«Ja bolš nie anarchist». Mikoła Dziadok — pra turmu, Boha i rasčaravańnie ŭ ideałohijach

Mikołu Dziadka šmat hadoŭ nazyvali lidaram i adnym ź simvałaŭ biełaruskaha anarchisckaha ruchu. Sam jon kaža: hetuju rolu jamu ŭ vialikaj stupieni «pryznačyli» miedyja, bo jon byŭ adnym ź niamnohich anarchistaŭ, chto publična i paśladoŭna havaryŭ pra svaje pierakanańni.

Za heta davodziłasia płacić: zatrymańni, aryšty, pravakacyi, źbićcio ŭ 2017 hodzie paśla «maršaŭ niedarmajedaŭ», dva turemnyja terminy.

Siońnia Mikoła Dziadok bolš nie nazyvaje siabie anarchistam. Nie, jon źnianacku nie «palubiŭ dziaržavu, ijerarchiju i hvałt», jak jon sam iranična farmuluje. A ŭsio tamu, što pierastaŭ vieryć u palityčnyja ideałohii jak u instrumient, zdolny patłumačyć śviet i źmianić jaho.

My pahutaryli ź Mikołam pra toje, kali ŭ im razyšłosia pieršaje švo z anarchizmam, jak turma pašyryła jaho śvietapohlad, što jaho razdražniaje ŭ sučasnych levych ruchach i kim jon siabie ciapier nazyvaje. 

«Turma prymusova vyvieła mianie ź infarmacyjnaj burbałki»

«Naša Niva»: Mikoła, vas šmat hadoŭ usprymali jak adzin ź simvałaŭ biełaruskaha anarchisckaha ruchu. Kali vy sami ŭpieršyniu adčuli, što słova «anarchist» užo nie zusim vas apisvaje?

Mikoła Dziadok: Heta nie adbyłosia adnamomantna. Praces zaniaŭ nie adzin hod.

Ja dumaju, pačatak byŭ u pieryjad pamiž maimi dvuma turemnymi terminami, kali ja vučyŭsia ŭ EHU i ŭpieršyniu pačuŭ na zaniatkach, što lubaja ideałohija — heta spraščeńnie rečaisnaści.

Spačatku ja praciahvaŭ dumać: tak, maja ideałohija taksama spraščaje rečaisnaść, ale heta ŭsio ž samaje pravilnaje, samaje lepšaje spraščeńnie. Potym pačali źjaŭlacca sumnievy. Apošni turemny termin staŭ mocnaj padvodkaj da rašeńnia. A toje, što adbyvałasia ŭžo paśla — maja idejnaja evalucyja, nazirańni, adnosiny z anarchisckim rucham — stała finalnym akordam.

Pavialičyć

Akramia navučańnia ŭ EHU, byli i inšyja kankretnyja momanty. Naprykład, ja słuchaju padkast amierykanskich anarchistaŭ. A anarchiscki ruch zaŭsiody pazicyjanavaŭ siabie jak internacyjanalny, transhraničny. I voś dziaŭčyna ŭ padkaście kaža: my nie pryznajom Bakunina i Krapotkina i nie źbirajemsia ich čytać, bo jany biełyja mužčyny.

Ja słuchaju i razumieju: jana nazyvaje siabie anarchistkaj, ja nazyvaju siabie anarchistam, ale dla mianie toje, što jana kaža — absalutnaja dzikaść. Dla mianie baza anarchizmu była ŭ tym, kab nie sudzić ludziej pa kolery skury i tym bolš pa hiendary.

Abo jašče prykład. Ja razmaŭlaŭ z maładym chłopcam-anarchistam z ZŠA. Jon kaža: u budučym anarchisckim hramadstvie my zabaronim anime, bo jano, na jaho dumku, spryjaje hvałtu nad žančynami.

I ja pačaŭ dumać: u nas uvohule z hetymi ludźmi adzin ruch, adna ideałohija? A moža, navat ahulnyja kaštoŭnaści ŭžo pad pytańniem?

«NN»: Jak apošni turemny termin paŭpłyvaŭ na vašy pohlady?

MD: Ničoha pryncypova novaha pra ŭładu, ijerarchiju i dziaržavu ja padčas druhoha terminu nie daviedaŭsia. U mianie tolki ŭzmacniłasia ahida da ich.

Kali chtości dumaje, što ja, znachodziačysia ŭ niavoli, raptam pačaŭ ličyć, što ijerarchija i hvałt — heta kłasna i patrebna, to, kaniečnie, nie. Adbyŭsia absalutna supraćlehły praces.

Pavialičyć

Ale turma sapraŭdy paŭpłyvała na maju idejnuju evalucyju. Jana prymusova pašyryła moj kruhahlad.

U turmie ty pačynaješ kantaktavać ź ludźmi, ź jakimi na voli nikoli b nie kantaktavaŭ. Ty čytaješ knihi, jakija raniej nie čytaŭ. Ty vychodziš za miežy svajoj infarmacyjnaj burbałki.

Kali ty anarchist, ty čytaješ anarchisckija knihi, hladziš anarchisckija roliki, razmaŭlaješ z anarchistami. U ciabie pastajanna adbyvajecca padmacavańnie ŭžo isnaha idejnaha bahažu i kulturnaha kodu.

A ŭ turmie heta pašyrajecca pa-za tvajoj volaj.

I ja zrazumieŭ, što toje, čaho ja chaču dasiahnuć, majo razumieńnie lepšaha śvietu, našmat šyrejšaje, čym anarchizm moža vytłumačyć. I nie tolki anarchizm, a ŭvohule lubaja palityčnaja ideałohija.

«NN»: To-bok vy pryjšli nie prosta da rasčaravańnia ŭ anarchiźmie, a da niedavieru da ideałohij uvohule?

MD: U mianie pretenzii nie da anarchizmu pryvatna. Heta daloka nie samy horšy varyjant pieraŭtvareńnia rečaisnaści. U mianie ciapier pretenzii ahułam da palityčnych ideałohij.

Palityčnyja ideałohii — heta dzieci epochi Aśvietnictva. Jany naradzilisia ŭ druhoj pałovie XIX stahodździa razam ź industryjalizacyjaj. Tady źjaviłasia viadomaja tryjada: kansiervatyzm, libieralizm, sacyjalizm. Potym jany razhalinoŭvalisia, pieramiešvalisia pamiž saboj. Sacyjalizm rasščapiŭsia na dziaržaŭny sacyjalizm — SSSR, Kuba, Paŭnočnaja Kareja — i anarchisckuju płyń.

Ale kali ja hladžu, jakuju rolu ideałohii adyhryvajuć u sučasnym śviecie, ja nie baču nivodnaj, jakaja davała b uciamnuju i praŭdapadobnuju karcinu vyrašeńnia sučasnych prablem.

Śviet nastolki ruchomy, technałahičnyja i sacyjalnyja źmieny adbyvajucca nastolki chutka, što lubaja ideałohija sastaravaje amal adrazu, jak tolki paśpiavaje źjavicca.

Ja pryjšoŭ da vysnovy, što siaredni termin žyćcia ideałohii siońnia — 10—20 hadoŭ. Potym jana niepaźbiežna sastareje. Tamu niama sensu trymacca za ideałohiju. Śviet źmienicca raniej, čym ty paśpieješ uvasobić jaje ŭ žyćcio.

Maje sens trymacca za kaštoŭnaści.

Kali ja kažu, što bolš nie nazyvaju siabie anarchistam, heta nie značyć, što ja palubiŭ ijerarchiju, hvałt i dziaržavu. Dla mianie pa-raniejšamu važna toje, što było važnym raniej. Ale ja razupeŭniŭsia ŭ mahčymaści dasiahnuć lepšaha śvietu vyklučna palityčnymi mietadami i vyklučna praz palityčnyja ideałohii.

Na siońnia luby čałaviek, jaki stroha nazyvaje siabie libierałam, kamunistam, fašystam, sacyjalistam, anarchistam — dla mianie niešta nakštałt rekanstruktara. Jak jość histaryčnyja rekanstruktary, jakija adnaŭlajuć rycarski pieryjad, napaleonaŭskija vojny ci antyčnaść. Voś tak i z palityčnymi šyldami.

Pavialičyć

Lubaja palityčnaja praktyka, jakuju ty budzieš siońnia rabić, imknučysia niešta źmianić, budzie nastolki dalokaja ad «čystaj» ideałohii, što čaplacca za hetyja jarłyki — heta prosta zajmacca rekanstrukcyjaj.

«NN»: U asnovie anarchizmu jość mocnaja viera ŭ čałavieka: što ludzi mohuć damaŭlacca, samaarhanizoŭvacca i nie abaviazkova patrabujuć pałki źvierchu. Paśla turmy, dzie vy bačyli čałaviečuju pryrodu ŭ samych roznych prajavach, hetaja viera ŭ vas zachavałasia?

MD: Ja b skazaŭ, što jana ŭzmacniłasia. Kali ty znachodzišsia siarod ludziej, skažam prama, nie najlepšych pradstaŭnikoŭ čałaviečaha rodu — zabojcaŭ, hvałtaŭnikoŭ — kali ty vymušany ź imi kantaktavać i bačyš z dnia ŭ dzień horšyja baki čałaviečaj pryrody, vielmi lohka stać mizantropam.

Mnohija ludzi prychodziać da vysnovy: čałaviek čałavieku voŭk, ludziam patrebnaja pałka, inakš usie pačnuć adzin adnaho padmanvać, zabivać i hetak dalej.

Sa mnoj takoj defarmacyi nie adbyłosia. Chutčej, naadvarot. Ja staraŭsia bačyć inšaje: jak ludzi, ad jakich, zdavałasia b, nie čakaješ ničoha dobraha, demanstravali svaje lepšyja jakaści. Naprykład, byŭ čałaviek, asudžany za zabojstva. I ja bačyŭ, jak u situacyi vybaru jon achviaruje svaimi intaresami dziela mianie.

Byli vypadki, kali čałaviek ź sistemy, mient ad pačatku da kanca, ahladaŭsia, kab nikoha nie było pobač, i kazaŭ mnie: «Trymajsia, siłaŭ tabie za toje, što ty cierpiš».

Takija vypadki zdaralisia nie raz i nie dva. Tamu maja viera ŭ ludziej nijakim čynam nie paciarpieła.

Bolš za toje, toj zarad viery ŭ ludziej, u biełarusaŭ i ŭ samaarhanizacyju, jaki ja atrymaŭ u 2020 hodzie, zachavaŭsia da siońnia. Navat toj brud, jaki ja pabačyŭ paśla vyzvaleńnia, pavarot ad natchnionaści i salidarnaści da prydzirak i ŭzajemnaha chiejtu, mianie nie razupeŭniŭ. Biełarusy zdolnyja žyć kali nie zusim bieź dziaržavy, to prynamsi ź minimumam ijerarchičnaha kantrolu.

«NN»: Anarchizm časta zadaje vielmi vysokuju maralnuju płanku: nie supracoŭničać ź sistemaj, nie iści na kampramisy. Vy stali mienš kateharyčnym u hetych pytańniach?

MD: Turma, asabliva apošni termin, navučyła mianie mienš asudžać. Jana vielmi mocna zrušyła majo śvietaŭsprymańnie ŭ relihijnym kirunku. Nie ŭ sensie vykanańnia rytuałaŭ, a ŭ sensie taho, jak ja baču śviet, pryčynna-vynikovyja suviazi, historyju čałaviectva.

Ja pa-raniejšamu vieru ŭ hramadstva biez ułady čałavieka nad čałaviekam. Ale ciapier liču, što takoje hramadstva mahčymaje tolki ŭ hłabalnym śviecie. Nie moža być tak, kab adna vialikaja čałaviečaja supolnaść žyła bieź dziaržavy, a vakoł jaje byli adny dziaržavy. Heta hałoŭny tearetyčny i praktyčny niedachop anarchizmu.

Pa-druhoje, ja ŭpeŭniŭsia, analizujučy vyzvalenčyja ruchi minułaha, što pabudova volnaha, spraviadlivaha hramadstva mahčymaja tolki na bazie niejkaj formy duchoŭnaści. Vykreśliŭšy Boha z hetaha ŭraŭnieńnia, ty ničoha nie damožašsia. Prykłady sacyjalistyčnych utopij heta dobra paćviardžajuć: jany vykraślili Boha — i ŭ vyniku atrymali tatalitaryzm.

Ja jak chryścijanin prytrymlivajusia chryścijanskaj duchoŭnaści, ale liču, što lubaja duchoŭnaść lepšaja za jaje adsutnaść. Spakojna staŭlusia da inšych relihij, asabliva abraamičnych.

Kab budavać adnosiny pamiž ludźmi pavodle vysokich ideałaŭ, treba razumieć, što čałaviek — častka čahości bolšaha.

I mienavita tamu, što ja starajusia jak maha mienš asudžać ludziej, ja nie chacieŭ by kamientavać niekatoryja intervju inšych byłych palitviaźniaŭ. Chacia, pračytaŭšy niekatoryja rečy, ja adčuvaŭ kałasalny soram i ahidu.

Ja jašče padčas pieršaha terminu pryjšoŭ da vysnovy, što anarchizm i chryścijanstva nasamreč vielmi dobra spałučajucca. Chacia ja nikoli nie nazyvaŭ siabie anarcha-chryścijaninam. Ja byŭ anarchistam i ja chryścijanin.

Kali my ŭsie budziem žyć pavodle chryścijanskich zapaviedziaŭ, jakija vykłaŭ Isus Chrystos, heta i budzie najlepšaje hramadstva z mahčymych. Kali my nie budziem adkazvać hvałtam na hvałt, kali nie budziem asudžać adzin adnaho i budziem lubić bližniaha jak samoha siabie.

Heta, kaniečnie, płanka kałasalnaj vyšyni. Mahčyma, my nie dasiahniem jaje ni pry maim žyćci, ni pry vašym. Ale heta adziny ideał, da jakoha maje sens imknucca.

«Ja chryścijanin i radykalny humanist»

«NN»: Kali vy bolš nie anarchist, tady chto vy? Jak by vy akreślili svaju siońniašniuju sistemu kaardynat?

MD: Treba razumieć, što anarchist — heta identyčnaść, vakoł jakoj budavałasia ŭsia maja asoba na praciahu doŭhich hadoŭ.

Ja prajšoŭ ź joj 22‑23 hady. Za hetuju identyčnaść, za hetuju šyldu ja ciarpieŭ u turmach, rabiŭ biaskoncuju kolkaść rečaŭ, vydatkoŭvaŭ biaskoncuju kolkaść enierhii. Heta častka mianie, jakaja ŭžo nikudy nie źniknie. Admovicca ad hetaj šyldy kaštavała mnie vialikich vysiłkaŭ i doŭhaha času.

Ja nie budu hetuju častku siabie adkidać i kazać: usio, heta bolš nie ja. Ja b skazaŭ tak: ja ŭziaŭ hetuju šyldu, źniaŭ ź siabie i pastaviŭ ubok. Ja jaje nie vykidaju.

Ale ja razumieju, što toj anarchizm, u jaki ja pavieryŭ, kali mnie było 15 hadoŭ, i siońniašni anarchizm, jak jaho bačyć bolšaść anarchistaŭ śvietu — heta roznyja rečy.

Anarchizm šmat u čym pieratvaryŭsia ŭ supraćlehłaść samomu sabie. Heta ŭžo nie toje, što mianie kaliści pryciahnuła. Źmianiŭsia nie tolki ja — źmianiŭsia i anarchizm. Jaho dyskurs, idejny viektar za hetyja 22 hady vielmi mocna zrušyŭsia. I toje, što jon ciapier saboj ujaŭlaje — heta nie dla mianie.

Ja nie chaču prylaplać siabie da ideałohij. Ale kali treba paviesić na siabie niejkuju šyldu, kab ludzi mahli mianie pastavić na paličku, niachaj heta budzie: chryścijanin i radykalny humanist.

Pavialičyć

«Ja pryjšoŭ u anarchizm pa svabodu asoby. A ciapier baču tam novyja formy kantrolu»

«NN»: Vy kažacie, što sučasny anarchizm staŭ dla vas čužym. Što ŭ im vam pa-raniejšamu blizkaje, a z čym vy siońnia ŭžo pryncypova razychodziciesia?

MD: Što zastałosia niaźmiennym — heta maja viera ŭ svabodu asoby. Svaboda čałavieka dla mianie pieršasnaja.

Anarcha-kamunizm jak kłasičnaja i, napeŭna, samaja papularnaja forma anarchizmu stavić sabie za metu pabudovu svabodnaha hramadstva bieź dziaržavy i biez ułady čałavieka nad čałaviekam — na hruncie samakiravanych supolnaściaŭ. Hetaja ideałohija aformiłasia razam z arhanizavanym rabočym rucham u 1860‑ia hady ŭ Jeŭropie. Prajšło kala 170 hadoŭ. I nidzie ŭ śviecie nie była pabudavanaja stałaja, praciahłaja madel hramadstva, jakaja adpaviadała b hetamu kanonu.

Značyć, jość prablema. Nie prosta «hetym razam nie atrymałasia» abo «abstaviny pieraškodzili». Jość sistemny niedachop, jaki treba vypraŭlać.

Albo my musim pryznać, što hramadstva biez ułady čałavieka nad čałaviekam u pryncypie niemahčymaje, bo čałavieku patrebnaja pałka. Ale ja hetaha nie pryznaju nikoli. Bo jość zašmat realnych śviedčańniaŭ, što heta nie tak.

My bačym anarchičnyja sacyjalnyja formy štodnia — samakiravanyja supolnaści paŭsiul vakoł nas, asabliva ŭ anłajnie. Jany pracujuć, časta efiektyŭna. Ale pabudavać niešta takoje na vialikaj terytoryi i na praciahły čas pakul nie atrymlivajecca. Značyć, treba pytacca: moža, my idziom nie tudy?

I tut dla mianie važny momant. U staroj fiłasofskaj sprečcy pamiž idealistami i materyjalistami — što pieršasnaje: sacyjalnaje asiarodździe ci ŭnutrany impuls čałavieka, byćcio ci śviadomaść — ja dla siabie staŭ na bok idealistaŭ. Usie pieramieny da lepšaha naradžajucca najpierš u čałaviečym sercy i robiacca čałaviečaj volaj.

I mienavita tut ja mocna razychodžusia z sučasnym levalibieralnym anarchizmam, dzie časta va ŭsim vinavataje tolki asiarodździe. Čałaviek učyniŭ zabojstva — značyć, asiarodździe jaho daviało. Ja pryznaju, što asiarodździe ŭpłyvaje, i ŭpłyvaje značna. Ale kančatkovaje rašeńnie — być na baku dabra ci na baku zła — zaŭsiody za samim čałaviekam.

Jašče adno majo razychodžańnie — u staŭleńni da svabody asoby. Paśla pieršaha terminu ja ŭbačyŭ, što anarchizm vielmi mocna syšoŭ u bok nie zusim adekvatnaj formy fieminizmu, nie zusim adekvatnaj formy antyrasizmu, z usimi hetymi dzikimi kanceptami kštałtu kulturnaj aprapryjacyi.

Kali ja čuju, što na anarchisckuju imprezu mohuć nie puścić čałavieka, bo ŭ jaho irakiez abo afrakasički, bo «ty nie pradstaŭnik pryhniečanaha naroda i nie maješ prava takoje nasić», mnie robicca śmiešna. U Homieli ŭ 2000‑ia maje siabry mahli atrymać ad hopnikaŭ za irakiez. A ŭ 2026 hodzie ciabie ŭžo anarchisty mohuć nie puścić na svaju imprezu za irakiez.

A jak ža svaboda asoby? Čałaviek nie moža sa svaim ciełam, sa svajoj pryčoskaj rabić toje, što choča? Sprava ž nie ŭ irakiezach i nie ŭ afrakasičkach. Sprava ŭ ładzie myśleńnia. Hetyja ludzi ličać, što možna abmiažoŭvać svabodu asoby dziela svaich ideałahičnych dohmaŭ. Ja tak nie liču.

Dla mianie na pieršym miescy staić svaboda čałavieka, svaboda volevyjaŭleńnia, svaboda słova. Navat kali svaboda słova moža kahości paranić abo abrazić. Ja liču, što lepš pierahnuć u bok svabody słova i paciarpieć niejkija abrazy ad tych, chto joj złoŭžyvaje, čym abmiežavać jaje i pryjści da dyktatu.

Ja pryjšoŭ u anarchizm mienavita pa svabodu asoby, žyvučy ŭ kansiervatyŭnym postsavieckim hramadstvie, dzie ciabie mahli pabić na vulicy prosta za doŭhija vałasy, bo ty vydzialaješsia z natoŭpu. A ciapier ja baču, što ŭ anarchisckim asiarodździ za toje, što ty vydzialaješsia, ciabie mohuć nie pabić fizična, ale zaklavać maralna. Heta ŭžo zusim nie toje, za čym ja prychodziŭ.

«NN»: Niekatoryja vašy byłyja paplečniki mohuć uspryniać vaš adychod ad anarchizmu jak zdradu. Što b vy adkazali na zakid «Dziadok užo nie toj»?

MD: Ja nie chaču padtrymlivać biełaruskuju tradycyju, kali čałaviek, sychodziačy z arhanizacyi ci ruchu, adrazu pačynaje palivać hety ruch brudam. Biełaruskija anarchisty, maje tavaryšy pa ruchu, šmat dla mianie zrabili. Jany šmat u čym mianie padtrymlivali. Za heta im vialiki dziakuj.

Ale na siońnia takoha subjekta, jak anarchiscki ruch Biełarusi nie isnuje. Palityčnaha subjekta niama. Jość ludzi, jakija nazyvajuć siabie biełaruskimi anarchistami. Častka ź ich u turmie, častka ŭ emihracyi. Ale palityčnaha subjekta niama.

A ja chacieŭ by svaje kaštoŭnaści — chryścijanskija, humanistyčnyja — prasoŭvać na palityčnym uzroŭni. Ja chacieŭ by ruchacca ŭ palityčnym kirunku.

Anarchisckija supolnaści Biełarusi hetaha nie chočuć. Im heta nie patrebna. Tamu my prosta razyšlisia ŭ roznyja baki. Jany zastalisia tam, dzie im chočacca być, a ja pajšoŭ tudy, dzie chočacca być mnie: u sproby ŭdzielničać u biełaruskaj palitycy, kab hetyja kaštoŭnaści nie zastavalisia ŭ marhinesie subkultury ci paŭpadpolnaha ruchu, a hučali ŭhołas i ŭvasablalisia ŭ žyćcio.

Pavialičyć

«NN»: Što b vy skazali maładym biełarusam, jakija siońnia šukajuć «čystuju ideałohiju», što ŭsio patłumačyć i daść adkazy?

MD: Ja skazaŭ by im: lubaja ideałohija, da jakoj vy prylepiciesia, raniej ci paźniej vas rasčaruje.

Navakolny śviet našmat składaniejšy, čym my možam sabie ŭjavić. Niama i naŭrad ci budzie ideałohija, jakaja dazvolić całkam apisać śviet.

Nie treba trymacca za ideałohiju. Jana sastareje i niepaźbiežna vas rasčaruje. Jana nie rasčaroŭvaje tolki ludziej karotkaha rozumu, jakija hatovyja dziesiacihodździami adsiakać ad siabie cełyja płasty rečaisnaści i bačyć tolki toje, što chočuć bačyć.

Znajdzicie pravilny nabor kaštoŭnaściaŭ. Dla mianie heta kaštoŭnaści, vykładzienyja Isusam Chrystom u Novym Zapaviecie. Znajdzicie bazavaje razumieńnie taho, što jość dobra i što jość drenna. I ŭsie svaje palityčnyja i žyćciovyja ŭčynki suvymiarajcie ź im. Tady vy nie pamyliciesia.

«Ja idealist. Ale heta nie značyć, što ja adbity letucieńnik»

«NN»: Vy kažacie, što chočacie prasoŭvać svaje idei na palityčnym uzroŭni. Jakoj u vašym ujaŭleńni musić być Biełaruś budučyni?

MD: Ja chacieŭ by, kab Biełaruś budučyni była nie prosta libieralna-demakratyčnaj i niezaležnaj krainaj. Ja chacieŭ by, kab jana była ŭzoram dla ŭsiaho śvietu ŭ tym, jak pracuje hramadzianskaja supolnaść i jak hramadzianie staviacca adzin da adnaho.

Ja zhodny na dziaržavu, ale chacieŭ by, kab jana ŭ hramadskim, palityčnym i ekanamičnym žyćci zajmała jak maha mienš miesca. Kab ijerarchičnamu rehulavańniu padlahaŭ minimalny siektar hramadskaha žyćcia: abarona, pravaparadak, častkova ekanamičnaje rehulavańnie. Biez hetaha taksama nijak, bo kapitalizmu ŭłaściva ruchacca ŭ bok kałasalnaj kancentracyi hrošaj i resursaŭ u rukach niamnohich. U vyniku heta drenna i dla hramadstva, i dla asoby.

My bačym, jak transnacyjanalnyja karparacyi kancentrujuć takuju kolkaść ułady i resursaŭ, što časta mohuć dyktavać svaju volu nacyjanalnym dziaržavam. Heta taksama nie norma. Heta pachnie technafašyzmam.

Ja baču Biełaruś budučyni jak krainu, dzie pieravažnaja bolšaść hramadskich i palityčnych pytańniaŭ vyrašajecca demakratyčnymi instytutami. Dzie šyroka praktykujecca pramaja demakratyja praz elektronnyja resursy. Dzie kožny čałaviek udzielničaje ŭ maksimalnaj kolkaści samakiravanych nizavych abjadnańniaŭ, jak heta jość u Šviejcaryi i raźvitych krainach Zachodniaj Jeŭropy.

Dzie pytańni, jakija datyčacca čałavieka asabista, vyrašajucca na ŭzroŭni municypalnaha samakiravańnia. Dzie palityki i ŭsie, chto prymaje rašeńni na nacyjanalnym uzroŭni, całkam padspravazdačnyja, a ich dziejnaść prazrystaja.

Dzie maksimalna šyrokaje pole svabody słova. Dzie nie słuchajuć tych, chto kryčyć: «Zabaranicie, bo ja abražany». Chaj raśćvitajuć tysiačy kvietak, chaj spračajucca tysiačy škoł. Prabačcie mnie tut cytavańnie Mao Czeduna.

I, kaniečnie, vielmi važna, kab hramadstva i dziaržava zmahalisia z efiektam kumulatyŭnaj pieravahi: kali hrošy iduć da hrošaj, upłyŭ — da ŭpłyvu. Bo kancentracyja kałasalnych resursaŭ u rukach niamnohich — niebiaśpieka dla demakratyi.

Ja chaču, kab u Biełaruś pryjazdžali zamiežniki i kazali: «Čamu ŭ vas takija miakkija zakony, a pry hetym tak mała złačynstvaŭ?»

Kab ludzi ceły dzień chadzili pa Minsku i nie bačyli nivodnaha biazdomnaha, nivodnaha čałavieka z ałkaholnaj zaležnaściu pad kramaj. I nie tamu, što ich usich milicyja prybrała i pasadziła, a tamu, što takich ludziej prosta niama.

Nu i, viadoma, baza — Biełaruś jak častka jeŭrapiejskaj siamji narodaŭ, u Jeŭraźviazie i NATA.

«NN»: Hučyć krychu ŭtapična.

MD: Kali b vy 150 hadoŭ tamu ŭziali luboha sielanina ŭ Jeŭropie ci Rasijskaj impieryi i skazali jamu: praz 150 hadoŭ ty budzieš sam vybirać svajho cara, jon by padumaŭ, što vy abjelisia hryboŭ.

Kali b vy skazali žančynam 100‑150 hadoŭ tamu, što jany buduć publična abmiarkoŭvać niuansy svajoj fizijałohii, pytańni seksualnaha charaktaru, chatni hvałt i nichto nie budzie ich za heta šejmić, jany taksama padumali b, što vy tryźnicie.

Kali b vy skazali čarnaskurym u ZŠA 200 hadoŭ tamu, što čarnaskury stanie prezidentam ZŠA, efiekt byŭ by toj samy.

Ja idealist. Ale heta nie značyć, što ja adbity letucieńnik, jaki nie bačyć rečaisnaści. Idealizm i realizm nie supiarečać adzin adnamu. Tym bolš palityčnaj praktyki i dośviedu ŭ mianie chapaje, kab nie žyć u vobłačnych zamkach.

Ja baču kirunak raźvićcia čałaviectva. I toje, što ja apisaŭ — heta nie prosta mahčyma. Chutčej za ŭsio, heta i jość naša budučynia. Pytańnie tolki ŭ tym, jak chutka my da jaje pryjdziem.

Kaniečnie, my nie pryjdziem da hetaha lohka. Budzie kroŭ, bol, pakuty, adkaty. My ŭžo bačym u niekatorych krainach eroziju demakratyi. Ale ahulny kirunak raźvićcia čałaviectva pakazvaje: prykładna ŭ hetym viektary my i ruchajemsia. Usio ŭ našych rukach.

Struktury, jakija ciapier budujuć biełaruskija demakratyčnyja siły ŭ vyhnańni, taksama pracujuć na hety kirunak. Ja b skazaŭ, što taja ž Kaardynacyjnaja rada — heta lepšaje z mahčymaha, što ciapier možna pasprabavać zrabić u kirunku vybudovy demakratyčnych instytutaŭ i navučańnia biełarusaŭ žyć u demakratyi.

Ja razumieju ŭsie niedachopy. Baču, što šmat čaho atrymlivajecca nie tak, jak chaciełasia b. Ale pry ŭsich niedachopach heta samaje lepšaje z mahčymaha.

Hetyja vysiłki treba padtrymlivać, pieścić i pušyć, układać u ich svaju enierhiju i siły. Bo heta budzie pracavać tolki da taho času, pakul my sami chočam hulać u hetuju hulniu.

Kali adzin za adnym ludzi pačnuć kazać: «Aj, niecikava, aj, nie chaču», — hulni nie budzie.

• 69
• 2
• 2
• 7
• 1
• 0
• 0
• 6