«Дзеці як пабітыя сабакі». Беларуска не можа вярнуць сыноў, якіх былы муж таемна вывез у Луганск
Больш за паўгода жанчына змагаецца з бюракратычнай сістэмай дзвюх краін. Яе былы муж, ураджэнец Луганска, утрымлівае дзяцей у акупаваным рэгіёне, змяніў ім грамадзянства і патрабуе ад маці грошы.
У Вольгі Шабаевай дрыжаць рукі, калі яна паказвае тэлефон з расійскай сім-картай: туды час ад часу прыходзяць апавяшчэнні з просьбай прайсці ва ўкрыццё праз ракетныя атакі.
Зараз двое дзяцей жанчыны знаходзяцца ў Луганску — небяспечным горадзе, дзе часта няма ацяплення і святла.
Восем месяцаў таму былы муж-украінец тайком вывез сыноў у свой родны горад і змяніў ім грамадзянства на расійскае. Фармальна казаць пра выкраданне нельга, бо абодва бацькі — законныя прадстаўнікі дзяцей, а суда аб вызначэнні месца жыхарства хлопчыкаў не было.
Яраславу дзевяць гадоў, Дзіму — шэсць. Ім не дазваляюць нават камунікаваць з мамай па тэлефоне. Некалькі месяцаў Вольга стукаецца ва ўсе інстанцыі дзвюх краін і спрабуе вярнуць дзяцей дадому, але атрымлівае толькі адпіскі. Tochka.by выслухала гісторыю маці, якая знаходзіцца ў адчаі.
Цяжкае сямейнае жыццё і складаны развод
Былы муж Вольгі, Аляксей, пераехаў у Беларусь з Луганска ў 2014 годзе, адразу пасля пачатку баявых дзеянняў. Так і пазнаёміліся.
«Нібыта ўсё было добра, закахалася. Потым у нас з'явілася дзіця. Пабраліся шлюбам не адразу, а калі малое крыху падрасло», — распавядае Вольга.
Гісторыю сямейнага жыцця яна ўспамінае неахвотна, апускаючы многія падрабязнасці. Кажа, цяпер разумее, што тады зрабіла шмат памылак.
«Ведаеце, я з тых жанчын, якія верылі: ён жа цяпер бацька, усё зменіцца. Але далей станавілася толькі горш. Тры тыдні ўсё магло быць добра, потым зноў зрыў… І зноў абяцанні. Гэта нейкая жаночая фантазія, што аднойчы ўсё можа пайсці па-іншаму», — прызнаецца Вольга.
Апошняй кропляй стала тое, што мужчына пачаў падымаць руку на жонку.
«Развод праходзіў цяжка, з выклікамі міліцыі, а ўвесь працэс доўжыўся 11 месяцаў», — паказвае паперы Вольга.
Зараз жанчына разумее, што тады зрабіла галоўную памылку: трэба было першапачаткова праз суд вызначыць месца жыхарства дзяцей. Але яна і не ўяўляла, у што гэта можа выліцца. Сыны проста засталіся жыць з мамай — тады ў гэтым пытанні ў пары не было супярэчнасцяў.
«Я не забараняла дзецям камунікаваць з бацькам. Яны бачыліся, бывалі ў яго ў выхадныя», — кажа беларуска.
Таемна вывез сыноў у Луганск
Паводле слоў Вольгі, фінансава ў жыцці дзяцей былы муж не ўдзельнічаў. Пры гэтым актыўна дабіваўся падзелу сумесна нажытай маёмасці. Прычым двойчы: адзін раз атрымаў грошы ад жонкі па распісцы, а потым вырашыў падаць у суд яшчэ раз, праз дзевяць месяцаў пасля разводу. Суд стаў на бок Вольгі.
«Ён не працаваў, гуляў у камп’ютарныя гульні і рабіў стаўкі ў казіно. Па сутнасці, мы жылі за мой кошт. Нават пасля разводу ён пераехаў на здымную кватэру, якую аплачвала яго мама», — распавядае Вольга.
Яна не можа гаварыць без слёз, бо больш за паўгода практычна не бачыла сваіх дзяцей і не камунікавала з імі.
«Мінулым летам ён пачаў настойваць, што хоча адвезці сыноў на мора, у Судак. Маўляў, там у яго сваякоў ёсць жыллё, дзяцей чакаюць, а я, такая нядобрая, не даю ім камунікаваць. Але да мора ён так і не даехаў», — плача Вольга.
Аб тым, што дзеці больш да яе не вернуцца, мужчына паведаміў у той дзень, калі павінен быў прывезці іх назад: маўляў, перадай рэчы — і на гэтым усё.
Спробы вырашыць па законе
Вольга адразу ж пачала дзейнічаць. На наступны дзень, 28 чэрвеня 2025 года, яна напісала заяву ў міліцыю. Але фармальна маці і бацька — законныя прадстаўнікі дзяцей. Былы муж не ўкраў іх: яны могуць знаходзіцца і з ім, калі іншае не вызначана судом.
«Я адразу ж падала пазоў у суд аб вызначэнні месца жыхарства дзяцей са мной», — распавядае жанчына.
Аказалася, што былы муж знаходзіцца ў Луганску ў сваіх бацькоў. Ён прыняў расійскае грамадзянства і аформіў яго дзецям. Пазней высветлілася, што муж таксама падрыхтаваў пазоў аб вызначэнні месца жыхарства хлопчыкаў з ім.
У жніўні Вольга паспрабавала дабіцца справядлівасці праз Міністэрства юстыцыі Беларусі і падала заяву па міжнароднай лініі — аб незаконным утрыманні дзяцей. Гаворка ідзе пра Гаагскую канвенцыю аб грамадзянска-прававых аспектах міжнароднага выкрадання дзяцей. Згодна з ёй, дзіця, незаконна вывезенае або ўтрыманае адным з бацькоў у іншай краіне-ўдзельніцы, павінна быць у найкарацейшыя тэрміны вернута на радзіму. Органы акупаванага Луганска, дзе зараз дзейнічаюць расійскія законы, абавязаны кіравацца гэтымі нормамі.
І тут ёсць адразу два нюансы, на якія абапіраюцца і беларускі бок, і адвакаты Вольгі.
Па-першае, калі ў адной краіне была пачата судовая вытворчасць па вызначэнні месца жыхарства дзяцей, то такая ж справа ў іншай дзяржаве не можа разглядацца паралельна. Вольга падала пазоў раней за мужа. Па-другое, спрэчка, якая разглядаецца паводле міжнароднай канвенцыі, прадугледжвае прыпыненне спраў па тых жа пытаннях у звычайных судах.
Але тут пачынаюцца праблемы: аказалася, законы ў акупаваным Луганску зараз працуюць своеасабліва.
«Расійскі бок не адказаў да гэтага часу. Абедзве краіны падпісвалі гэтую канвенцыю. Такія справы павінны вырашацца ў прыярытэтным парадку, а ўсе астатнія суды — прыпыняць аналагічныя працэсы. Наш суд справу прыпыніў, а суд Луганска — не. Ім усё роўна», — распавядае Вольга.
Беларускія ведамствы разводзяць рукамі і кажуць, што зрабілі ўсё магчымае, і зараз чарга за луганскім бокам.
«Атрымліваецца, можна проста так вывезці двух маленькіх грамадзян Беларусі, змяніць ім грамадзянства, і ніхто не можа дапамагчы?» — задаецца пытаннем жанчына.
Суды, якіх быць не павінна
У Луганску прайшлі ўжо тры судовыя пасяджэнні па іску былога мужа. Аб іх Вольга магла б і не даведацца, каб не нанятыя мясцовыя адвакаты. Яе прадстаўнікі выпадкова пачулі, што ў горадзе будзе разглядацца справа аб дзецях-беларусах.
«Я кансультавалася з чатырма адвакатамі ў Луганску. Мне ўсе сказалі: шукайце абарону дзе заўгодна, але толькі не тут. Упэўніваюць, што ўсё карумпавана, хто мог — з'ехаў… Спецыялістаў няма», — кажа Вольга.
У хадайніцтве аб прыпыненні справы ў Луганску жанчыне адмовілі: фармальна суд не атрымаў патрэбныя дакументы з Беларусі аб паралельнай вытворчасці і справе па міжнароднай канвенцыі.
«Я не ведаю, як так адбываецца: наш бок адпраўляе запыты, але нічога не атрымлівае ў адказ. Я прапаноўвала сама прывезці дакументы, але там нават слухаць не хочуць», — запэўнівае Вольга.
На апошнім пасяджэнні вырашылі не чакаць адказаў, была прызначана новая дата разгляду справы — 27 лютага.
«Адвакат у Луганску кажа, што нічога не выйдзе: маўляў, грамадзянскія справы не ў прыярытэце, суддзяў мала… Апошняя падобная справа ў яе доўжылася паўтара года. Я ўжо не ведаю, у якія дзверы стукаць», — плача жанчына.
«Хоча толькі грошай»
Увесь гэты час маці практычна не можа камунікаваць са сваімі дзецьмі — бацька цалкам кантралюе іх тэлефоны.
Падчас першай паездкі ў Луганск у кастрычніку Вользе мімаходам удалося ўбачыць сыноў. Яна паспрабавала забраць аднаго хлопчыка з дзіцячага садка. Маме аддалі дзіця, але адразу ж патэлефанавалі бацьку.
«Ён прымчаўся, вырываў у мяне сына, завязалася бойка. Ахоўнік садка проста глядзеў. А што я магу зрабіць супраць двухметровага мужыка?» — не можа стрымаць слёз Вольга.
У акупаваным Луганску яна таксама звярталася ў Следчы камітэт, пракуратуру, да ўпаўнаважанага па правах дзіцяці. Адказы адусюль як пад капірку: у дзеяннях грамадзяніна Шабаева няма прыкмет правапарушэнняў.
«Ён не дае мне камунікаваць з дзецьмі. Я дазвоньваюся раз на тыдзень у найлепшым выпадку. Ён іх кантралюе. Як толькі штосьці ідзе «не па цэнзуры», сувязь адразу абрываецца. Дзіця спрабуе сказаць, як сумуе, а потым тут жа забірае свае словы назад. Дзеці як пабітыя сабакі», — распавядае Вольга.
У канцы студзеня яна зноў ездзіла ў Луганск: два дні ў дарозе, дзясяткі КПП, кіламетры небяспечнага шляху. З дзецьмі ўдалося пабачыцца.
«Сустрэча была ў кафэ. Сыны былі запалоханыя і ўвесь час азіраліся на бацьку. Старэйшаму складаней, ён больш разумее. А малодшы яшчэ можа прабалбатацца: «Ой, мне ж нельга такое казаць». Гэта вельмі балюча», — плача Вольга.
Яна не раз спрабавала пагаварыць з мужам, нават прапаноўвала грошы. У адказ пачула, што ён і так атрымае ўсё, што хоча.
«У яго іску толькі трэцяя частка заявы — пра сыноў. Усё астатняе — пра грошы. Хоча дзве тысячы долараў аліментаў у месяц, патрабуе купіць яму кватэру. Ім патрэбныя толькі грошы», — сцвярджае беларуска.
Зараз Вольга працягвае звяртацца ва ўсе магчымыя органы: ад міліцыі да консульстваў і Лукашэнкі. Але пакуль ніхто не можа дапамагчы.
Што ж рабіць?
Журналісты паспрабавалі атрымаць каментарыі беларускага боку. У МЗС адзначылі, што справа не зусім у іх кампетэнцыі. Казаць пра выкраданне тут нельга, бо не было пастановы суда аб месцы жыхарства дзяцей — гэта пытанне МУС.
Паколькі зараз ідзе працэс паводле міжнароднай канвенцыі, справай павінна займацца Міністэрства юстыцыі. Расійскія адвакаты ўпэўненыя, што справа ў Луганску загадзя пройгрышная. Жанчыне застаецца спадзявацца толькі на беларускі бок, які зможа вярнуць сваіх грамадзян на радзіму.
Цяпер чытаюць
За «экстрэмісцкія» падпіскі пры праверцы на мяжы больш не саджаюць на суткі11
Каментары