Listy ŭ redakcyju

Listy ŭ redakcyju

“Try čarapachi”
zamiest “Kambata”

Niekali Francišak Bahuševič na pytańnie “Hdzie ž ciapier Biełaruś?” vyrazna adkazaŭ: “Tam, bratcy, jana, hdzie naša mova žyvieć...” I mieŭ racyju, bo rusifikacyja pry kancy XIX st. jašče nie dasiahnuła takich pamieraŭ, jak ciapier.

A našyja vajskovyja harnizony – heta ledźvie nie rasiejskija anklavy na biełaruskaj ziamli. Naprykład, u 72-m Abjadnanym vučebnym centry (“Piečy”) čužaja dla biełarusaŭ moŭnaja stychija padmacoŭvajecca adšlifavanym u idealahičnych adździełach vajskovym panteonam: Suvoraŭ, Kutuzaŭ, Žukaŭ etc. Praŭda, adradžeńnie pačatku 90-ch dzie-nidzie pakinuła svaje ślady na infarmacyjnych stendach. Ale infarmacyja taja prosta-taki pierahruvaščanaja pamyłkami, a taksama siarmiažnaj ścipłaściu ŭ dačynieńni da ŭłasnaj vajskovaj historyi. Pavodle tych stendaŭ, biełarusy ŭ minułym z kim tolki ŭdała ni vajavali: ź niemcami, krymčakami, francuzami, švedami, ale tolki nie z maskalami. Pra vojny z Maskovijaj uvohule ani zhadki. Tamu ad h.zv. biełaruskaha vojska niejkich pryjemnych niespadziavanak ja ŭžo nie čakaŭ.

Adnak darma. Apošnim časam raz-poraz u jakaści šychtavaj pieśni siarod “bacianiaŭ-kambataŭ” i inšaje łuchty možna pačuć NRM-aŭskija “Try čarapachi”. I kali čuješ, jak rota žaŭnieraŭ štomocy vyvodzić: “Ty nie čakaj, siurpryzaŭ nia budzie”, pierakonvaješsia, što sapraŭdnaja biełarusizacyja moža pačacca tolki ź nizoŭ. I jak tut šmat zaležyć ad kankretnaj asoby, jakaja zdoleje prapanavać i pačać! Trochi b bolej śmiełaści i nastojlivaści našym žaŭnieram-biełarusam, i biełaruskaja pieśnia, a razam ź joj i biełaruskaja mova pakrysie advajuje svajo miesca pad skupym armiejskim soncam.

Siaržuk Sałaš, Barysaŭ

Našy chaty byli bahaciejšyja za švedzkija

Stakholm z 1 da 8 červienia śviatkavaŭ svaju 750-ju hadavinu. U 1252 h. jarł (kniaź) Birhier zasnavaŭ heta miesta – “Paŭnočnuju Venecyju”, jak jaho časam nazyvajuć. Z nahody jubileju zadarma pracavali ŭsie 49 muzejaŭ (zvyčajna kvitok kaštuje 50—70 kronaŭ – 5–7 dalaraŭ). U Starym mieście na 4 placoŭkach z ranicy da viečara ładzilisia kancerty falklornych hurtoŭ, tut ža kavali, šklary rabili svaje šedeŭry, možna było pabačyć rycarski turnir, paspytać stravaŭ narodnaj kuchni. Čaŭny vazili turystaŭ pa voziery Melaren i pa šchierach vakoł miesta. Svajo ŭmielstva demanstravali maraki, vajskoŭcy i pažarnyja. Unačy adbylisia dyskateki i rok-kancerty. Amal kožny čałaviek na vulicy mieŭ u ruce švedzki ściažok. Ściahi pazirali j z usich pryvatnych balkonaŭ.

La Karaleŭskaha pałacu možna było ŭbačyć pryncesu Viktoryju, jakaja volna hulała pa mieście (zhodna z zakanadaŭstvam, karalevaj zrobicca jana, a nia jejny brat – bo jon małodšy).

Šmat cikavaha ŭ Stakholmie dla biełarusaŭ. Amal u kožnym muzei – Pahoni, bo Žyhimont Vaza byŭ adnačasova karalom švedzkim, polskim i vialikim kniaziem litoŭskim: u 1655 h. pavodle ŭmovaŭ Kiejdanskaj unii VKŁ uvajšło ŭ skład Švedzkaj imperyi. U muzei “Livrustkammaren” (Karaleŭski cejhauz) možna ŭbačyć załaty orden z 16 dyjamentami, jakim Karł Ch uznaharodziŭ Januša Radziviła. Jak śviedčyć kataloh, da 1913 h. hety orden zachoŭvaŭsia ŭ Niaśviskim zamku.

Nazirajučy za jubilejnymi śviatkavańniami, nie daješ viery, što ŭ pačatku XX st. Švecyja była biednaj krainaj, ź jakoj u Ameryku źjechała 25% nasielnictva! Kali paraŭnać chaty, u jakich naradzilisia našy i švedzkija klasyki XIX st., dyk u našych byli lepšyja ŭmovy. Niešta zdaryłasia z nami ŭ XX st. Ale prykład Uschodnich Drakonaŭ śviedčyć, što, pačynajučy navat z nula, možna za 30–40 hadoŭ adbudavać krainu, treba tolki vieryć i pracavać.

Andrej Katlarčuk, Stakholm