У ЗША ва ўзросце 78 гадоў памерла Марта Эн Лілард — апошняя ў краіне жанчына, якая ўсё жыццё залежала ад так званага «жалезнага лёгкага». Гэта спецыяльны апарат, які стварае паніжаны ціск вакол цела чалавека, дзякуючы чаму грудная клетка пашыраецца і лёгкія могуць удыхаць паветра. Такія прылады шырока выкарыстоўваліся ў сярэдзіне ХХ стагоддзя для лячэння людзей, якія страцілі здольнасць самастойна дыхаць пасля заражэння поліяміэлітам, паведамляе тэлеканал KFOR.
Марта захварэла на поліяміэліт у 1953 годзе, калі ёй было ўсяго пяць гадоў. У той час у ЗША ад гэтай хваробы пацярпелі каля 35 тысяч чалавек, і прыкладна палова з іх атрымала параліч. Праз два гады ў краіне пачалася масавая вакцынацыя, дзякуючы якой у 1979 годзе ЗША афіцыйна абвясцілі пра ліквідацыю поліяміэліту.
Пазней Лілард успамінала, што першыя сімптомы з'явіліся ў дзень яе нараджэння. Яна прачнулася з моцным болем у шыі і ўжо не магла падняць галаву з падушкі. Праз некалькі дзён дзяўчынка страціла прытомнасць, і дактары падключылі яе да «жалезнага лёгкага», што выратавала ёй жыццё. У адрозненне ад многіх дзяцей, яна не баялася вялізнага апарата і казала, што была проста шчаслівая зноў атрымаць магчымасць дыхаць.
Першыя паўгода Марта правяла ў бальніцы. Амаль увесь гэты час — каля 23 гадзін за суткі — яна знаходзілася ў капсуле, а толькі адну гадзіну прысвячала рэабілітацыі. Паступова яна зноў навучылася хадзіць, аднак правая рука засталася цалкам паралізаванай, а левая працавала толькі часткова. Дома яе дзед удасканаліў апарат, усталяваўшы дадатковы рухавік, каб Марта магла самастойна адкрываць яго знутры.
На працягу жыцця яна неаднаразова спрабавала карыстацца сучаснымі апаратамі штучнай вентыляцыі лёгкіх, але ніводзін з іх не мог забяспечыць патрэбны ўзровень падтрымкі дыхання. Таму яна працягвала карыстацца «жалезным лёгкім». У лепшыя гады апарат быў патрэбен толькі падчас начнога сну, што дапамагала падтрымліваць працу яе адзінага функцыянальнага лёгкага.
Хвароба сур'ёзна паўплывала на дзяцінства і юнацтва Марты. Яна магла наведваць школу толькі каля гадзіны ў дзень, не трапіла на выпускны вечар і не атрымала школьнага дыплома, бо не магла вучыцца па звычайнай праграме. Нягледзячы на гэта, Марта вяла актыўнае жыццё. Яна ратавала бяздомных сабак і яшчарак, намалявала сотні карцін, пісала вершы і двойчы выходзіла замуж. Са сваім другім мужам, выхадцам з Егіпта, яна пазнаёмілася ў інтэрнэце ў 2005 годзе, а пазней ён пераехаў жыць да яе ў Аклахому.
Доўгі час Марта заставалася самастойнай: сама гатавала ежу і даглядала сябе. Аднак пандэмія COVID-19 значна пагоршыла яе стан. Яна двойчы перахварэла на каранавірусную інфекцыю, пасля чаго перанесла апярэзвальны лішай і сутыкнулася з працяглымі наступствамі COVID-19. Апошнія восем месяцаў жыцця яна ўжо не магла абыходзіцца без «жалезнага лёгкага» ніводнай гадзіны.
З цягам часу сам апарат моцна зношваўся. Некаторыя яго дэталі былі вырабленыя яшчэ ў 1940‑х гадах, а спецыялістаў, здольных іх адрамантаваць або замяніць, амаль не засталося. Летась пасля тарнада ў доме Лілард знікла электрычнасць, аварыйны генератар не спрацаваў, і яе муж быў вымушаны падтрымліваць дыханне Марты метадам «рот у рот», пакуль не прыбылі ратавальнікі.
Марта Эн Лілард памерла ў апошнюю пятніцу чэрвеня, праз восем дзён пасля таго, як дала сваё апошняе інтэрв'ю мясцоваму тэлеканалу. Яе жыццё стала прыкладам выключнай стойкасці чалавека, які, нягледзячы на цяжкую хваробу і поўную залежнасць ад спецыяльнага апарата, змог пражыць доўгае і насычанае жыццё.
Каментары
А гэта далёка не абы што.