taksama pierakanaŭča i važna. Jano palahaje ŭ tym, što vielmi šmat ludziej, jakija daŭniej hałasavali za Miłošaviča, prosta rašyli, što narešcie — hodzie. Lider straciŭ suviaź z realnaściu. Jon doŭha kiravaŭ krainaj, i na jaho lehła vina za niadoli, jakija abrynulisia na Serbiju. Ciapier nastaŭ čas pieramienaŭ. Heta było, jak kaža Ohnien Prybičevič, stały praciŭnik Miłošaviča, nakštałt taho, što zdaryłasia z Marharet Tetčer ci Hielmutam Kolem paśla adpaviedna adzinaccaci i šasnaccaci hadoŭ ułady. Paraŭnańnie z Tetčer ci Kolem moža padacca dziŭnym, navat abraźlivym dla apošnich. Ale jano słušna nahadvaje, što dla šmat kaho z serbskich vybarcaŭ Miłošavič nia byŭ ni vajennym złačyncam, ni tyranam. Jon prosta byŭ nacyjanalnym lideram, jaki zrabiŭ niešta dobraje i niešta błahoje, a ciapier musiŭ syści.

Urešcie, hetyja ludzi prynieśli Voisłavu Kaštunicu hałasy, patrebnyja dla pieramohi ŭ pieršym tury – trochi bolej za 50%.

Spałučeńnie hetych čatyroch składnikaŭ – vybary na hruncie papiaredniaj šmatpartyjnaj palityki, mirnaja revalucyja novaha typu, karotki revalucyjny teatralny pieravarot (coup de thjvtre, jak kažuć francuzy) i rysy zmovy – dapamahaje raźviazać hałavałomku, ź jakoj sutyknulisia žurnalisty ŭsiaho śvietu, što zapoŭnili Białhrad. Šmat tłumačyć i toj fakt, što roznyja lidery apazycyi addavali pieravahu roznym sposabam dziejańnia: Kaštunica, žyrandyst, zaŭsiody imknuŭsia karystacca mirnymi, lehalnymi, kanstytucyjnymi srodkami, demanstratyŭna pačynajučy tak sama, jak źbirajecca i praciahvać; Džyndžyč, jakabiniec, schilajecca da aktyŭnaha čynu; astatnija byli niedzie pasiaredzinie.

Praz čatyry dni paśla serbskaha superčaćviarha apazycyja, farmalna kažučy, mieła ŭładu tolki ŭ asobie prezydenta. “Tak, na hety momant jość tolki ja”, — z prykraściu zaznačyŭ sp.Kaštunica, kali my siadzieli ŭ Pałacy Federacyi. Jon byŭ adzinaju i zakonnaju, i lehitymnaju fihuraj u krainie. Jašče praz dva tydni, na momant publikacyi hetaha artykułu, apazycyja dasiahnuła pahadnieńnia z byłoj uradavaj partyjaj, Sacyjalistyčnaj Partyjaj Miłošaviča, i z Rucham Serbskaha Abnaŭleńnia Vuka Draškaviča pra stvareńnie pierachodnaha ŭradu Serbii, na jaki prypadaje najbolšaja častka realnaj vykanaŭčaj ułady. Zdajecca, uva ŭrad mohuć uvajści niekatoryja mocna skamprametavanyja pradstaŭniki staroha režymu. Klučavyja ministerstvy, takija, jak Ministerstva ŭnutranych spravaŭ, miarkujecca kantralavać supolna. Novyja respublikanskija vybary pryznačany na 23 śniežnia, i hetaja data budzie pačatkam novaha, całkam zakonnaha i lehitymnaha kiravańnia Serbijaj.

Paŭsiul pacichu źjaŭlajucca piarevaratni. U adnym pravincyjnym horadzie aktyvisty “Adporu” razdajuć takim piarevaratniam symbaličnyja tubiki vazelinu. Ale luboj maładoj demakratyi hetyja koŭzkija apartunisty patrebnyja. Ludzi jašče bajacca viartańnia Miłošaviča – ...vampir uzdymajecca z truny... – ale ŭžo viadučyja siabry jahonaj ža Sacyjalistyčnaj Partyi zaklikajuć da jaho adstaŭki. Jahonaja partyja, mahčyma, maje palityčnuju budučyniu, jak postkamunistyčnyja sacyjalistyčnyja partyi ŭ inšych krainach postkamunistyčnaj Eŭropy, — ale tolki bieź jaho.

Śledam za Francyjaj, ciapierašnim prezydentam Eŭrapiejskaha Źviazu i histaryčnaj chaŭruśnicaj Serbii, uvieś śviet paśpiašaŭsia ź vinšavańniami i prapanovami dapamohi. Viadoma, zaraz staić vializnaja zadača adbudovy ekanomiki: vałavy nacyjanalny pradukt Serbii składaje kala pałovy ŭzroŭniu 1989 hodu. Adnak, kali ŭžyć tut ekanamičny termin, Serbija maje pieravahi adstałaści. Pakolki jana apošniaja, jana moža vučycca z usich inšych sprobaŭ postkamunistyčnych pieraŭtvareńniaŭ. Mładan Dzinkič, pradstaŭnik tak zvanaj hrupy G17 Plus — hrupy ekanamistaŭ, jakaja rychtavałasia da demakratyčnych pieramienaŭ — skazaŭ mnie, što jany spałučać šokavuju terapiju polskaha typu z bolš aściarožnaj pryvatyzacyjaj. I jany atrymajuć vialikuju dapamohu ad Zachadu. Čamu? Tamu što, hruba kažučy, Serbija ličycca małoj, ale niebiaśpiečnaj. (Rasieja niebiaśpiečnaja, ale zanadta vialikaja; Baŭharyja małaja, ale niedastatkova niebiaśpiečnaja.) U hetym niečakanaja karyść sa spadčyny Miłošaviča. Vyrašalnaje vyprabavańnie – jak my viedajem z dośviedu inšych pieraŭtvareńniaŭ – palahaje u tym, ci zdolejuć refarmatary ŭstalavać viaršenstva zakonu ŭ nadzvyčaj kryminalizavanym hramadztvie. Heta vyznačyć, ci Serbija stanie maleńkaj Rasiejaj, ci cyvilizavanaj eŭrapiejskaj krainaj.

Zastajucca dva vialikija pytańni. Pieršaje: što heta za kraina? Kaštunica vitaŭ “vyzvalenuju Serbiju”, a paśla byŭ pryviedzieny da prysiahi jak prezydent Federatyŭnaj Respubliki Juhasłavii. Čarnahoryja nie pryznała jaho za juhasłaŭskaha prezydenta, i ciapier jon prapanuje źmianić imia krainy na Serbiju-Čarnahoryju – što nadta nahadvaje prapanovu 1990 hodu pisać Čecha-Słavaččynu praz złučok, paśla čaho chutka adbyŭsia “aksamitny razvod” abiedźviuch pałavinak dziaržavy. Paśla nastupnych serbskich vybaraŭ pačnucca pieramovy pra novyja stasunki z Čarnahoryjaj. Kaštunica jasna daŭ zrazumieć, što jon prymie vynik referendumu ŭ Čarnahoryi – i, u hetym vypadku, u Serbii taksama, bo zastavacca razam z čarnahorcami luboj canoj, u niaroŭnaj ci butaforskaj kanfederacyi, serby nie zachočuć.

Druhoje pytańnie: što rabić ź minuŭščynaj? Na Zachadzie jano zvyčajna zvodzicca da pytańnia, što rabić ź Miłošavičam. Haaha? Kaštunica niekalki razoŭ vyklučyŭ mahčymaść ekstradycyi. Praces u Serbii? Hetaha žadajuć tut mnohija. “Halandzkaja turma była b dla jaho zadobraja, — kazaŭ mnie adzin čałaviek, — chaj paspytaje serbskaj”. Ci jon prosta “bolš času budzie bavić ź siamjoj”? “Mnie sapraŭdy plavać, što ź im budzie, – kaža Zoran Džyndžyč. — U nas ciapier inšyja pryjarytety”.

Ale prablema minuŭščyny našmat bolšaja i składaniejšaja, čymsia prosta pytańnie pra los Miłošaviča. Nadta šmat ludziej, navat niekatoryja vysokapastaŭlenyja apazycyjanery, daŭniej byli prysłužnikami režymu ci padtrymlivali jaho. Jość jašče i kanflikt pamiž adnabokim zrokam bolšaści zvyčajnych serbaŭ – jakija bačać siabie achviarami i Miłošaviča, i NATO – i amal hetkaj ža adnabokaściu šmat kaho ŭ zamiežžy, chto ŭvažaje “serbaŭ” prosta za baśnijskich i kosaŭskich złačyncaŭ. Pierad kamisijaj pa serbskaj praŭdzie stajała b nievierahodna ciažkaja zadača.

Hetyja i šmat jakija inšyja pytańni zastajucca adkrytymi. Ale ŭžo ciapier, praz dva tydni, my možam z peŭnaściu skazać kolki słovaŭ ab tym, što skončyłasia i što pačałosia.

Kali revalucyja “Salidarnaści” ŭ Polščy była pačatkam kanca kamunizmu, dyk ciapierašniaja revalucyja – kaniec kanca kamunizmu. U dvaccacihadovym šerahu revalucyjaŭ novaha typu ŭ Centralnaj i Ŭschodniaj Eŭropie kožnaja vučyłasia z dośviedu papiarednich, ale i dadavała novyja składniki i varyjacyi. I nia tolki ŭ Eŭropie. Tut jość taksama recha Filipinaŭ i Indanezii. I, spadziajemsia, viestka dla inšych krain. U ciapierašniaj hlabalizavanaj palitycy my prasunulisia dalej za staryja revalucyjnyja madeli 1789 i 1917 hadoŭ. Kali heta zdaryłasia ŭ Serbii, dyk čamu b nia ŭ Birmie? Čamu nie na Kubie?

Vyzvaleńnie – hučnaje słova, asabliva dla ludziej, jakija navat pad Miłošavičam byli napaŭsvabodnymi, pryčym uviersie dahetul zastajecca šmat čaho ad staroha režymu – i ŭładnyja struktury, i asoby. Ale jany zaraz našmat bolš svabodnyja, i svabadniejuć z kožnym dniom. “My prosta dychajem valniej”, – skazaŭ mnie adzin znajomy. Bolš za toje, jany narešcie mohuć rabić plany na budučyniu. Pavodle adnaho vyznačeńnia, vyzvalenaja kraina – heta miesca, kudy ludzi viartajucca, a nie źjaždžajuć adtul. Serbija ciapier budzie takoj krainaj.

Padobna da taho, jak vuhorskaja revalucyja 1956 h. transfarmavała ŭjaŭleńnie pra Vuhorščynu ŭ śviecie, hetaja serbskaja revalucyja źmienić ujaŭleńnie pra Serbiju. U adroźnieńnie ad niemcaŭ u 1945 h., serby vyzvalili siabie sami. Kali jany zdolejuć sami raźviazać prablemu minuŭščyny, ichnaja reputacyja jašče palepšaje.

Heta kaniec bałkanskich vojnaŭ. Kaštunica vielmi kłapocicca pra ŭsich svaich bratoŭ-serbaŭ u Charvatyi (dzie ich zastałosia vielmi mała), u Bośnii, u Kosavie (jon choča, kab tudy viarnułasia bolš serbskich uciekačoŭ) i ŭ Čarnahoryi. Ale jon mirny čałaviek, i jon budzie pieraśledavać serbskija nacyjanalnyja intaresy šlacham pieramovaŭ. Adzinyja, chto ciapier moža chacieć vajny na Bałkanach, heta albancy ŭ Kosavie i Makiedonii; kali NATO sa svaimi šmattysiačnymi adździełami ŭ Kosavie nia zdoleje zapabiehčy hetamu, dyk jano z tym ža pośpiecham moža pieratvaraca ŭ klub kulinaraŭ.

Heta kaniec i serbskich imperskich mrojaŭ. Ja hutaryŭ u Białhradzie ź piśmieńnikam Dobrycam Čosičam, jakoha šmat chto ličyć natchnialnikam hetych mrojaŭ u Memarandumie Serbskaj Akademii Navuk u 1986 hodzie, choć sam jon hetamu piarečyć. U prezydyjumie Serbskaj Akademii jon kazaŭ mnie, što hałoŭnaja zadača zaraz palahaje prosta ŭ pabudovie sučasnaj serbskaj nacyjanalnaj dziaržavy. Navat kali čarnahorcy zachočuć pajści svaim šlacham – choć, sucha dadaŭ jon, Čarnahoryja — vynachodka stalinskaj nacyjanalnaj palityki — chaj tak i budzie. Chaj iduć. Serby musiać bracca za pabudovu ŭłasnaje dziaržavy.

Kali tak i budzie — a ja miarkuju, budzie, — dyk my nablizimsia da kanca daŭžejšaj i bolšaj historyi: dvuchsothadovaha, pavolnaha i z doŭhimi piarervami pracesu farmavańnia sučasnych eŭrapiejskich nacyjanalnych dziaržavaŭ na ruinach asmanskaj imperyi.

Heta, u svaju čarhu, budzie składanym vyprabavańniem dla Zachadu, ale pieradusim dla Eŭropy — i asabliva dla Eŭrapiejskaha Źviazu. Bo paśla padzieńnia Miłošaviča niama bolš nijakaj vonkavaj pieraškody dla taho, kab zbudavać liberalnuju supolnaść nie z 15, a z 30 nacyjanalnych dziaržavaŭ. Ciapier my sapraŭdy majem šaniec — ale i najskładaniejšuju zadaču — zbudavać tuju “cełuju i svabodnuju Eŭropu”, duch jakoj Džordž Buš-starejšy tak pamiatna pryklikaŭ u apošnim sutońni chałodnaj vajny.

Šmat čaho moža zdarycca adnojčy ŭ čaćvier pamiž treciaj i siomaj hadzinaj papoŭdni.

Pierakłaŭ z anhielskaj movy Aleś Piatkievič pavodle
The New York Review of Books