Papiŭšy kavy

Fidžy

Papiŭšy kavy

Z 19 traŭnia ŭ hetaj krainie, što ŭ samym sercy Palinezii, pasiarod Cichacha akijanu, niama spakoju. Bujny fidžyjski biznesmen, palinezijski nacyjanalist Džorž Spejt razam ź siabrami zachapili premjer-ministra krainy j tuzin ministraŭ dy drabniejšaje čynavienstva. Jon zapatrabavaŭ uviadzieńnia novaje kanstytucyi, jakaja pavinna adlustravać "pryncyp nacyjanalnaje spraviadlivaści". Pakul Spejt utrymlivaŭ bujnoje čynavienstva ŭ zakładnikach, ułada ŭ krainie pierajšła da vajskoŭcaŭ. Vajskovy pieravarot ačoliŭ henerał Frenk Bajnimarama. Jon, u svaju čarhu, zajaviŭ, što choča kiravać krainaju sam hady try, pakul nia budzie pryniataja spraviadlivaja kanstytucyja. Vajskoŭcy prybrali da ruk usio žyćcio na Fidžy...

Sutnaść kanfliktu treba šukać u dalokim minułym, kali vyspy Fidžy byli zavajavanyja anhielskimi kalanizatarami. Vajaŭničyja fidžyjcy nie paddavalisia pryhonu. Dla pracy na bahatyja vyspy anhielcy pačali zavozić indusaŭ z dalokaj paŭhałodnaj Indyi. Ź ciaham času kolkaść naščadkaŭ pryhonnych indusaŭ, što ŭrablali šykoŭnyja tutejšyja plantacyi, mocna pavialičyłasia. Siońnia jany składajuć blizu 40 pracentaŭ nasielnictva krainy. Sytuacyja ŭskładniajecca jašče j tym , što indusy pa-raniejšamu trymajucca svaich relihijaŭ, a pieravažnaja bolšaść abaryhienaŭ-fidžyjcaŭ ciapier – chryścijanie-pratestanty. Jość i jašče adna akaličnaść – u časy zmahańnia za niezaležnaść Fidžy indusy byli na baku kalanizataraŭ. Tutejšyja indusy mierkavali, što tut tolki anhielcy mohuć zabiaśpiečyć im biaśpieku. I jany nie pamylalisia. Jak tolki palinezijcy, paśla dvuchsothadovaje vajny za svabodu damahlisia svajho, indusy, jakich jany vinavacili ŭ zhodnictvie, stali na Fidžy ludźmi druhoha hatunku. A eŭrapiejcy tym časam pakrysie paraźjechalisia. Uzajemnaja nieluboŭ dźviuch fidžyjskich supolnaściaŭ to zatuchała, to jznoŭ vypłyvała na pavierchniu. U niedalokaj historyi krainy ŭžo byŭ peryjad, ciaham 13 hadoŭ, kali za palinezijcami było zamacavanaje vyklučnaje prava na palityčnaje žyćcio. Adnak pad naciskam suśvietnaje supolnaści, palinezijskija nacyjanalisty vymušanyja byli sastupić. I voś vynik – premjer-ministram staŭ indus Machiendru Čodry, jaki panabiraŭ ministrami dy čynoŭnikami svaich suplamieńnikaŭ. Ci mahli heta ściarpieć haračyja fidžyjskija patryjoty?

Ciapier z umovami lidera nacyjanalistaŭ pahadzilisia j prezydent, jaki ŭžo źniaŭ ź siabie paŭnamoctvy, i Viarchoŭny Saviet (pravadyroŭ tutejšych karennych plamionaŭ). Adno, niečakana ŭźnikła fihura hienerała Bajnimarama (taksama palinezijca), jaki taksama zachacieŭ dla siabie kavałak uładnaha piraha. Ale krumkač krumkaču voka nia vydziaŭbie. Spejt z Bajnimaramam abmiarkoŭvajuć ciapier budučyniu krainy... za čaračkaj kavy. Kavaju na Fidžy nazyvajuć harełku z kareńniaŭ dzikaha piercu. Zakładniki, jakija nikoha bolš nie cikaviać, adpuščanyja. Usio b ničoha sabie, ale... Pa vyspach prakaciłasia chvala antyindyjskich pahromaŭ. Kali niejki žurnalist dazvoliŭ sabie zajavić na telebačańni, što "indusy taksama ludzi", natoŭp palinezijcaŭ razhramiŭ tuju studyju i ŭ zapale zabiŭ dvuch palicyjantaŭ, jakija stajali na varcie.

U vyniku Fidžy pahražajuć šmatlikimi ekanamičnymi sankcyjami. Admysłova byli zroblenyja žorstkija zajavy ad kiraŭnikoŭ ZŠA, Anhlii, Indyi j Aŭstralii. Nievialikaja kraina pasiarod akijanu apynułasia ŭ centry uvahi ŭsiaho śvietu. Niezdarma. Płošča Fidžy – 18 z pałovaju tysiačaŭ kv. km. i tutaka zdabyvajuć i płaviać zołata, srebra, marhaniec, miedź i nikiel. Aproč taho, hetaja nadzvyčaj uradlivaja ziamla, dzie kruhły hod leta, doryć amal usie płady, jakija viedaje čałaviek – ad rysu j pšanicy da kakavy j manha. A terytaryjalnyja fidžyjskija vody ličacca adnymi z samych rybnych u cełym Cichim akijanie. Lišnie kazać, što bolšaść rabotnikaŭ na tutejšych kapalniach dy zavodach... indusy.

Horki prykład Fidžy śviedčyć pra dźvie rečy – nikoli nia budzie spakoju tym, chto byŭ na baku akupantaŭ. I niama bolšaha hłupstva, jak śviedama sadžać u kiraŭnictva krainy pradstaŭnikoŭ mienšaści. Kalanijalizm nasamreč pakidaje pa sabie bahata šnaraŭ, bolš, čym heta nam časami zdajecca.

Nu, a fidžyjcy, jany, badaj, supakojacca. Žyćcio nieŭzabavie vierniecca ŭ narmalnaje rečyšča. Papjuć svajoj, fidžyjskaje kavy, dy pamiracca. Bo, pieradusim, i palinezijcy, i indusy chočuć žyć zamožna ŭ svajoj, amal rajskaj krainie.

S.H.